The object of research, development or design (in Russian) : АРХИВНЫЕ ЦИФРОВЫЕ ДАННЫЕ

The object of research, development or design (in Kazakh) : ЦИФРЛАНҒАН МҰРАҒАТ МӘЛІМЕТТЕРІ

Aim of work (in Russian) : Разработка метода и алгоритмов обнаружения переменных объектов из фотометрического архива, а также экстракция и анализ собственных спектральных оцифрованных данных с последующим интегрированием в Виртуальную Обсерваторию.

Aim of work (in Kazakh) : Фотометрлік мұрағат мәліметтерінен айнымалы объектілерді анықтаудың әдісі мен алгоритмдерін әзірлеу, сонымен қатар меншікті спектрлік мәліметтерді экстракциялау және талдау, сондай-ақ Виртуалды обсерваторияға енгізу.

Методы исследования (на русском) : При разработке программного комплекса использованы современные методы программной инженерии. Интерфейс реализован на фреймворке PyQt5 с архитектурой MVC, обработка и визуализация спектров выполнены с помощью библиотек Astropy, NumPy, OpenCV и matplotlib. Дизайн оформлен с использованием CSS и встроенных ресурсов Qt, обеспечивая единый стиль и адаптивность. Сборка и тестирование кроссплатформенных пакетов выполнены с помощью PyInstaller, что гарантирует совместимость с различными операционными системами.

Методы исследования (на казахском) : Бағдарламалық кешенді әзірлеу барысында заманауи бағдарламалық инженерия әдістері қолданылды. Интерфейс PyQt5 фреймворк негізінде MVC архитектурасымен іске асырылды, ал спектрлерді өңдеу мен визуализациялау Astropy, NumPy, OpenCV және matplotlib кітапханалары арқылы жүзеге асырылды. Дизайн CSS және Qt енгізілген ресурстарының көмегімен безендіріліп, бірыңғай стиль мен бейімделгіштікті қамтамасыз етеді. Кроссплатформалық пакеттерді жинақтау және сынақтан өткізу PyInstaller құралы арқылы орындалды, бұл бағдарламаның әртүрлі операциялық жүйелермен үйлесімділігін қамтамасыз етеді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Разработанна интерактивная программа для обработки архивных спектров. Архитектура завершена, масштабируема и допускает добавление новых модулей без изменения основного кода. Интерфейс доведён до рабочего состояния, все операции документируются в заголовках FITS. Базовый функционал программного обеспечения “ArXSP” для обработки архивных спектральных данных успешно реализован и демонстрирует устойчивую работу. Научная новизна заключается в том, что впервые разработано специализированное программное обеспечение для обработки архивных спектральных данных Астрофизического института имени В.Г. Фесенкова (АФИФ), а также выполнена интеграция обработанных данных в KazVO. Работы по дальнейшему расширению и интеграции данных в систему продолжаются.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Мұрағат спектрлерін өңдеуге арналған интерактивті бағдарлама әзірленді. Бағдарламаның архитектурасы толық аяқталған, кеңейтілетін және негізгі кодты өзгертпей жаңа модульдерді қосуды қамтамасыз етеді. Интерфейс жұмыс күйіне жеткізілген, барлық операциялар FITS файлдарының тақырыптарында құжатталады. Мұрағат спектрлік мәліметтерді өңдеуге арналған “ArXSP” бағдарламалық қамтамасыз етудің базалық функционалы сәтті іске асырылып, тұрақты жұмысын көрсетіп отыр. Ғылыми жаңалығы — алғаш рет В.Г. Фесенков атындағы Астрофизикалық институтының (ФАФИ) цифрланған мұрағат мәліметтерін өңдеуге арналған мамандандырылған бағдарламалық қамтамасыз ету әзірленіп, өңделген мәліметтер KazVO жүйесіне енгізілді. Мәліметтерді әрі қарай кеңейту және жүйеге енгізу жұмыстары жалғасуда.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные проектные и технико-экономические показатели в данном проекте не предусмотрены, поскольку исследование носит фундаментальный характер и направлено на анализ и интеграцию цифровых архивных данных в Виртуальную обсерваторию, что позволит дополнить наблюдательную базу данных. Кроме того, реализация проекта создаёт предпосылки для привлечения зарубежных астрономов к участию в будущих совместных научных исследованиях и проектах, что будет способствовать развитию международного научного сотрудничества.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Бұл жобада негізгі жобалық және техникалық-экономикалық көрсеткіштер қарастырылмаған, себебі зерттеу іргелі сипатқа ие және цифрланған мұрағат мәліметтерін Виртуалды обсерваторияға талдау мен интеграциялауға бағытталған. Бұл өз кезегінде бақылау мәліметтер базасын толықтыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, жобаны іске асыру шетелдік астрономдарды болашақтағы бірлескен ғылыми зерттеулер мен жобаларға тартуға алғышарттар жасайды, бұл халықаралық ғылыми ынтымақтастықтың дамуына ықпал етеді.

