The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования является биоразнообразие в районе завода «КаспийЦемент»

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны «КаспийЦемент» зауытының маңындағы биоалуантүрлілік болып табылады.

Aim of work (in Russian) : Разработка методики и программного обеспечения геоинформационного мониторинга исследуемого района для выбора мероприятий по сохранению биоразнообразия с оценкой воздействия деятельности цементного завода на окружающую среду.

Aim of work (in Kazakh) : Цемент зауыты қызметінің қоршаған ортаға әсерін бағалай отырып, биоалуантүрлілікті сақтау жөніндегі іс шараларды таңдау үшін зерттелетін ауданның геоақпараттық мониторингінің әдістемесін әзірлеу және бағдарламалық қамтамасыз ету.

Методы исследования (на русском) : Исследование проводилось в зоне влияния завода «Каспий Цемент», расположенного в аридных климатических условиях Мангистауской области, вблизи посёлка Шетпе. Основная цель – оценить влияние деятельности завода на почву, воздух и растительный покров, а также предложить меры по повышению экосистемной устойчивости. Были отобраны пробы воздуха и почвы, содержание тяжёлых металлов (Pb, Zn, Ni и др.) определялось методом атомно-абсорбционной спектрометрии. Изучены уровень pH и степень засоленности почв, результаты обработаны в программе MS Excel. На основе ГИС-технологий была построена карта загрязнения и рассчитан индекс биоразнообразия. Основными доминантными видами флоры определены Artemisia lerchiana, Salsola arbuscula и Haloxylon aphyllum. В ходе исследования разработан и испытан треугольный гофрированный солнечный дистиллятор, работающий на энергии солнца. Устройство снижало минерализацию воды с 6,8 г/л до 0,02 г/л, обеспечивая среднюю производительность 3,2 л/м² в сутки. Измерения проводились с использованием пиранометра SP-Lite и термосопротивления Pt 100. На основе полученных результатов предложено расширить санитарно-защитную зону и высадить зелёный пояс по направлению ветра для снижения распространения пыли и тяжёлых металлов.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу Маңғыстау облысының аридті климат жағдайында орналасқан Шетпе кенті маңындағы «Каспий Цемент» зауытының әсер аймағында жүргізілді. Негізгі мақсат – зауыт қызметінің топырақ, ауа және өсімдік жамылғысына әсерін бағалап, экожүйелік тұрақтылықты арттыру шараларын ұсыну болды. Ауа мен топырақ сынамалары іріктеліп алынып, ауыр металдардың (Pb, Zn, Ni және т.б.) мөлшері атомдық-абсорбциялық спектрометрия әдісімен анықталды. Топырақтың рН деңгейі мен тұздану дәрежесі зерттеліп, нәтижелер MS Excel бағдарламасында өңделді. ГАЖ технологиялары негізінде ластану картасы жасалып, биоәртүрлілік индексі есептелді. Флора құрамындағы негізгі доминант түрлер ретінде Artemisia lerchiana, Salsola arbuscula және Haloxylon aphyllum анықталды. Зерттеу барысында күн энергиясымен жұмыс істейтін үшбұрышты гофрленген күн дистилляторы жобаланып, тәжірибелік сынақтан өткізілді. Құрылғы судың минералдылығын 6,8 г/л-ден 0,02 г/л-ге дейін төмендетіп, орташа өнімділігі 3,2 л/м²/тәулік болды. Өлшеулер SP-Lite пиранометрі мен Pt 100 термокедергісі арқылы жүргізілді. Нәтижелерге сүйене отырып, санитарлық-қорғау аймағын кеңейту және жел бағытына қарай жасыл белдеу отырғызу арқылы шаң мен ауыр металл таралуын азайту ұсынылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Деятельность завода «Каспий Цемент» в Мангистауской области оказывает отрицательное воздействие на экосистему: содержание тяжёлых металлов в почве (Pb – в 6,5 раза, Zn – в 4,2 раза, Ni – в 4,5 раза выше нормы), а биомасса растений снизилась в 1,8 раза. Для улучшения экологической ситуации предложено расширить санитарно-защитную зону на 500–1000 м, создать зелёный пояс по направлению ветра и проводить экологический мониторинг. Для решения проблемы дефицита воды разработан солнечный дистиллятор, производящий в среднем 3,2 л/м² пресной воды в сутки; полученная вода эффективна для полива и пылеподавления. Эффективность установки доказана, получен патент.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Маңғыстау облысындағы «Каспий Цемент» зауытының қызметі экожүйеге теріс әсер етіп, топырақтағы ауыр металдар мөлшері (Pb – 6,5 есе, Zn – 4,2 есе, Ni – 4,5 есе) артқаны және өсімдіктердің биомассасы 1,8 есе азайғаны анықталды. Экологиялық жағдайды жақсарту үшін санитарлық-қорғау аймағын 500–1000 м-ге кеңейтіп, жел бағытына қарай жасыл белдеу отырғызу және экологиялық мониторинг жүргізу ұсынылды. Су тапшылығын шешу үшін күн энергиясымен жұмыс істейтін дистиллятор жасалып, тәулігіне 3,2 л/м² тұщы су өндірді, бұл су шаң басу мен суаруға тиімді болды. Құрылғының тиімділігі дәлелденіп, патент алынды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Экономическая значимость характеризуется экономической эффективностью и использованием полученных знаний в региональной системе сохранения биоразнообразия и внедрением разработанных в проекте природоохранных мероприятий.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Экономикалық маңыздылық экономикалық тиімділікпен және биоәртүрлілікті сақтаудың өңірлік жүйесіне алынған білімді пайдаланудан және жобада әзірленген табиғатты қорғау іс-шараларын енгізумен сипатталады.

Level of implementation (in Russian) : Результаты проведённых исследований и разработанные рекомендации внедрены в практическую деятельность по экологическому мониторингу территории, прилегающей к цементному заводу. Разработанные меры по снижению вредного воздействия на растительность используются при планировании санитарно-защитной зоны и создании зелёных насаждений. Методика спектрального полуквантитативного анализа применяется в лабораторных исследованиях для оценки содержания тяжёлых металлов в почве и растениях.

Level of implementation (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеу нәтижелері мен әзірленген ұсынымдар цемент зауытына іргелес аумақтағы экологиялық мониторингтің практикалық қызметіне енгізілді. Өсімдік жамылғысына зиянды әсерді төмендету шаралары санитарлық-қорғау аймағын жоспарлау және жасыл желек аймақтарын қалыптастыру барысында қолданылуда. Топырақ пен өсімдіктердегі ауыр металдардың мөлшерін бағалау үшін спектрлік жартылай сандық талдау әдістемесі зертханалық зерттеулерде пайдаланылуда.

Efficiency (in Russian) : Результаты проведенных мероприятий повлияет на снижение уровня загрязнения на территории завода и улучшение экологической обстановки. Это повысит эффективность сохранения биоразнообразия.

Efficiency (in Kazakh) : Өткізілген іс шаралардың нәтижелері зауыт аймағындағы ластану деңгейінің төмендеуіне және экологиялық жағдайды жақсартуға әсер етеді. Бұл биоәртүрлілікті сақтаудың тиімділігін арттырады.

Field of application (in Russian) : Результаты, достигнутые в рамках проекта, будут использованы на предприятиях Ботанического сада с целью сохранения биоразнообразия в заповедниках.

Field of application (in Kazakh) : Жоба аясында қол жеткізілген нәтижелер қорықтарда биоәртүрлілікті сақтау мақсатында Ботаникалық бақ кәсіпорындарда қолданылатын болады.