The object of research, development or design (in Russian) : В рамках данного проекта будут отобраны различные виды грибов с местных продуктовых рынков, а также с территорий наиболее популярных при сборе местным населением (г. Алматы, Алматинская область, ЮКО) с целью выявления наиболее эффективных физико-химических методов предварительной обработки.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Осы жоба аясында жергілікті азық-түлік нарықтарынан, сондай-ақ халық жиі жинайтын аумақтардан (Алматы қ., Алматы облысы, Оңтүстік Қазақстан облысы) әртүрлі саңырауқұлақ түрлері іріктеліп алынады. Зерттеудің негізгі мақсаты – саңырауқұлақтарды өңдеудің ең тиімді физика-химиялық алдын ала әдістерін анықтау және олардың қолданбалы мүмкіндіктерін бағалау.

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является определить влияние физико-химических методов предварительной обработки грибов на содержание в них природных радионуклидов

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты саңырауқұлақтардағы табиғи радионуклидтердің құрамына алдын ала физико-химиялық өңдеу әдістерінің әсерін анықтау

Методы исследования (на русском) : Для определения суммарной альфа-, бета активности исследуемых проб был применен альфа-, бета-спектрометр УМФ-2000. Для определение активной концентрации природных радионуклидов в исследуемых образцах применялись методы альфа-спектрометрического анализа. Активная концентрация изотопов природных радионуклидов определялась после предварительного кислотного разложения проб с последующим использованием жидкостно-экстракционных и хроматографических методов разделения. Счётные образцы подготавливались методом электроосаждения на нержавеющие стальные диски. Измерения активности проводились с использованием альфа-спектрометра «Alpha-Analyst» (Canberra) и программного обеспечения Genie-2000.

Методы исследования (на казахском) : Зерттелетін сынамалардың жиынтық альфа-, бета белсенділігін анықтау үшін альфа-, бета УМФ-2000 спектрометрі қолданылды. Зерттеу үлгілерінде табиғи радионуклидтердің белсенді концентрациясын анықтау үшін альфа-спектрометриялық талдау әдістері қолданылды. Табиғи радионуклид изотоптарының белсенді концентрациясы сынамаларды алдын ала қышқылдық ыдыратудан кейін сұйықтық-экстракциялық және хроматографиялық бөлу әдістерін пайдалану арқылы анықталды. Санау үлгілері тот баспайтын болат дискілерге электрошөгіндіру әдісімен дайындалды. Белсенділік мәндері «Alpha-Analyst» (Canberra) альфа-спектрометрі мен Genie-2000 бағдарламалық қамтамасыз етуі арқылы өлшенді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Употребление качественных и безопасных продуктов питания является важнейшей социальной задачей, определяющей сохранение здоровья населения. В этой связи оценка радиационных рисков и доз внутреннего облучения при употреблении грибов в пищу представляет собой актуальное направление в области пищевой и радиационной безопасности. Полученные результаты станут основой для разработки научно обоснованных рекомендаций по деконтаминации грибов, что позволит снизить уровень внутреннего облучения населения. В отчётный период, согласно календарному плану выполнен пробоотбор исследуемых образцов и проведён анализ на суммарную альфа-, бета-активность исследуемых образцов грибов. Работы по определению содержания изотопов природных радионуклидов в исследуемых пробах продолжаются.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Сапалы және қауіпсіз тағам өнімдерін тұтыну – халық денсаулығын сақтауды айқындайтын аса маңызды әлеуметтік міндеттердің бірі. Осыған байланысты саңырауқұлақтарды тағам ретінде пайдалану кезінде радиациялық тәуекелдерді және ішкі сәулелену дозаларын бағалау – тағамдық және радиациялық қауіпсіздік саласындағы өзекті бағыт болып табылады. Алынған нәтижелер саңырауқұлақтарды деконтаминациялау бойынша ғылыми негізделген ұсынымдар әзірлеудің негізі болады, бұл өз кезегінде халықтың ішкі сәулелену деңгейін төмендетуге мүмкіндік береді. Есепті кезеңде күнтізбелік жоспарға сәйкес зерттелетін үлгілерден сынамалар іріктеліп, саңырауқұлақ үлгілерінің жиынтық альфа және бета белсенділігіне талдау жүргізілді. Табиғи радионуклид изотоптарының құрамын анықтау бойынша зерттеу жұмыстары жалғасуда.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Данный проект предлагает выявить эффективные методы предварительной обработки грибов с целью снижения рисков здоровью при их употреблении, что положительно отразиться на обеспечении пищевой безопасности. Данное исследование может послужить основой для разработки рекомендаций по применению наиболее эффективного метода де-контаминации грибов для предприятий, занимающихся переработкой плодовоовощной продукции. Результаты исследования поспособствуют повышению осведомленности населения о важности надлежащей предварительной обработки грибов, что приведет к их безопасному потреблению в домашних условиях. Таким образом, результаты исследования могут иметь положительный социально-экономический эффект за счет снижения внутреннего облучения населения применяя простые методы обработки.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Бұл жоба саңырауқұлақтарды тұтыну кезінде денсаулыққа қауіпті азайту мақсатында алдын-ала өңдеудің тиімді әдістерін анықтауды ұсынады, бұл тамақ қауіпсіздігіне оң әсер етеді. Бұл зерттеу жеміс-көкөніс өнімдерін өңдеумен айналысатын кәсіпорындар үшін саңырауқұлақтарды ластаудың ең тиімді әдісін қолдану бойынша ұсыныстарды әзірлеуге негіз бола алады. Зерттеу нәтижелері саңырауқұлақтарды алдын-ала емдеудің маңыздылығы туралы халықтың хабардарлығын арттыруға көмектеседі, бұл оларды үйде қауіпсіз тұтынуға әкеледі. Осылайша, зерттеу нәтижелері қарапайым өңдеу әдістерін қолдана отырып, халықтың ішкі сәулеленуін азайту арқылы оң әлеуметтік-экономикалық әсер етуі мүмкін.

