The object of research, development or design (in Russian) : Проект направлен на изучение проходивших в позднем бронзовом веке Казахстанского Прииртышья культурно-исторических процессов. Памятники позднего бронзового века не становились предметом специального исследования уже более 25 лет. За это время в регионе был накоплен значительный археологический материал, который не укладывается в существующие схемы и требует специального изучения и переосмысления. Данное исследование позволит детально изучить ключевой для становления последующих культур скифо-сакского круга период в истории Прииртышья.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жоба Ертіс өңірінің соңғы қола дәуірінде өткен мәдени-тарихи процестерді зерттеуге бағытталған. Соңғы қола дәуіріндегі ескерткіштер 25 жылдан астам уақыт бойы арнайы зерттеу нысаны болған жоқ. Осы уақыт ішінде аймақта айтарлықтай археологиялық материал жинақталды, ол қолданыстағы схемаларға сәйкес келмейді және арнайы зерттеу мен қайта қарауды қажет етеді. Бұл зерттеу Ертіс өңірі тарихындағы скиф-сақ шеңберінің кейінгі мәдениеттерін қалыптастырудың негізгі кезеңін егжей-тегжейлі зерттеуге мүмкіндік береді.

Aim of work (in Russian) : Является создание новой концепции культурно-исторического развития населения Казахстанского Прииртышья в позднем бронзовом веке (вторая половина II тыс. до н.э.), систематизация всех имеющихся данных, характеристика материальной культуры, определение значений культурных образований региона среди синхронных комплексов Северной Евразии, уточнение их хронологии и периодизации при помощи новых археологических источников и естественнонаучных методов.

Aim of work (in Kazakh) : Кеш қола дәуірінде (б. з. д. II мыңжылдықтың екінші жартысы) Ертіс өңірі халқының мәдени-тарихи дамуының жаңа тұжырымдамасын құру, барлық қолда бар деректерді жүйелеу, материалдық мәдениетті сипаттау, Солтүстік Еуразияның синхронды кешендері арасында өңірдің мәдени құрылымдарының мәндерін айқындау, жаңа археологиялық көздер мен жаратылыстану-ғылыми әдістердің көмегімен олардың хронологиясы мен кезеңділігін нақтылау болып табылады.

Методы исследования (на русском) : Методология исследования основывается на положениях исторического материализма о миграциях, о роли географической среды, традиций в культуре и исторических процессах, о наличии закономерных связей между вещами, явлениями и процессами. Исследовательская методика включает традиционные археологические приемы: картографирование, статистическую обработку массового материала, разработку классификации и типологии вещевого комплекса, планиграфические и стратиграфические наблюдения, метод датированных аналогий. Помимо этого, используются результаты естественнонаучных методов – радиоуглеродный, палеозоологический, палеоантропологический, палеопочвоведческий, геофизический, химический и изотопный анализы, а также данные генетики, что значительно расширяет количество получаемой информации.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу әдістемесі тарихи материализмнің көші-қон, географиялық ортаның рөлі, мәдениеттегі және тарихи процестердегі дәстүрлер, заттар, құбылыстар мен процестер арасындағы табиғи байланыстардың болуы туралы ережелеріне негізделген. Зерттеу әдістемесі дәстүрлі археологиялық әдістерді қамтиды: картаға түсіру, жаппай материалды статистикалық өңдеу, зат кешенінің жіктелуі мен типологиясын әзірлеу, жоспарлы және стратиграфиялық бақылаулар, белгіленген ұқсастықтар әдісі. Сонымен қатар, жаратылыстану әдістерінің нәтижелері қолданылады – радиокөміртекті, палеозоологиялық, палеоантропологиялық, палеотопырақтану, геофизикалық, химиялық және изотоптық талдаулар, сондай-ақ алынған ақпарат көлемін едәуір кеңейтетін генетика деректері.

