The object of research, development or design (in Russian) : Объектами для исследований являются ключевые ботанические участки Мангистауской области и их флора, растительные сообщества и ландшафты. Ключевые участки - это площади, которые служат эталоном конкретного типа фитоценоза или популяции определенного вида растения

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысандары ретінде Маңғыстау облысының негізгі ботаникалық учаскелері мен олардың флорасы, өсімдік қауымдастықтары және ландшафттары алынды. Негізгі учаскелер – белгілі бір фитоценоз түрінің немесе өсімдік түрі популяциясының эталоны болып табылатын аумақтар.

Aim of work (in Russian) : Цель проекта -изучение состава и структуры флоры и растительности по отдельным географическим пунктам на примере горного Каратау и полуострова Тюбкарагани выделение ключевых ботанических территорий Мангистауской области

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты – Маңғыстау облысының негізгі ботаникалық аумақтарын айқындау мақсатында Қаратау тауы мен Тюбкараган түбегінің мысалында жеке географиялық пункттер бойынша флора мен өсімдіктер жамылғысының құрамын және құрылымын зерттеу.

Методы исследования (на русском) : В ходе проекта планируется изучение гербарных коллекций Мангышлакского экспериментального ботанического сада (Актау), Института ботаники и фитоинтродукции (Алматы), Ботанического института им. Л.В. Комарова (Санкт-Петербург), Центрального сибирского ботанического сада СО РАН (Новосибирск) и Главного ботанического сада им. Н.В. Цицина РАН (Москва). Полевые исследования будут проводиться маршрутно-рекогносцировочным и полустационарным методами. Определение видов растений — по изданиям «Флора Казахстана», «Флора Сибири» и сводке С.К. Черепанова (1995). Для анализа флористического сходства используется математический метод (формула Экмана в модификации Стугрена и Радулеску, 1961). Экоморфы растений выделяются по методике И.Г. Серебрякова (1964), геоботанические описания — по «Полевой геоботанике» (1964). Выделение и секвенирование ДНК выполняется методами цетилтриэтиламмонийбромида и Сенгера с последующей обработкой данных в программах Vector NTI и BLAST.

Методы исследования (на казахском) : Жоба барысында Маңғышлақ эксперименталдық ботаникалық бағының (Ақтау), Ботаника және фитоинтродукция институтының (Алматы), Л.В. Комаров атындағы ботаника институтының (Санкт-Петербург), РҒА Сібір бөлімшесінің Орталық Сібір ботаникалық бағының (Новосибирск) және Н.В. Цицин атындағы Басты ботаникалық бағының (Мәскеу) гербарий коллекциялары зерттеледі. Далалық зерттеулер маршруттық-барлау және жартылай стационарлық әдістермен жүргізіледі. Өсімдік түрлерін анықтау «Қазақстан флорасы», «Сібір флорасы» және С.К. Черепановтың (1995) жинағы бойынша жүзеге асырылады. Флоралардың ұқсастығын талдау үшін математикалық әдіс (Экман формуласы Стугрен мен Радулеску нұсқасында, 1961) қолданылады. Өсімдіктердің экоморфалары И.Г. Серебряковтың (1964) әдістемесімен, ал геоботаникалық сипаттамалар «Далалық геоботаника» (1964) бойынша анықталады. ДНҚ бөліп алу және секвенирлеу цетилтриэтиламмонийбромид және Сенгер әдістерімен жүргізіліп, деректер Vector NTI және BLAST бағдарламаларында өңделеді.

