The object of research, development or design (in Russian) : Взрослые особи, яйца и личинки Halyomorpha halys, природные энтомофаги, сельскохозяйственные культуры.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Halyomorpha halys ересектер, дернәсілдер және жұмыртқалар, табиғи энтомофагтар, ауыл шаруашылық дақылдар

Aim of work (in Russian) : Разработать методику по разведению энтомофагов и применение в биологической защите против коричнево-мраморного клопа (Halyomorpha halys Stål).

Aim of work (in Kazakh) : Қоңыр мәрмәр қандаласына (Halyomorpha halys) қарсы биологиялық қорғауда энтомофагтарды өсіру әдістерін әзірлеу

Методы исследования (на русском) : В 2025 году был проведен мониторинг южных и юго-восточных регионов Казахстана (города Алматы, Алматинской, Жамбылской, Туркестанской и Кзылординской областях). При сборе материала применяли стандартные энтомологические методики – феромонные ловушки, ручной сбор и визуальный осмотр. Методы наблюдения: Регистрация времени жизни, количества яиц, продолжительности каждой стадии развития, поведения при кормлении. Видовую принадлежность энтомофагов из зараженных в природных условиях яйцекладок коричнево-мраморного клопа определялось в лабораторных условиях. Выделение общей геномной ДНК отдельных образцов коричнево-мраморного клопа, триссолкусов осуществлялось c помощью DNeasy Blood & Tissue Kits (Qiagen, Германия) по инструкции, предложенной производителем данного реагента.

Методы исследования (на казахском) : 2025 жылы Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік-шығыс өңірлерінде (Алматы қаласы, Алматы, Жамбыл, Түркістан және Қызылорда облыстарында) мониторинг жүргізілді. Материалды жинау кезінде стандартты энтомологиялық әдістер: феромон тұзақтары, қолмен жинау және көзбен тексеру қолданылды. Бақылау әдістері: өмір сүру уақытын, жұмыртқа санын, дамудың әр кезеңінің ұзақтығын, тамақтану тәртібін тіркеу. Табиғи жағдайда залалсызданған қоңыр мәрмәр қандаласының энтомофагтар түрлері зертханалық жағдайда анықталды. Қоңыр-мәрмәр қоңызы, триссолкустардың жеке үлгілерінің жалпы геномдық ДНҚ-сын оқшаулау DNeasy Blood & Tissue Kits (Qiagen, Германия) осы реагент өндірушісі ұсынған нұсқауларға сәйкес жүзеге асырылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : в ходе мониторига установлено, что наибольшая численность коричнево-мраморного клопа (Halyomorpha halys). отмечена на катальпе, яблоне и павловнии, что указывает на устойчивое формирование популяций в данных экосистемах. Определен видовой состав природных энтомофагов, представленных семействами Coccinellidae, Pisauridae и Pentatomidae. Установлено, что в условиях г. Алматы и Алматинской области коричнево-мраморный клоп развивает 3 поколения за сезон. Молекулярное исследование позволило достоверно определить видовую принадлежность энтомофагов, собранных в Алматинской, Туркестанской и Кызылординской областях. Анализ маркерных генов COI и ITS подтвердил присутствие видов Trissolcus japonicus и Trissolcus semistriatus в данных регионах. Проверка специфичности праймеров к митохондриальной ДНК Halyomorpha halys показала их высокую избирательность.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Мониторинг барысында қоңыр-мәрмәр қандаласы (Halyomorpha halys) ең көп саны катальпа, алма және павловния ағаштарында кездесті, бұл аталған экожүйелерде оның тұрақты түрі қалыптасып жатқанын көрсетеді. Табиғи энтомофагтардың түрлік құрамы тұқымдастары, олар Coccinellidae, Pisauridae және Pentatomidae анықталды. Алматы қаласы мен Алматы облысының жағдайында қоңыр-мәрмәр қандала маусым ішінде үш ұрпақ беретіні анықталды. Молекулалық зерттеу нәтижесінде Алматы, Түркістан және Қызылорда облыстарынан жиналған энтомофагтардың түрлік тиесілігі сенімді түрде анықталды. COI және ITS маркерлік гендерінің талдауы бұл аймақтарда Trissolcus japonicus және Trissolcus semistriatus түрлерінің бар екенін растады. Halyomorpha halys митохондриялық ДНҚ-на арналған праймерлердің ерекшелігі жоғары екені дәлелденді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : не рассматривался

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : қарастырылмады

Level of implementation (in Russian) : не рассматривался

Level of implementation (in Kazakh) : қарастырылмады

Efficiency (in Russian) : Проведена оценка биологической эффективности энтомофагов коричнево-мраморного клопа в лабораторных условиях. Эффективность развития, выраженная как процент выходящих имаго от общего числа паразитированных яиц, оказалась высокой и сопоставимой у обоих видов: у T. semistriatus — 92,8 %, у T. japonicus — 92,0 %.

Efficiency (in Kazakh) : Қоңыр-мәрмәр қандаласына қарсы энтомофагтардың биологиялық тиімділігі зертханалық жағдайда бағаланды. Дамудың тиімділігі, паразиттелген жұмыртқалардың жалпы санына қатысты шығатын ересегі (имаго) пайызы ретінде көрсетілген, екі түрде де жоғары және салыстырмалы болып шықты: T. semistriatus — 92,8 %, T. japonicus — 92,0 %.

Field of application (in Russian) : Сельское хозяйство, защита растений

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы, өсімдік қорғау