The object of research, development or design (in Russian) : Атмосферные мелкие твердые частицы (PM2.5) города Караганда

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қарағандыдағы атмосфералық ұсақ бөлшектер (PM2.5)

Aim of work (in Russian) : Основной целью проекта является (1) определение химического состава и (2) моделирование распределения источников мелкодисперсных атмосферных частиц PM2.5 (3) с последующей оценкой воздействия на здоровье населения для обеспечения экологической устойчивости в промышленном г. Караганда.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның негізгі мақсаты - (1) химиялық құрамды анықтау және (2) PM2.5 ұсақ атмосфералық бөлшектерінің көздерінің таралуын модельдеу (3), содан кейін Қарағанды ​​индустриалды қаласында қоршаған ортаның тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін қоғамдық денсаулыққа әсерін бағалау.

Методы исследования (на русском) : 1. Отбор проб PM₂.₅ на 47-миллиметровых ПТФЭ-фильтрах с использованием автоматического пробоотборника Partisol™ 2025i для определения массовой концентрации и химического состава частиц. 2. Гравиметрический анализ для расчёта массы твердых частиц PM₂.₅. 3. Химический анализ состава частиц PM₂.₅ в лабораторных условиях с использованием методов ICP MS, IC, OC/EC. 4. Positive Matrix Factorization - использование матричной факторизации для определения и количественной оценки вкладов источников PM₂.₅. 5. Метеорологический анализ - оценка влияния климатических факторов (температуры, влажности, скорости ветра, атмосферного давления) на вариации концентраций PM₂.₅. 6. Анализ оценки риска для здоровья - расчёт рисков, связанных с воздействием металлов, содержащихся в составе частиц PM₂.₅

Методы исследования (на казахском) : PM₂.₅ үлгілерін алу - бөлшектердің массалық концентрациясы мен химиялық құрамын анықтау үшін автоматты Partisol™ 2025i ауа сынамалағышын пайдаланып, диаметрі 47 мм ПТФЭ сүзгілерінде сынамаларды жинау. 2. Гравиметриялық талдау - PM₂.₅ қатты бөлшектерінің массасын есептеу. 3. PM₂.₅ бөлшектерінің химиялық құрамын талдау - зертханалық жағдайда ICP-MS, IC және OC/EC әдістерін қолдану арқылы жүзеге асырылады. 4. Рецепторлық модельдеу (PMF) - PM₂.₅ көздерінің үлесін анықтау және сандық бағалау үшін оң матрицалық факторизация әдісін қолдану. 5. Метеорологиялық талдау - температура, ылғалдылық, жел жылдамдығы және атмосфералық қысым сияқты климаттық факторлардың PM₂.₅ концентрациясының өзгеруіне әсерін бағалау. 6. Денсаулыққа әсер ету қаупін талдау - PM₂.₅ құрамындағы металдардың әсерімен байланысты тәуекелдерді есептеу.

Obtained results and novelty (in Russian) : Был проведен гравиметрический анализ проб PM2.5 на фильтрах в промышленном городе Караганда, Казахстан. Был проведён анализ мониторинга метеорологических факторов и оценка их сезонного влияния на круглогодичную массу PM2.5 для разработки стратегий по снижению загрязнения воздуха в промышленном городе Караганда. Были исследованы параметры климатических факторов, запыленности и содержания вредных веществ в атмосферном воздухе. Научная новизна проекта заключается в комплексном подходе, объединяющем химический анализ, моделирование источников и оценку воздействия PM₂.₅ на здоровье населения. Исследование впервые восполнит пробел в данных о распределении источников и химическом составе PM₂.₅ в центральной части Казахстана, в промышленном городе Караганда.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қарағандының өнеркәсіптік қаласындағы сүзгілерден жиналған PM2.5 үлгілерінің гравиметриялық талдауы жүргізілді. Қарағандының өнеркәсіптік қаласында ауаның ластануын азайту стратегияларын әзірлеу үшін метеорологиялық факторларды бақылау және олардың жыл бойы PM2.5 массасына маусымдық әсерін бағалау мақсатында зерттеу жүргізілді. Климаттық факторлардың параметрлері, шаң мөлшері және қоршаған ауадағы зиянды заттардың мөлшері зерттелді. Жобаның ғылыми жаңалығы химиялық талдауды, көздерді модельдеуді және PM2.5-тің қоғамдық денсаулыққа әсерін бағалауды біріктіретін кешенді тәсілде жатыр. Бұл зерттеу алғаш рет Орталық Қазақстандағы Қарағандының өнеркәсіптік қаласындағы көздердің таралуы және PM2.5 химиялық құрамы туралы деректердегі олқылықты толтырады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Оң матрицалық факторизация (Positive Matrix Factorization) әдісінің негізгі жобалау және техникалық-экономикалық көрсеткіштері оның ауаның ластану көздерін талдаудағы заманауилығы мен тиімділігін көрсетеді. Соңғы онжылдықтарда дамыған бұл әдіс ғылыми зерттеулерде кеңінен қолданылады және қазіргі заманғы ауа сапасы ғылымында өзекті құрал болып табылады.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Основные конструктивные и технико-экономические показатели метода положительной матричной факторизации (Positive Matrix Factorization) отражают его современность и эффективность для анализа источников загрязнения атмосферы. Этот метод, разработанный в последние десятилетия, широко применяется в научных исследованиях и является актуальным инструментом современной науки о качестве воздуха.

Level of implementation (in Russian) : на начало проекта — TRL 0, на завершение — TRL 1.

Level of implementation (in Kazakh) : жобаның басында - TRL 0, соңында - TRL 1.

Efficiency (in Russian) : Метод PMF позволяет разложить наблюдаемые концентрации загрязняющих веществ на составляющие, соответствующие вкладам различных источников, используя реальные измеренные данные. В отличие от классических методов, PMF не требует предварительного задания источников и хорошо справляется с зашумленными или неполными данными.

Efficiency (in Kazakh) : PMF әдісі нақты өлшенген деректерді пайдалана отырып, бақыланған ластаушы заттардың концентрациясын әртүрлі көздердің үлестеріне жіктеуге мүмкіндік береді. Классикалық әдістерден айырмашылығы, PMF көздерді алдын ала тағайындауды қажет етпейді және шулы немесе толық емес деректермен жақсы жұмыс істейді.

Field of application (in Russian) : Экология, денсаулық сақтау, мемлекеттік органдар

Field of application (in Kazakh) : Экология, здравоохранение, государственные органы