Obtained results and novelty (in Russian) : В рамках реализации проекта за 2023-2025 гг. выявлены и составлены списки флоры сосудистых растений территорий Западного, Восточного Каратау и полуострова Тюбкараган. В результате проведения НИР в 2023-2025 годах выделено 20 ключевых ботанических территорий (КБТ), в том числе: - из Горного Западного Каратау 6 КБТ: Акмыш, Самал, Когез, Шыбыксай, Жемсемсай, Карасай, Кендирли; - из Горного Восточного Каратау 6 КБТ: Куркиреуик, Когенсай, Шили, Каскырсай, Киши Агашты, Агашты; - из полуострова Тюбкараган 8 КБТ: Каракозайым, мыс Жыгылган, Сагаджа кудык, Саура, Султан Епе, Тамшылы, Тулкили сай, Шуйли. Разработаны паспорта ключевых ботанических территорий в соответствии с методологией Европейской информационной системы важных ботанических территорий (EUNIS), адаптированной для Алтае-Саянского экорегиона (Россия) и Присеверотяншанской ботанико-географической провинции Казахстана. Дана молекулярно-генетическая оценка редким и эндемичным полиморфным видам природной флоры на выявленных ключевых ботанических территориях Мангистау. Создана электронная база данных по флоре и растительности разработанной в МЭБС компьютерной программы BDPLANT-kz для ключевых ботанических территорий Мангистауской области. Разработаны рекомендации по сохранению флоры, поддержанию устойчивого состояния растительных сообществ и рациональному использованию природных ресурсов КБТ.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2023–2025 жылдар аралығында жобаны іске асыру барысында Батыс және Шығыс Қаратау аумақтары мен Тюбкараган түбегінің тамырлы өсімдіктер флорасының тізімдері анықталып, құрастырылды. 2023–2025 жылдары жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижесінде 20 негізгі ботаникалық аумақ (НБА) айқындалды, оның ішінде: Батыс Қаратау тауынан – 6 НБА: Ақмыш, Самал, Көгез, Шыбықсай, Жемсемсай, Қарасай, Кендірлі; Шығыс Қаратау тауынан – 6 НБА: Құркіреуік, Көгенсай, Шілі, Қасқырсай, Кіші Ағашты, Ағашты; Тюбкараган түбегінен – 8 НБА: Қарақозайым, Жығылған мүйісі, Сағаджа құдық, Саура, Сұлтан Епе, Тамшылы, Түлкілісай, Шүйлі. Негізгі ботаникалық аумақтардың паспорттары Еуропалық маңызды ботаникалық аумақтар ақпараттық жүйесінің (EUNIS) әдістемесіне сәйкес әзірленді, ол Ресейдің Алтай-Саян экорегионы мен Қазақстанның Солтүстік Тянь-Шань маңы ботаникалық-географиялық провинциясына бейімделген. Маңғыстау облысының анықталған негізгі ботаникалық аумақтарында табиғи флораның сирек және эндемдік полиморфтық түрлеріне молекулалық-генетикалық баға берілді. МЭББ (Маңғыстау эксперименталдық ботаникалық бағы) әзірлеген BDPLANT-kz компьютерлік бағдарламасы негізінде Маңғыстау облысының негізгі ботаникалық аумақтарына арналған флора мен өсімдіктер жамылғысы бойынша электрондық деректер базасы құрылды. Флораны сақтау, өсімдік қауымдастықтарының тұрақты күйін қамтамасыз ету және негізгі ботаникалық аумақтардың табиғи ресурстарын ұтымды пайдалану жөнінде ұсынымдар әзірленді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Создана электронная база данных по флоре и растительности разработанной в МЭБС компьютерной программы BDPLANT-kz для ключевых ботанических территорий Мангистауской области.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Маңғыстау облысының негізгі ботаникалық аумақтарына арналған флора мен өсімдіктер жамылғысы бойынша BDPLANT-kz атты МЭББ-де әзірленген компьютерлік бағдарлама негізінде электрондық деректер базасы құрылды.

Level of implementation (in Russian) : внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : еңгізілген

Efficiency (in Russian) : выделение ключевых ботанических территорий имеет важное практическое значение для сохранения ботанического разнообразия Мангистауской области, экологического мониторинга и развития сети ООПТ

Efficiency (in Kazakh) : негізгі ботаникалық аумақтарды айқындау Маңғыстау облысының ботаникалық алуантүрлілігін сақтау, экологиялық мониторинг жүргізу және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар желісін дамыту үшін маңызды практикалық мәнге ие.

Field of application (in Russian) : академические учреждения, так и ботанические и природоохранные организации

Field of application (in Kazakh) : академиялық мекемелер, сондай-ақ ботаникалық және табиғатты қорғау ұйымдары