Obtained results and novelty (in Russian) : 1. Были собраны и систематизированы все доступные археологические источники по позднему бронзовому веку Казахстанского Прииртышья, был составлен реестр и карта памятников. 2. Были выявлены новые базовые археологические памятники. 3. Была осуществлена характеристика материальной культуры населения эпохи поздней бронзы региона (были определены керамические традиции, охарактеризовано хозяйство, металлокомплекс и металлургия, разработана классификация и типологии инвентаря). 4. Была уточнена хронологии периода на основании комплексного анализа результатов радиоуглеродного и археологических методов. 5. Была определена культурная принадлежность археологических памятников позднего бронзового века. Были определены ареалы распространения рассматриваемых культурных образований региона. 6. Были рассмотрены вопросы генезиса, взаимосвязей древнего населения на обозначенной территории, определены в данных процессах роли миграций, ассимиляций, культурных инноваций и традиций. 7. Была уточнена палеоклиматическая ситуация в позднем бронзовом веке в южной части среднего течения Иртыша. Со времени последних обобщающих работ, реконструирующих историю развития населения Казахстанского Прииртышья в позднем бронзовом веке, прошло более 25 лет. Впервые были учтены памятники в пределах Павлодарского Прииртышья, где были выявлены ирменьские, черкаскульские, бегазы-дандыбаевские и донгальские материалы и было определено их соотношение между собой.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 1. Қазақстан Ертіс өңірінің соңғы қола дәуірі бойынша барлық қол жетімді археологиялық дереккөздер жиналып, жүйелендірілді, ескерткіштердің тізілімі мен картасы жасалды. 2. Жаңа базалық археологиялық ескерткіштер анықталды. 3. Өңірдің кеш қола дәуірі халқының материалдық мәдениетінің сипаттамасы жүзеге асырылды (керамикалық дәстүрлер айқындалды, шаруашылық, металл кешені және металлургия сипатталды, мүкәммалдың жіктелуі мен типологиясы әзірленді). 4. Радиокөміртекті және археологиялық әдістердің нәтижелерін кешенді талдау негізінде кезеңнің хронологиясы нақтыланды. 5. Соңғы қола дәуіріндегі археологиялық ескерткіштердің мәдени тиесілігі анықталды. Өңірдің қарастырылып отырған мәдени құрылымдарының таралу ареалдары анықталды. 6. Белгiленген аумақтағы ежелгi халықтың генезисi, өзара байланысы мәселелерi қаралды, осы процестерде көшi-қонның, ассимиляцияның, мәдени инновациялар мен дәстүрлердiң рөлi айқындалды. 7. Ертістің орта ағысының оңтүстік бөлігіндегі соңғы қола дәуіріндегі палеоклиматтық жағдай нақтыланды. Соңғы қола дәуіріндегі Қазақстан Ертіс өңірі халқының даму тарихын қайта жаңғыртатын соңғы жалпылама жұмыстардан бері 25 жылдан астам уақыт өтті. Алғаш рет Павлодар Ертіс маңындағы ескерткіштер ескеріліп, онда ирмен, черкаскөл, бегазы-дандыбаев және донгал материалдары анықталып, олардың өзара арақатынасы анықталды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты исследования найдут отражение в обобщающих квалификационных работах участников проекта, а также позволят включить их в туристический кластер региона. Публикация 2 статей или обзора в рецензируемом научном издании, индексируемом в Social Science Citation Index и входящем в 1 (первый) или 2 (второй) квартиль по импакт-фактору в базе Web of Science и (или) имеющем процентиль по CiteScore в базе Scopus не менее 50 (пятидесяти); 4 (четырех) статей и (или) обзоров в рецензируемых зарубежных и (или) отечественных изданиях, рекомендованных КОКНВО РК.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері жобаға қатысушылардың жалпылама біліктілік жұмыстарында көрініс табады, сондай-ақ оларды аймақтың туристік кластеріне қосуға мүмкіндік береді. Social Science Citation Index индекстелетін және Web of Science базасында импакт-фактор бойынша 1 (бірінші) немесе 2 (екінші) квартильге кіретін және (немесе) Scopus базасында кемінде 50 (елу) CiteScore бойынша процентилі бар рецензияланатын ғылыми басылымда 2 мақала немесе шолу жариялау; 4 (төрт) КОКНВО ұсынған рецензияланатын шетелдік және (немесе) отандық басылымдардағы мақалалар және (немесе) шолулар.

Level of implementation (in Russian) : Проект, интегрирует усилия отечественных и зарубежных учёных по инновационным направлениям фундаментальных исследований. Он ориентирован на потребности в укреплении мировоззренческого и культурного фундамента казахстанской нации и способствует дальнейшей межгосударственной интеграции между Казахстаном и иностранными государствами. Опубликованные в рамках проекта работы внесут вклад в археологию евразийских степей.

