The object of research, development or design (in Russian) : Объект исследования – баранина, дикая облепиха, мясной полуфабрикат.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны – қой еті, жабайы шырғанақ, ет жартылай фабрикаты.

Aim of work (in Russian) : Цель работы – разработать технологию нового мясного полуфабриката с использованием натурального продукта дикой облепихи, обладающего антиоксидантными свойствами, произрастающей в восточном регионе Казахстана, а также обеспечить его качество и пищевую безопасность.

Aim of work (in Kazakh) : Жұмыстың мақсаты - Қазақстанның шығыс өңірінде өсетін антиоксиданттық қасиеті бар табиғи шырғанақ өнімін пайдалана отырып жаңа ет жартылай фабрикатының технологиясын жасау және сапа мен тағамдық қауіпсіздігін қамтамасыз ету.

Методы исследования (на русском) : В научно-исследовательских работах использовались государственные и межгосударственные современные стандарты, передовые лабораторные приборы, а также новые программы математического моделирования и обработки данных.

Методы исследования (на казахском) : Ғылыми-зерттеу жұмыстарында мемлекеттік, мемлекет аралық замануи стандарттар, озық зертханалық аспаптар, математикалық модельдеу мен өңдеудің жаңа бағдарламалары пайдаланылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Был исследован химический состав и пищевая ценность дикой облепихи: в 100 г облепихи содержится влаги – 84,2 г, органических кислот – 2 г, углеводов – 5,7 г, пищевых волокон – 2 г, жиров – 5,4 г, золы – 0,7 г, энергетическая ценность – 76,2 кКал. Биологическая ценность мясного полуфабриката с добавлением дикорастущей облепихи (5%) повысилась: белок – 64,01%, жир – 9,86%, углеводы – 15,13%; аминокислоты (в 100 г): валин – 686 мг, тирозин – 441 мг, аланин – 847 мг, треонин – 553 мг, аргинин – 896 мг, изолейцин – 523 мг, гистидин – 441 мг, фенилаланин – 523 мг, лизин – 1176 мг; жирные кислоты (в 100 г): насыщенные жирные кислоты – 32,72 мг, мононенасыщенные – 38,54 мг, полиненасыщенные – 28,74 мг. Пищевая безопасность соответствует требованиям ХАССП.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жабайы шырғанақтың химиялық құрамы және тамақтық құндылығы зерттелді: 100 г шырғанақта: ылғалдылығы - 84,2 г, органикалық қышқылдар – 2 г, көмірсулар - 5,7 г, тағамдық талшық - 2 г, майлар - 5,4 г, күлділігі – 0,7 г, энергетикалық құндылығы – 76,2 кКал. Жабайы шырғанақ (5%) қосылған ет жартылай фабрикатының биологиялық құндылығы артты: ақуыз (64,01%), май (9,86%), көмірсу (15,13%); аминқышқылдары (100 г): Валин (686 мг), Тирозин (441 мг), Аланин (847 мг), Треонин (553 мг), Аргинин (896 мг), Изолейцин (523 мг), Гистидин (441 мг), Фенилаланин (523 мг), Лизин ( 1176 мг); май қышқылдары (100 г): Қаныққан май қышқылдары (32,72 мг), Моноқанықпаған май қышқылдары (38,54 мг), Полиқанықпаған май қышқылдар (28,74 мг). Тағамдық қауіпсіздігі ХАССП талаптарына сай.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Для использования сырья облепихи в мясной промышленности был применён эффективный способ обработки — процесс прессования (ω = 14,653 рад/с, δ = 6·10⁻³ м) с последующей сушкой жмыха (с влажностью 50–60%), оставшегося после отжима сока, при температуре 75 °C (остаточная влажность – 17%). Были определены его физико-химические показатели. По сравнению с производственными затратами контрольного образца, текущие затраты на опытный образец с добавлением порошка из облепихового жмыха снизились на 47 568,54 тенге на 100 кг продукции.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Шырғанақ шикізатын ет өндірісінде қолдану үшін өңдеудің тиімді жолы престеу процесі (ω=14,653 рад/с, δ=6·10-3м) арқылы шырын алудан кейін қалған сығындыны (50-60% ылғалдылықтағы) 75 0С-та кептіру процесі жүргізілді (қалдық ылғал - 17%) және физика-химиялық көрсеткіштері анықталды; Бақылау үлгісінің өндірістік шығындарымен салыстырғанда шырғанақ сығындысынан алынған ұнтақ қосылған тәжірибелік үлгінің ағымдағы шығын мөлшері 100 кг-ға шаққанда 47568,54 теңгеге төмендеді.

Level of implementation (in Russian) : Технология мясного полуфабриката с добавлением порошка облепихи прошла производственные испытания и была внедрена в производство в опытно-производственном цехе по переработке мяса и мясных продуктов Института инжиниринга и пищевых технологий Казахского агротехнического исследовательского университета имени С. Сейфуллина, а также на предприятии ИП «Bitony». Была произведена опытная партия продукции, оформлены акты дегустации и разработаны производственные стандарты (ТН 681119400294-08-2025, СТ ИП 681119400294-08-2025).

Level of implementation (in Kazakh) : Шырғанақ ұнтағы қосылған ет жартылай фабрикатының технологиясы С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университетінің Инжиниринг және азық-түлік технологиясы институтының ет және ет өнімдерін өндіру тәжірибелік-өндірістік цехында және "Bitony" ЖК кәсіпорынында өндірістік сынықтан өтті және өндіріске енгізілді, тәжірибелік партия өндірілді, дегустация актілерді жасалды және өндірістегі стандарты (ТН 681119400294-08-2025, СТ ЖК 681119400294-08-2025) әзірленді.

Efficiency (in Russian) : Разработка технологии мясных полуфабрикатов с использованием природных растительных ресурсов восточного региона Казахстана позволит обосновать эффективность применения местного растительного сырья с антиоксидантными свойствами. В научном плане это обеспечит создание новых подходов к продлению сроков хранения и повышению биологической ценности мясных продуктов. В производственном отношении внедрение технологии снизит себестоимость продукции и улучшит её качество за счёт использования местных природных добавок. В целом проект повысит конкурентоспособность отечественной мясной промышленности и устойчивость продовольственной системы Казахстана.

Efficiency (in Kazakh) : Шығыс Қазақстан өңірінің табиғи антиоксиданттық қасиеті бар өсімдік шикізатын пайдалана отырып, ет жартылай фабрикаттарының технологиясын әзірлеу жергілікті өсімдік ресурстарын тиімді қолданудың ғылыми негізін жасауға мүмкіндік береді. Ғылыми тұрғыдан бұл ет өнімдерінің биологиялық құндылығын арттыру мен сақтау мерзімін ұзартудың жаңа тәсілдерін қалыптастыруға жол ашады. Өндірістік жағынан технологияны енгізу өнімнің өзіндік құнын төмендетіп, жергілікті табиғи қоспаларды қолдану арқылы сапасын жақсартады. Жалпы жоба отандық ет өнеркәсібінің бәсекеге қабілеттілігін және Қазақстанның азық-түлік жүйесінің тұрақтылығын арттырады.

Field of application (in Russian) : Результаты исследований могут быть использованы на мясоперерабатывающих предприятиях и в небольших цехах общественного питания.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеулер нәтижелерін ет өңдеу кәсіпорындарында, қоғамдық тамақтану шағын-цехтарында пайдалануға болады.