The object of research, development or design (in Russian) : Виды рода Allium L., произрастающие в Казахстане

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстанда өсетін Allium L. туысы түрлері

Aim of work (in Russian) : Изучить генетическое разнообразие дикорастущих видов рода Allium, произрастающих на территории южного и юго-восточного Казахстана.

Aim of work (in Kazakh) : Оңтүстік және оңтүстік-шығыс Қазақстан аумағында өсетін Allium туысының жабайы түрлерінің генетикалық алуантүрлілігін зерттеу.

Методы исследования (на русском) : Основные методы исследований – сбор популяций, определение видовой принадлежности, выделение ДНК, полимеразная цепная реакция (ПЦР), электрофорез, определение нуклеотидных последовательностей с использованием ДНК-анализатора, полногеномное секвенирование нуклеотидных последовательностей хлоропластного генома с помощью технологии нового поколения. В работе использованы статистические прикладные программы BioEdit, MEGA, GenAlEx и др.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеудің негізгі әдістері – популяцияларды жинау, өсімдік түрлерін анықтау, ДНҚ бөлу, полимеразды тізбекті реакция (ПТР), электрофорез, ДНҚ -анализаторын қолдану арқылы нуклеотидтер тізбегін анықтау, жаңа буын технологиясы негізінде хлоропластты геномдардың нуклеотидтер тізбегін толық геномдық секвенирлеу. Жұмыста BioEdit, MEGA GenAlEx және т.б. статистикалық қолданбалы бағдарламалары пайдаланылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : В 2025 году были собраны 506 образцов, относящихся к 24 популяциям 12 видов дикорастущего лука: Allium caesium – 1 популяция (12 образцов); A. eriocoleum – 1 популяция (20 образцов); A. inconspicuum – 1 популяция (21); A. inops – 1 популяция (16); A. karataviense – 5 популяций (85); A. protensum – 3 популяции (53); A. turkestanicum – 2 популяции (37); A. atrosanguineum – 4 популяции (128); A. montanostepposum – 2 популяции (34); A. oreoprasum – 2 популяции (36); A. tianschanicum – 3 популяции (34); A. tulipifolium – 2 популяции (30). Проведена сушка листового материала широкораспространённых видов рода Allium (A.karataviense и A.turkestanicum) для изучения их биохимического разнообразия, а также выполнена экстракция из листового материала этих видов. В 2025 году проведено генотипирование 5 популяций Allium karataviense – с использованием 21 SSR-маркера, из которых 10 оказались полиморфными, а также 2 популяций вида Allium montanostepposum с использованием 13 SSR-маркеров, из которых 5 показали полиморфизм. Осуществлено определение нуклеотидных последовательностей маркеров ITS, matK и rbcL для образцов следующих видов рода Allium: A. montanostepposum, A. karataviense, A. turkestanicum, A. eriocoleum, A. inconspicuum, A. inops, A. protensum и A. tulipifolium. Осуществлено секвенирование хлоропластных геномов видов A. microdictyon, A. atrosanguineum, A. korolkowii и A. sabulosum, в которых аннотировано 133 гена: 39 белок-кодирующих, 39 тРНК и 8 рРНК.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2025 жылы жабайы жуаның 12 түрінің 24 популяциясына жататын 506 үлгі жиналды: Allium caesium – 1 популяция (12 үлгі); A. eriocoleum – 1 популяция (20 үлгі); A. inconspicuum – 1 популяция (21); A. inops – 1 популяция (16); A. karataviense – 5 популяция (85); A. protensum – 3 популяция (53); A. turkestanicum – 2 популяция (37); A. atrosanguineum – 4 популяция (128); A. montanostepposum – 2 популяция (34); A. oreoprasum – 2 популяция (36); A. tianschanicum – 3 популяция (34); A. tulipifolium – 2 популяция (30). Кең таралған Allium түрлерінің (A. karataviense және A. turkestanicum) биохимиялық алуантүрлілігін зерттеу үшін жапырақ материалдарын кептіру жүргізілді, сондай-ақ осы түрлердің жапырақ материалынан экстракция алынды. 2025 жылы Allium karataviense 5 популяциясын генотиптеу жұмыстары 21 SSR-маркерін пайдаланып жүргізілді, оның ішінде 10 полиморфты болды, сондай-ақ Allium montanostepposum түрлерінің 2 популяциясы 13 SSR-маркерін пайдаланып жүргізілді, оның ішінде 5 полиморфизмді көрсетті. ITS, matK және rbcL маркерлерінің нуклеотидтік тізбектері Allium туысының келесі түрлерінің үлгілері үшін анықталды: A. montanostepposum, A. karataviense, A. turkestanicum, A. eriocoleum, A. inconspicuum, A. inops, A. protensum және A. tulipifolium. A. microdictyon, A. atrosanguineum, A. korolkowii және A. sabulosum хлоропласт геномдары секвенирленді, оның ішінде 133 ген аннотацияланды: 39 ақуыз кодтаушы, 39 тРНҚ және 8 рРНҚ.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Коллекция 12 видов Allium – A. caesium, A. eriocoleum, A. inconspicuum, A. inops, A. karataviense, A. protensum, A. turkestanicum, A. atrosanguineum, A. montanostepposum, A. oreoprasum, A. tianschanicum и A. tulipifolium, произрастающих в южном и юго-восточном Казахстане.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Оңтүстік және оңтүстік-шығыс Қазақстанда өсетін Allium – A. caesium, A. eriocoleum, A. inconspicuum, A. inops, A. karataviense, A. protensum, A. turkestanicum, A. atrosanguineum, A. montanostepposum, A. oreoprasum, A. tianschanicum және A. tulipifolium 12 түрінің коллекциясы.

Level of implementation (in Russian) : Отложенный. Нуклеотидные последовательности ITS, matK и rbcL и последовательности хлоропластных геномов будут депонированы в международную базу данных.

Level of implementation (in Kazakh) : Кейінге қалдырылған. ITS, matK және rbcL нуклеотидтер тізбегі және хлоропласт геномдарының тізбектері халықаралық деректер базасына енгізіледі.

Efficiency (in Russian) : Результаты исследований могут быть применимы для сохранения эндемичных и редких видов луков, в решении молекулярной таксономии рода и консенсуса между ботаническими и молекулярно-генетическими подходами.

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері эндем және сирек кездесетін жуа түрлерін сақтауда, туыстың молекулалық таксономиясын шешуге және ботаникалық және молекулалық-генетикалық тәсілдер арасындағы консенсусқа қолданылуы мүмкін.

Field of application (in Russian) : биология, генетика, геномика, молекулярная таксономия, селекция, биохимия.

Field of application (in Kazakh) : биология, генетика, геномика, молекулалық таксономия, селекция, биохимия.