Level of implementation (in Kazakh) : Жоба іргелі зерттеулердің инновациялық бағыттары бойынша отандық және шетелдік ғалымдардың күш-жігерін біріктіреді. Ол Қазақстан ұлтының дүниетанымдық және мәдени іргетасын нығайту қажеттілігіне бағдарланған және Қазақстан мен шет мемлекеттер арасындағы одан әрі мемлекетаралық интеграцияға ықпал етеді. Жоба аясында жарияланған жұмыстар Еуразиялық дала археологиясына үлес қосады.

Efficiency (in Russian) : Проект направлен на изучение конкретных памятников региона и имеет прикладной и фундаментальный характер: создание документированной, основанной на единых принципах источниковой базы, подкрепленной результатами естественнонаучных исследований, что будет способствовать подготовке отечественных специалистов, которые могут работать на стыке различных научных дисциплин, и получать принципиально новую историческую информацию. Комплексный подход в исследовании даст возможность создать объективную историю региона на современном мировом уровне.

Efficiency (in Kazakh) : Жоба өңірдің нақты ескерткіштерін зерделеуге бағытталған және қолданбалы және іргелі сипатқа ие: әртүрлі ғылыми пәндердің тоғысында жұмыс істей алатын және түбегейлі жаңа тарихи ақпарат ала алатын отандық мамандарды даярлауға ықпал ететін жаратылыстану зерттеулерінің нәтижелерімен расталған құжатталған, бірыңғай қағидаттарға негізделген дереккөз базасын құру. Зерттеудегі кешенді тәсіл аймақтың объективті тарихын қазіргі әлемдік деңгейде құруға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Подготовка документации и постановка на государственную охрану базовых археологических памятников – позволит организовать охрану этих объектов и сохранить их от разрушения, сократив дополнительные расходы государства на эту работу. Научные результаты проекта будут применены в образовательной деятельности при подготовке спецкурсов, создания учебников и учебных пособий, написании региональной истории, создании обобщающих работ по древнейшей истории региона и Северной Евразии. На основании полученной информации будет возможно разрабатывать отдельные тематические туристические маршруты, новых музейных экспозиций, специализированных научно-познавательных выставок и презентаций ориентированные на широкий круг потребителей. Это приведет к расширению знаний современного населения по истории родного края, подъему патриотического воспитания, развитию волонтерского движения по сохранению историко-культурного наследия края, что должно иметь положительный социально-экономический эффект. Выработанные поколениями предков знания и традиции взаимодействия с природой, пусть и в форме определенных религиозных правил может помочь развитию экологических знаний у современного сообщества, что будет способствовать прогнозам его адаптации в динамике природно-климатических условий региона.

Field of application (in Kazakh) : Құжаттаманы дайындау және базалық археологиялық ескерткіштерді мемлекеттік қорғауға қою-бұл объектілерді қорғауды ұйымдастыруға және оларды жойылудан сақтауға, мемлекеттің осы жұмысқа қосымша шығындарын қысқартуға мүмкіндік береді. Жобаның ғылыми нәтижелері арнайы курстарды дайындау, оқулықтар мен оқу құралдарын жасау, өңірлік тарихты жазу, өңірдің және Солтүстік Еуразияның ежелгі тарихы бойынша жалпылама жұмыстар жасау кезінде білім беру қызметінде қолданылатын болады. Алынған ақпарат негізінде тұтынушылардың кең ауқымына бағытталған жеке тақырыптық туристік маршруттарды, жаңа мұражай экспозицияларын, мамандандырылған ғылыми-танымдық көрмелер мен презентацияларды әзірлеуге болады. Бұл қазіргі халықтың туған өлкенің тарихы туралы білімін кеңейтуге, патриоттық тәрбиені көтеруге, өлкенің тарихи-мәдени мұрасын сақтау жөніндегі еріктілер қозғалысын дамытуға алып келеді, бұл оң әлеуметтік-экономикалық әсер етуі тиіс. Ата-баба ұрпақтары қалыптастырған білім мен табиғатпен өзара әрекеттесу дәстүрлері, белгілі бір діни ережелер түрінде болса да, қазіргі қоғамдастықта экологиялық білімді дамытуға көмектеседі, бұл оның аймақтың табиғи-климаттық жағдайларының динамикасына бейімделуін болжауға ықпал етеді.