Level of implementation (in Russian) : На данном этапе внедрение не планируется, однако в дальнейшем оно предусмотрено на основе полученного Свидетельства о внесении в Государственный реестр прав на объекты, охраняемые авторским правом № 60032 от 19 июня 2025 года.Вид объекта авторского права: программа для ЭВМ. Название объекта: ArXSP. Авторы: Хасанов М.К., Измайлова И.М., Умирбаева А.Ж., Шомшекова С.А. В дальнейшем программный продукт планируется внедрить в учебный процесс при подготовке студентов по специальности «Физика – Астрономия» для обработки архивных спектральных астрономических данных.

Level of implementation (in Kazakh) : Осы кезеңде енгізу (енгізу кезеңі) жоспарланбаған, алайда 2025 жылғы 19 маусымдағы № 60032 мемлекеттік авторлық құқықтар тізіліміне енгізілген объект туралы куәлік негізінде жүзеге асырылуы көзделген. Авторлық құқық объектісінің түрі – ЭЕМ-ге арналған бағдарлама. Объектінің атауы – ArXSP. Авторлары: Хасанов М.К., Измайлова И.М., Умирбаева А.Ж., Шомшекова С.А. Алдағы уақытта бұл бағдарламалық өнімді «Физика – Астрономия» мамандығы бойынша студенттерді даярлау барысында цифрланған мұрағат мәліметтерін астрономиялық деректерді өңдеу үшін оқу үдерісіне енгізу жоспарлануда.

Efficiency (in Russian) : Эффективность проведённых работ подтверждается созданием интерактивной программы для обработки архивных спектров, на которую получено Свидетельство о внесении в Государственный реестр прав на объекты, охраняемые авторским правом № 60032 от 19 июня 2025 года. Вид объекта авторского права: программа для ЭВМ. Название объекта: ArXSP. Авторы: Хасанов М.К., Измайлова И.М., Умирбаева А.Ж., Шомшекова С.А. Результаты работы отражены в научных публикациях, опубликованных в международных высокорейтинговых журналах — две статьи в изданиях Q2-квартиля и две статьи в журналах, рекомендованных Комитетом по обеспечению качества в сфере науки и высшего образования (КОКОНВО). Кроме того, подана ещё одна статья в международный журнал Q2-квартиля, посвящённая функционалу и применению программы ArXSP.

Efficiency (in Kazakh) : Жүргізілген жұмыстардың тиімділігі архивтік спектрлерді өңдеуге арналған интерактивті бағдарламаның жасалуымен дәлелденеді. Бұл бағдарламаға 2025 жылғы 19 маусымдағы № 60032 мемлекеттік авторлық құқықтар тізіліміне енгізілгені туралы куәлік алынған. Авторлық құқық объектісінің түрі – ЭЕМ-ге арналған бағдарлама. Объектінің атауы – ArXSP. Авторлары: Хасанов М.К., Измайлова И.М., Умирбаева А.Ж., Шомшекова С.А. Жұмыс нәтижелері халықаралық жоғары рейтингті ғылыми журналдарда жарияланған мақалаларда көрініс тапты: екі мақала — Q2 квартиліндегі басылымдарда, және екі мақала — ЖБССҚЕК (Жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті) ұсынған журналдарда жарық көрді. Бұдан бөлек, ArXSP бағдарламасының функционалы мен қолданылуына арналған тағы бір мақала Q2 квартиліндегі халықаралық журналға жіберілді.

Field of application (in Russian) : Архивные цифровые данные имеют огромный потенциал, поскольку их можно использовать в различных научных проектах, включая изучение собственных движений звезд, обнаружение двойных и многократных систем, кинематические исследования и многое другое. Непрерывный обмен данными с различными обсерваториями и международным астрономическим сообществом открывает новые возможности для научных исследований и позволяет поднять уровень научных и технических исследований в области астрономии и астрофизики.

Field of application (in Kazakh) : Цифрлық мұрағат мәліметтердің үлкен әлеуеті бар, өйткені оларды әртүрлі ғылыми жобаларда қолдануға болады, соның ішінде жұлдыздардың меншікті қозғалыстарын зерттеу, қос және бірнеше жүйелерді анықтау, кинематикалық зерттеулер және т.б. Әртүрлі обсерваториялармен және халықаралық астрономиялық қауымдастықпен үздіксіз мәліметтер алмасу ғылыми зерттеулерге жаңа мүмкіндіктер ашады және астрономия мен астрофизика саласындағы ғылыми және техникалық зерттеулердің деңгейін көтеруге мүмкіндік береді.