The object of research, development or design (in Russian) : Астана қаласының сумен жабдықтау жүйесінде экология мен адам денсаулығына әртүрлі әсер ететін радиоактивті, улы және пайда болатын микро ластағыштар бар. Күн сайын миллиондаған адамдар ұшырайтын осындай үлкен қаланың сумен жабдықтау жүйесінде осындай ластаушы заттардың болуы бұрын-соңды болмаған жағдай болып табылады және мәселенің ауқымы әлі анықталмаған.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Система водоснабжения города Астаны содержит радиоактивные, токсичные и новые микрозагрязнители, которые оказывают различное воздействие на экологию и здоровье человека. Присутствие таких загрязнителей в системе водоснабжения такого большого города, где ежедневно им подвергаются миллионы людей, является беспрецедентным случаем, и масштаб проблемы еще предстоит определить.

Aim of work (in Russian) : Наш исследовательский подход будет включать оценку рисков для здоровья человека и экологии, а также качественную и количественную оценку технологий (очистка воды/сточных вод и почвы). Задача 1. Выявление вредных микрозагрязнителей в городских водопроводных системах и мониторинг их концентрации. Задача 2. Оценка риска воздействия микрозагрязнителей на здоровье человека. Задача 3. Оценка экологического риска загрязнения микрозагрязнителями. Задача 4. Оценка эффективности удаления микрозагрязнителей технологиями очистки воды и сточных вод. Задача 5. Оценка технологий обращения с загрязненными отходами.

Aim of work (in Kazakh) : Біздің зерттеу әдісіміз адам денсаулығы мен қоршаған ортаға қауіп-қатерді бағалауды, сондай-ақ технологияны сапалы және сандық бағалауды (сумен жабдықтау/ағынды сулар мен топырақты тазарту) қамтиды. Міндет 1. Қалалық сумен жабдықтау жүйелерінде зиянды микро ластағыштарды анықтау және олардың шоғырлануын мониторингтеу Міндет 2. Микро ластаушы заттардың әсерінен адам денсаулығына қауіп-қатерді бағалау. Міндет 3. Микро ластанудың экологиялық қаупін бағалау. Міндет 4. Суды/Ағынды суларды тазарту технологиясы арқылы микро ластаушы заттарды жою тиімділігін бағалау. Міндет 5. Ластанған қалдықтармен (шламмен) жұмыс істеу технологияларын бағалау.

Методы исследования (на русском) : Методика оценки рисков, разработанная Агентсвом по охране окружающей среды США (USEPA), будет применяться для оценки воздействия выбросов воды и осадков сточных вод на организм человека при различных путях воздействия. Оценка воздействия определяет правильный сценарий воздействия, который существенно зависит от характера загрязнения. Крайне важно определить экологические среды или системы (почва или вода), загрязненные целевыми загрязнителями, и то, как люди могут подвергаться их воздействию, т. е. пути воздействия. В зависимости от целевых типов выбросов путями, рассматриваемыми в оценке, являются пероральное проглатывание частиц почвы, кожный контакт с почвой, вдыхание воздушной пыли и т. д. В исследовании также учитывается случайное проглатывание небольшого количества почвы с руками, продуктами питания, водой. и пыль. Контакт кожи с землей может произойти в результате занятий спортом на открытом воздухе или работы в саду, что приводит к адсорбции почвы на коже. Воздушная пыль потенциально может содержать частицы почвы и, следовательно, сорбированные на них тяжелые металлы. Что касается воды, то распространены сценарии купания или питья. Сценарий плавания относится к поверхностным водам и включает заглатывание воды и контакт с кожей, тогда как сценарий питья связан с грунтовыми водами. Таким образом, поступления можно оценить по трем потенциальным путям: поступление через рот (Io), поступление через кожу (Id) и поступление через вдыхание пыли (Ii).

