The object of research, development or design (in Russian) : Реакции многонуклонных передач, происходящие при столкновениях тяжелых ионов, в которых осуществляется обмен нуклонами между взаимодействующими ядрами.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Ауыр иондардың соқтығысуы кезінде жүретін, ядролар арасындағы нуклондар алмасуын сипаттайтын көпнуклонды тасымалдау реакциялары.

Aim of work (in Russian) : Теоретическое исследование влияния изоспина и массы сталкивающихся ядер на вероятность образования тяжёлых нейтроноизбыточных продуктов в реакциях многонуклонных передач.

Aim of work (in Kazakh) : Соқтығысқан ядролардың изоспині мен массасының ауыр нейтронға бай өнімдердің түзілу ықтималдығына әсерін көпнуклонды тасымалдау реакциялары мысалында теориялық тұрғыда зерттеу.

Методы исследования (на русском) : В работе применялась многомерная динамическая модель, основанная на уравнениях Ланжевена, которые описывают стохастическую эволюцию системы двух сталкивающихся ядер при низких энергиях. Данный метод позволяет учитывать коллективные степени свободы, силу трения и случайные флуктуации, возникающие при передаче нуклонов между ядрами. Для описания взаимодействия использовались макро-микроскопические потенциалы, рассчитанные в рамках двухцентровой оболочечной модели, а также статистическая модель распада возбужденных ядер. Решение уравнений Ланжевена выполнялось численно методом Монте-Карло, что обеспечило получение распределений по массе, заряду, энергии и углам разлета продуктов реакции. Такой подход позволил воспроизвести основные закономерности многонуклонных передач, включая процессы уравновешивания изоспина и влияние массы снаряда на вероятность образования тяжелых нейтроноизбыточных изотопов. Проведенные расчеты также позволили уточнить параметры модели — время формирования ядерной шейки, коэффициенты трения и скорости нуклонных передач, что повысило точность описания экспериментальных данных и надежность теоретических прогнозов.

Методы исследования (на казахском) : Жұмыста төмен энергияларда соқтығысқан екі ядро жүйесінің стохастикалық эволюциясын сипаттайтын Ланжевен теңдеулеріне негізделген көпөлшемді динамикалық модель қолданылды. Бұл әдіс ядролар арасындағы нуклондардың тасымалдануы кезінде пайда болатын ұжымдық еркіндік дәрежелерін, үйкеліс күшін және кездейсоқ флуктуацияларды ескеруге мүмкіндік береді. Өзара әрекеттесуді сипаттау үшін екі орталықты қабықша моделіне негізделген макро-микроскопиялық потенциалдар мен қозған ядролардың ыдырауын бейнелейтін статистикалық модель пайдаланылды. Ланжевен теңдеулері Монте-Карло әдісі арқылы сандық түрде шешіліп, реакция өнімдерінің масса, заряд, энергия және бұрыш бойынша таралулары анықталды. Бұл тәсіл көпнуклонды тасымалдау процестерінің негізгі заңдылықтарын, изоспиннің теңесуін және снаряд массасының ауыр нейтронға бай изотоптардың түзілу ықтималдығына әсерін сипаттауға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, ядролық мойынның түзілу уақыты, үйкеліс коэффициенттері және нуклон тасымалдау жылдамдықтары сияқты модель параметрлері нақтыланып, есептеу дәлдігі мен теориялық болжаудың сенімділігі артты.