Level of implementation (in Russian) : Разработанные методы могут быть практически применены на предприятиях, занимающихся переработкой плодоовощной продукции, как эффективные процедуры деконтаминации грибов, снижающие радиационную нагрузку на потребителей. Полученные данные могут использоваться государственными органами при формировании рекомендаций по безопасному употреблению грибов и при оценке радиационных рисков, а также интегрироваться в образовательные программы по химической экспертизе и радиационной экологии. Публикация результатов и распространение информации среди населения обеспечат повышение осведомлённости о безопасных способах обработки грибов, создавая социальный эффект и улучшая практики бытового использования.

Level of implementation (in Kazakh) : Өңделген әдістер жеміс-көкөніс өнімдерін қайта өңдеумен айналысатын кәсіпорындарда саңырауқұлақтарды деконтаминациялаудың тиімді рәсімдері ретінде қолдануға мүмкіндік береді және тұтынушылардың радиациялық жүктемесін төмендетуге бағытталған. Алынған деректер мемлекеттік органдарға саңырауқұлақтарды қауіпсіз пайдалану жөніндегі ұсынымдарды әзірлеу және радиациялық тәуекелдерді бағалау барысында пайдалануға, сондай-ақ тағам өнімдерінің химиялық сараптамасы мен радиациялық экология бойынша білім беру бағдарламаларына енгізуге қолайлы. Зерттеу нәтижелерін жариялау және ақпаратты халық арасында тарату саңырауқұлақтарды қауіпсіз өңдеу тәсілдері жөніндегі хабардарлықты арттырып, әлеуметтік әсер қалыптастырады және тұрмыстық қолдану тәжірибесін жақсартуға ықпал етеді.

Efficiency (in Russian) : Реализация проекта обеспечивает получение новых для Казахстана данных о содержании природных альфа-излучающих радионуклидов в грибах, что существенно расширяет национальную научную базу в области пищевой и радиационной безопасности. Физико-химические методы предварительной обработки позволят значительно снизить уровень радионуклидного загрязнения без ухудшения качества продукта, обеспечивая научно обоснованный подход к снижению доз внутреннего облучения населения. Проект формирует устойчивую основу для дальнейших исследований и подготовки молодых специалистов, что способствует развитию кадрового потенциала в области радиационной экологии.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаны іске асыру Қазақстан үшін саңырауқұлақтардағы табиғи альфа-сәулелендіруші радионуклидтердің құрамына қатысты жаңа деректер алуға мүмкіндік беріп, тағамдық және радиациялық қауіпсіздік саласындағы ұлттық ғылыми базаны айтарлықтай кеңейтеді. Физика-химиялық алдын ала өңдеу әдістері өнім сапасын төмендетпей, радионуклидтік ластану деңгейін едәуір төмендетуге жағдай жасап, халықтың ішкі сәулелену дозасын азайтуға ғылыми негізделген тәсіл ұсынады. Жоба радиациялық экология саласында кадрлық әлеуетті арттыруға мүмкіндік беретін, әрі қарайғы зерттеулер мен жас мамандарды даярлауға арналған тұрақты ғылыми негіз қалыптастырады.

Field of application (in Russian) : Данная работа позволит внести рекомендации по выбору методов обработки грибов с целью их очистки от радионуклидов как для предприятий занимающихся плодово-консервной обработкой так и для применения в бытовых условиях. Данный аспект, позволит снизить радиационную нагрузку на организм человека что в свою очередь положительно скажется на здоровье.

Field of application (in Kazakh) : Бұл жұмыс саңырауқұлақтарды радионуклидтерден тазарту мақсатында өңдеу әдістерін таңдау бойынша жеміс консервілеумен айналысатын кәсіпорындар үшін және тұрмыстық жағдайда қолдануға ұсыныстар енгізуге мүмкіндік береді. Бұл аспект адам ағзасына радиациялық жүктемені азайтуға мүмкіндік береді, бұл өз кезегінде денсаулыққа оң әсер етеді.