The object of research, development or design (in Russian) : BMAA в различных компонентах экосистемы водоемов; BMAA в аквакультуре

The object of research, development or design (in Kazakh) : Су объектілерінің экожүйесінің әртүрлі құрамдас бөліктеріндегі BMAA; BMAA аквакультурада

Aim of work (in Russian) : Целью данного проекта является разработка эффективных методов определения токсина ВМАА в различных компонентах экосистемы, анализе микробного сообщества и изучение распространения BМАА в водоемах Казахстана.

Aim of work (in Kazakh) : Бұл жобаның мақсаты – экожүйенің әртүрлі компоненттеріндегі BMAA токсинін анықтаудың тиімді әдістерін әзірлеу, микробтар қауымдастығын талдау және Қазақстанның су айдындарында ВМАА таралуын зерттеу.

Методы исследования (на русском) : В ходе реализации проекта предусматривается использование физико-химических и биологических методов исследования, а также статистические методы для анализа полученных данных

Методы исследования (на казахском) : Жобаны іске асыру барысында зерттеудің физика-химиялық және биологиялық әдістерін, сондай-ақ алынған деректерді талдау үшін статистикалық әдістерді пайдалану көзделеді

Obtained results and novelty (in Russian) : За отчетный период была проведена комплексная оптимизация методики анализа BMAA и его структурных аналогов – AEG, DAB с применением УВЭЖХ-МС. Были оптимизированы условия экстракции растворимых форм токсинов, подобраны параметры кислотного гидролиза для эффективного высвобождения связанных форм BMAA, подобраны параметры и оборудование для промежуточных этапов сушки образцов, отработаны протоколы ТФЭ и процедуры AQC-дериватизации. Оптимизированы соотношение элюентов, температура колонки, скорость потока, объем вводимой пробы. Параллельно оптимизированы параметры масс-спектрометрического детектирования методами МС, МС/МС - подобраны режимы ионизации, определены точные массы фрагментов. Проведен сбор образцов аквакультуры, воды и фитопланктона. в следующих водоемах Казахстана - р. Илек, оз. Пруд, оз. Боровое, Каспийское море, а также Капчагайском и Самаркандском водохранилищах. В зависимости от последующих видов анализа обеспечена первичная консервация проб соответствующими консервантами с сохранением целевых соединений. Проведена экспериментальная проверка разработанной УВЭЖХ-МС методики. Продолжаются работы по анализу образцов методами УВЭЖХ-МС, ИХ и фотометрии. Готовится подача 1 статьи в рецензируемое научное издание, входящее в Q1 до конца 2025 г. Принято очное участие с постерным докладом с промежуточными результатами исследований в международной конференции ICHA 2025, имеется опубликованный абстракт в сборнике конференции.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Есепті кезеңде АЖТСХ-МС көмегімен BMAA және оның құрылымдық аналогтары (AEG және DAB) үшін аналитикалық әдістемені кешенді оңтайландыру жүргізілді. Еритін токсиндер үшін экстракция шарттары оңтайландырылды, байланыстырылған BMAA тиімді босату үшін қышқылдық гидролиз параметрлері таңдалды, үлгілерді кептіру аралық кезеңдері үшін параметрлер мен жабдықтар таңдалды, ҚФЭ хаттамалары мен AQC деривация процедуралары нақтыланды. Элюент қатынасы, баған температурасы, ағын жылдамдығы және инъекциялық үлгі көлемі оңтайландырылды. MС және MС/MС көмегімен масс-спектрометриялық анықтау параметрлері бір уақытта оңтайландырылды: ионизация режимдері таңдалды және нақты фрагмент массалары анықталды. Аквакультура, су және фитопланктон үлгілері Қазақстанның келесі су қоймаларынан алынды: Елек өзені, Пруд көлі, Бурабай көлі, Каспий теңізі, сонымен қатар Қапшағай және Самарқанд су қоймалары. Талдаудың кейінгі түрлеріне қарай мақсатты қосылыстарды сақтай отырып, тиісті консерванттармен үлгіні бастапқы консервациялау қамтамасыз етілді. Әзірленген АЖТСХ-МС әдісінің эксперименттік валидациясы жүргізілді. АЖТСХ-МС, ИХ және фотометрия арқылы үлгіні талдау бойынша жұмыс жалғасуда. 2025 жылдың соңына қарай Q1 енгізілген рецензияланған ғылыми басылымға 1 мақаланы жіберу дайындалуда. ICHA 2025 халықаралық конференциясында аралық зерттеу нәтижелері бойынша постерлік презентация ұсынылды және конференция материалдарында тезисі жарияланды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Технические и экономические выгоды включают повышение безопасности водных ресурсов и продуктов аквакультуры за счёт своевременного детектирования и минимизации воздействия токсина. Результаты этого проекта могут помочь государственным и международным организациям в разработке регулирующих норм и стандартов для безопасного использования водных ресурсов Казахстана, и это может снизить риск заболевания нейродегенеративными заболеваниями у населения.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Техникалық және экономикалық тиімділікке токсиндердің әсерін уақтылы анықтау және азайту арқылы су ресурстары мен аквамәдениет өнімдерінің қауіпсіздігін арттыру кіреді. Бұл жобаның нәтижелері үкіметтік және халықаралық ұйымдарға Қазақстанның су ресурстарын қауіпсіз пайдалану бойынша нормалар мен стандарттарды әзірлеуге көмектесуі мүмкін, бұл халықтың нейродегенеративті ауруларының қаупін төмендетуі мүмкін.

Level of implementation (in Russian) : Проект находится на средней стадии технологической готовности на данный момент. Эффект при внедрении результатов будет достигаться за счет защиты населения от потенциального воздействия BMAA, при условии интегрирования разработанных рекомендаций по внедрению методологии определения BMAA в водоемах и аквакультуре.

Level of implementation (in Kazakh) : Жоба қазіргі уақытта технологиялық дайындықтың орташа сатысында. Нәтижелер су объектілерінде және акваөсіруде BMAA анықтау әдістемесін енгізу бойынша әзірленген ұсынымдар біріктірілген жағдайда, халықты BMAA ықтимал әсерінен қорғауда тиімді болады.

Efficiency (in Russian) : Проект расширит знания о BMAA, а также позволит впервые исследовать его распространение в водоёмах Казахстана. Научные результаты будут иметь положительное влияние на качество публикуемых работ, что усилит конкурентноспособность казахстанских исследователей. Результаты проекта будут полезны для экологического мониторинга и международных исследований, а также послужат базой для разработки новых стандартов безопасности водных ресурсов.

Efficiency (in Kazakh) : Жоба BМAA туралы білімді кеңейтеді, сондай-ақ оның Қазақстан су айдындарында таралуын алғаш рет зерттеуге мүмкіндік береді. Ғылыми нәтижелер жарияланатын жұмыстардың сапасына оң әсер етеді, бұл қазақстандық зерттеушілердің бәсекеге қабілеттілігін күшейтеді. Жобаның нәтижелері экологиялық мониторинг пен халықаралық зерттеулер үшін пайдалы болады және су ресурстары қауіпсіздігінің жаңа стандарттарын әзірлеуге негіз болады.

Field of application (in Russian) : наука и образование, здравоохранение

Field of application (in Kazakh) : ғылым мен білім, денсаулық сақтау