The object of research, development or design (in Russian) : Светло -каштановая почва, длительный много факторный опыт

The object of research, development or design (in Kazakh) : Ашық қара-қоңыр топырақ, ұзақ көп факторлы тәжірибе

Aim of work (in Russian) : Агроэкологическая оценка орошаемой светло-каштановой почвы при длительном применении удобрений в многофакторном опыте с удобрениями в изменения климата.

Aim of work (in Kazakh) : Климаттың өзгеруі аясында тыңайтқыштармен көп факторлы тәжірибеде тыңайтқыштарды ұзақ уақыт қолданған кезде суармалы жердегі ашық қара- қоңыр топырағын агроэкологиялық бағалау

Методы исследования (на русском) : Полевые и лабораторные

Методы исследования (на казахском) : Егістік және зертханалық

Obtained results and novelty (in Russian) : Исследования проведены на светло-каштановой среднесуглинистой окультуренной почве с применением карбамида, аммиачной селитры, аммофоса, сернокислого калия и навоза КРС. Минеральные удобрения вносили под основную обработку и в подкормку, навоз — под кукурузу с последействием под озимую пшеницу (5-й год). Навоз и фосфор сохраняли гумус до 2,30 %, тогда как изолированное внесение N и P снижало органику. Навоз увеличивал щелочногидролизуемый азот до 23,8 мг/кг, фосфор определял подвижный Р₂О₅ (r = 0,82), сера — 9,2–14,5 мг/кг. Соотношение Ca:Mg = 7,5–8,0 : 1 указывает на хорошую обеспеченность основаниями. Долговременное применение удобрений не вызывало накопления Cd и Pb, их содержание ниже ПДК. В зерне азот: контроль — 2,20 %; N — 2,62; N+P — 2,88; N+навоз — 2,87 %. Фосфор повышал использование азота, навоз улучшал почву. Фосфор в зерне достигал 0,95–1,00 %. Микроэлементы: Zn 25–28, Cu 6–8, Mn 35–40, Fe 80–92 мг/кг; тяжёлые металлы — ниже ПДК. При NPK усвоение: N 160–180, P 90–160, K 120–180 кг/га; вынос — 110, 35 и 130 кг/га; баланс положительный по N и P. В 2025 г. фосфор увеличил урожай с 33 до 43 ц/га, азот — до 37, навоз — до 39. Оптимально — N₁₈₀P₁₈₀K₁₈₀ + навоз 60 т/га: урожай 43 ц/га, чистый доход 338701 тг/га. Вывод: сочетание минеральных и органических удобрений повышает плодородие, урожай и доход без риска загрязнения.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу ашық қара-қоңыр, орташа сазды мәдени топырақта жүргізілді. Қолданылған тыңайтқыштар: карбамид, аммиак селитрасы, аммофос, күкіртқышқылды калий және ірі қара көңі. Минералдық тыңайтқыштар негізгі өңдеуде және үстеп қоректендіруде, көң — жүгері астына енгізілді (5-жылдық әсері күздік бидайда). Көң мен фосфор қарашірікті 2,30%-ға дейін арттырды (бақылау – 1,91%), ал жоғары дозалар азайтты. Көң сілтілі гидролизденетін азотты 23,8 мг/кг-ға жеткізді, калий сәл төмендетті. Фосфор Р₂О₅ деңгейін көтерді (r = 0,82). Күкірт 9,2–14,5 мг/кг, Ca:Mg = 7,5–8,0 : 1 — топырақтың негіздік қанықтылығы жоғары. Тыңайтқыштар ауыр металдармен ластануға әкелмеді (Pb, Cd, Cr – РШК-дан төмен). Дәндегі азот: бақылау — 2,20%; N — 2,62%; N+P — 2,88%; N+көң — 2,87%. Фосфор 0,68–1,00%-ға дейін артты. Zn — 25–28, Cu — 6–8, Mn — 35–40, Fe — 80–92 мг/кг. NPK кезінде сіңіру: N 160–180, P 90–160, K 120–180 кг/га; баланс N мен P бойынша оң. 2025 ж. қуаңшылықта фосфор өнімді 33-тен 43 ц/га дейін арттырды, көң — 38–39 ц/га. Ең тиімді нұсқа — N₁₈₀P₁₈₀K₁₈₀ + көң 60 т/га: өнім 43 ц/га, таза табыс 338 701 тг/га. Қорытынды: Минералдық және органо-минералдық жүйе топырақ құнарлылығын, өнім мен табысты арттырып, ластану қаупін туғызбайды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Внесение N180P180K180 и навоза в норме 60 т/га способствовало наибольшему повышению содержания макро и микроэлементов в орошаемой светло-каштановой почве и в зерне и соломе озимой пшеницы. Указанное удобрения увеличивали также потребления и вынос макро, микроэлементов и тяжелых металлов с урожаем озимой пшеницы.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : N180P180K180 және 60 т/га мөлшерінде енгізілген көң суармалы ашық-қоңыр топырақта, сондай-ақ күздік бидайдың дәні мен сабанындағы макро және микроэлементтердің құрамының едәуір артуына ықпал етті. Аталған тыңайтқыштар күздік бидай өнімімен бірге макро-, микроэлементтер мен ауыр металдардың сіңірілуі мен шығымын да арттырды.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Совместное применение минеральных удобрений N180P180K180 и навоза в норме 60 т/га при возделывании озимой пшеницы обеспечивало наибольший условно чистый доход – 338701 тенге/га.

Efficiency (in Kazakh) : Күздік бидай өсіру кезінде минералды тыңайтқыштарды N180P180K180 мөлшерінде және көңді 60 т/га нормасында бірлесіп қолдану ең жоғары шартты таза табысты – 338701 теңге/га қамтамасыз етті.

Field of application (in Russian) : Сельское хозяйство

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы