The object of research, development or design (in Russian) : змеи

The object of research, development or design (in Kazakh) : жыландар

Aim of work (in Russian) : Изучение географического распространения, генетического разнообразия, распределения и численности змей в Западном Казахстане, выявление отношения общества к змеям, подготовка рекомендаций по их охране в Казахстане.

Aim of work (in Kazakh) : Батыс Қазақстандағы жыландардың географиялық таралуын, генетикалық әртүрлілігін, таралуы мен санын зерделеу, қоғамның жыландарға қатынасын анықтау, оларды Қазақстанда қорғау жөнінде ұсыныстар дайындау

Методы исследования (на русском) : Полевые герпетологические методы. Геоинформационные методы. Молекулярно-генетические, социологические методы.

Методы исследования (на казахском) : Далалық герпетологиялық әдістер. Геоақпараттық әдістер. Молекулалық-генетикалық, социологиялық әдістер.

Obtained results and novelty (in Russian) : Дополнены сведения о географическом распространении и биотопическом размещении 14 видов змей в Западном Казахстане, составлен и издан кадастр змей. Разработаны предложения для включения в Красную книгу РК обыкновенной медянки и чешуелобого полоза. Разработаны рекомендации по охране краснокнижных видов: каспийского и палласова полоза. Проведена оценка случаев укусов ядовитыми змеями людей и домашних животных. Сформирован массив данных в формате Darwin Core и 659 уникальных записи о 13-ти видах змей внедрены в базу GBIF. В герпетологическую коллекцию Западно-Казахстанского университета им. М. Утемисова собраны 36 экземпляров 11-ти видов змей. Получено 184 последовательностей митохондриальных маркеров от 12 видов змей. Выработаны рекомендации к преодолению суеверии и предрассудков к змеям, культуро-социальные решения проблем офидиофобия. 60,4 % жителей воспринимают змею как символ исцеления, 20,3 % символ мудрости, 5,6 % образ зла и опасности, это означает, что, змеи в массовом сознании остаются знаком знания, целительной силы и природного равновесия. Опубликованы 3 статьи в рецензируемых научных изданиях, имеющих процентиль по CiteScore в базе Scopus не менее 50. Опубликованы 4 статьи в рецензируемом зарубежном или отечественном издании, рекомендованном КОКСНВО. Создан сайт - https://westkazsnakes.wku.edu.kz и подготовлена 1 монография-фотогид по змеям Западного Казахстана.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Батыс Қазақстанда жыландардың 14 түрінің географиялық таралуы және биотопиялық орналасуы туралы мәліметтер толықтырылды, жыландар кадастры жасалды және жарияланды. ҚР Қызыл кітабына кәдімгі сары жылан мен теңбіл қарашұбар жыланды қосу үшін ұсыныстар әзірленді. Қызыл кітап түрлерін қорғау бойынша ұсыныстар әзірленді: каспий және паллас қарашұбар жыландары. Адамдар мен үй жануарларының улы жыландарының шағу жағдайларын кешенді бағалау жүргізілді. Darwin Core форматында деректер массиві жинақталды және жыландардың 13 түрі туралы 659 бірегей жазбалар GBIF дерекқорға енгізілген. М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университетінің герпетологиялық коллекциясына жыландардың 11 түрінің 36 данасын жинады. Жыландардың 12 түрінен 184 митохондриялық маркерлер тізбегі алынды. Жыландарға деген суымшылдық пен алалаушылықты жеңу, офидиофобия проблемаларын мәдени және әлеуметтік шешу бойынша ұсыныстар жасалды. Тұрғындарының 60,4% - ы жыланды емнің символы, 20,3% - ы даналықтың символы, 5,6% - ы зұлымдық пен қауіптің бейнесі ретінде қабылдайды, демек, жаппай санадағы жыландар білім, емдік күш пен табиғи тепе-теңдіктің белгісі болып қала береді. Рецензияланатын ғылыми басылымдарда Scopus базасында CiteScore бойынша кемінде 50 процентилі бар 3 мақала жарияланды. ЖБҒСҚК ұсынған рецензияланатын шетелдік немесе отандық басылымда 4 мақала жарияланды. Сайт құрылды - https://westkazsnakes.wku.edu.kz және Батыс Қазақстанның жыландары бойынша 1 монография -фотогид дайындалды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Начальное фундаментальное исследование

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Бастапқы іргелі зерттеу

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : не рассчитана

Efficiency (in Kazakh) : есептелмеген.

Field of application (in Russian) : сохранение биоразнообразия, учет и контроль за состоянием популяций змеи, долговременное сохранение и использование ресурсов змеи.

Field of application (in Kazakh) : биоәртүрлілікті сақтау, жылан популяцияларының жағдайын есепке алу және бақылау, жылан ресурстарын ұзақ мерзімді сақтау және пайдалану.