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе проведённого теоретического исследования на основе многомерной динамической модели, использующей уравнения Ланжевена, уточнены её ключевые физические параметры, определяющие процессы многонуклонных передач. В частности, были скорректированы значения времени формирования ядерной шейки и скоростей нуклонных обменов, что позволило повысить точность моделирования реакций тяжёлых ионов. Показано, что вероятность образования тяжёлых нейтроноизбыточных ядер возрастает при увеличении отношения N/Z в снаряде, что подтверждает важность изоспинового фактора. Предсказаны сечения образования ранее не исследованных изотопов с замкнутой нейтронной оболочкой N=126 в реакциях с радиоактивными пучками, такими как 70Ni + 208Pb и 132Sn + 198Pt. Объяснено усиление процессов многонуклонных передач и слияния в изоспин-асимметричных системах при энергиях ниже кулоновского барьера. Полученные результаты имеют научную новизну и практическую значимость для планирования и интерпретации экспериментов по синтезу новых тяжёлых нейтроноизбыточных изотопов, а также для совершенствования теоретических моделей ядерных реакций.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жүргізілген теориялық зерттеу барысында Ланжевен теңдеулеріне негізделген көпөлшемді динамикалық модельдің негізгі физикалық параметрлері нақтыланып, көпнуклонды тасымалдау процестерін сипаттаудағы дәлдігі арттырылды. Атап айтқанда, ядролық мойынның түзілу уақыты мен нуклондардың тасымалдану жылдамдықтарының мәндері нақты анықталды. Зерттеу нәтижесінде N/Z қатынасы артқан сайын ауыр нейтронға бай ядролардың түзілу ықтималдығы жоғарылайтыны дәлелденді, бұл изоспиндік фактордың маңыздылығын көрсетті. Радиоактивті шоғырлармен жүргізілетін 70Ni + 208Pb және 132Sn + 198Pt сияқты реакциялар кезінде N=126 нейтронды жаңа изотоптардың түзілу қималары болжанды. Сондай-ақ кулондық барьерден төмен энергияларда изоспин-асимметриялық жүйелерде көпнуклонды тасымалдау мен бірігу процестерінің күшею механизмі түсіндірілді. Алынған нәтижелердің ғылыми жаңалығы мен практикалық маңызы бар және олар ауыр элементтердің жаңа нейтронға бай изотоптарын синтездеу тәжірибелерін жоспарлау мен ядролық реакциялардың теориялық модельдерін жетілдіруде қолданылуы мүмкін.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : не предусмотрено

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : қарастырылмаған

Level of implementation (in Russian) : не предусмотрено

Level of implementation (in Kazakh) : қарастырылмаған

Efficiency (in Russian) : Разработанная теоретическая модель значительно повышает точность расчёта характеристик реакций многонуклонных передач и позволяет оптимизировать выбор ядер-снарядов и мишеней для проведения экспериментов. Использование полученных данных снижает затраты на экспериментальные исследования, сокращает время подготовки и обеспечивает более надёжное прогнозирование результатов. Таким образом, эффективность работы проявляется в повышении научной и практической отдачи при синтезе новых нейтроноизбыточных изотопов и планировании экспериментов по ядерной физике.

Efficiency (in Kazakh) : Әзірленген теориялық модель көпнуклонды тасымалдау реакцияларының сипаттамаларын есептеу дәлдігін арттырады және тәжірибелерге арналған ядролар мен нысандарды таңдауды оңтайландырады. Алынған деректер эксперименттік зерттеулердің шығындарын азайтып, дайындық уақытын қысқартады және нәтижелерді неғұрлым сенімді болжауға мүмкіндік береді. Осылайша, жұмыстың тиімділігі жаңа нейтронға бай изотоптарды синтездеу және ядролық физика саласындағы тәжірибелерді жоспарлау кезінде ғылыми және практикалық қайтарымның артуымен көрінеді.

Field of application (in Russian) : Результаты исследования находят применение в области ядерной физики при моделировании и анализе реакций многонуклонных передач. Они могут быть использованы при планировании экспериментов по синтезу новых нейтроноизбыточных изотопов тяжёлых элементов и в проектировании экспериментальных установок для работы с радиоактивными пучками. Полученные данные также полезны для оптимизации ядерных моделей и разработки методов прогнозирования свойств нестабильных ядер, что способствует развитию фундаментальных и прикладных исследований в области ядерной науки.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері ядролық физика саласында көпнуклонды тасымалдау реакцияларын модельдеу мен талдауда қолданылады. Олар ауыр элементтердің жаңа нейтронға бай изотоптарын синтездеуге бағытталған тәжірибелерді жоспарлау мен радиоактивті шоғырлармен жұмыс істейтін қондырғыларды жобалау кезінде пайдаланылады. Алынған деректер ядролық модельдерді оңтайландыруға және тұрақсыз ядролардың қасиеттерін болжау әдістерін жетілдіруге мүмкіндік береді, бұл ядролық ғылымның іргелі және қолданбалы зерттеулерін дамытуға ықпал етеді.