Методы исследования (на казахском) : USEPA әзірлеген тәуекелдерді бағалау әдістемесі әртүрлі әсер ету жолдарында су шығарындылары мен ағынды сулардың адам ағзасына әсерін бағалау үшін қолданылады. Әсерді бағалау ластану сипатына айтарлықтай әсер ететін тиісті әсер ету сценарийін анықтайды. Мақсатты ластаушы заттармен ластанған ортаны немесе қоршаған орта жүйелерін (топырақ немесе су) және адамдардың оларға қалай ұшырауы мүмкін екенін, яғни әсер ету жолдарын анықтау өте маңызды. Шығарындылардың мақсатты түрлеріне сүйене отырып, бағалау кезінде келесі жолдар ескеріледі: топырақ бөлшектерінің ауызша түсуі, топырақпен терінің жанасуы, ауа шаңының ингаляциясы және т. б. Зерттеу сонымен қатар қолға, тамаққа, суға және шаңға аз мөлшерде топырақтың кездейсоқ түсуін қарастырады. Терінің жермен байланысы спорт немесе көгалдандыру сияқты ашық ауада жұмыс істеуге байланысты болуы мүмкін, бұл терінің топырақтың адсорбциясына әкеледі. Ауа шаңында топырақ бөлшектері болуы мүмкін, сондықтан оларда сорбцияланған ауыр металдар болуы мүмкін. Суға келетін болсақ, мұнда шомылу немесе ішу сценарийлері жиі кездеседі. Шомылу сценарийі жер үсті суларына жатады және суды жұтуды және теріге тиюді қамтиды, ал ішу сценарийі жер асты суларымен байланысты. Осылайша, қабылдауды үш ықтимал жол бойынша бағалауға болады: ауыз арқылы қабылдау (Io), тері контактісі (Id) арқылы қабылдау және ингаляциялық шаң (Ii) арқылы қабылдау.

Obtained results and novelty (in Russian) : Ожидаемые результаты исследовательского проекта: 1) Будут измерены концентрации радиоактивных, эмерджентных и токсичных микрозагрязнителей в системе городского водоснабжения Астаны и получены месячные закономерности их изменения; 2) Влияние микрозагрязнителей на здоровье человека и экологию будет оценено с использованием методологии оценки рисков; 3) Будет определена эффективность технологий очистки воды и сточных вод по удалению микрозагрязнителей, а также проведена оценка жизненного цикла для выявления наиболее экологически чистых из них; 4) Методы безопасного удаления отходов воды/сточных вод (шлама) будут определены с использованием подхода LCA и RA;

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу жобасының күтілетін нәтижелері: 1) Астананың қалалық сумен жабдықтау жүйесіндегі радиоактивті, пайда болатын және уытты микро ластағыштардың концентрациясы өлшенеді және ай сайынғы ауытқулар туралы деректер алынады; 2) Микро ластаушы заттардың адам денсаулығы мен экологияға әсері тәуекелдерді бағалау әдістемесін қолдана отырып бағаланады; 3) Микро ластануды жою бойынша су мен ағынды суларды тазарту технологияларының тиімділігі айқындалады, сондай-ақ неғұрлым экологиялық таза технологияларды анықтау үшін өмірлік циклді бағалау жүргізіледі.; 4) Сумен жабдықтау/кәріз (шлам) қалдықтарын қауіпсіз жою әдістері LCA және RA тәсілдерін қолдану арқылы анықталады;

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Измеримые индикаторы для 1-ой задачи: Концентрации микрозагрязнителей, таких как уран, лантаноиды, редкоземельные металлы и микро-/нанопластик, измеряются в различных частях городской системы водоснабжения (сырая вода, водопроводная вода, сточные воды и сточные воды). Измеримые показатели по 2-ой задаче: На основании выявленных концентраций микрозагрязнителей в водопроводной воде определяются значения риска для здоровья человека по каждому загрязнителю. Измеримые показатели по 3-ей задаче: На основании выявленных концентраций микрозагрязнителей в сырой воде и сбрасываемых сточных водах определяются значения экологического риска для каждого загрязнения. Измеримые индикаторы для 4-ой задачи: Определена эффективность удаления микрозагрязнителей для различных технологий очистки воды/сточных вод, применяемых в Казахстане. Измеримые индикаторы для 5-ой задачи: Оценка рисков для здоровья человека и экологии, а также оценка жизненного цикла методов утилизации загрязненных микрозагрязнителями отходов (шлама).

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : 1-ші міндет үшін өлшенетін көрсеткіштер: уран, лантаноидтар, сирек жер металдары және мико/нанопластика сияқты микро ластаушы заттардың концентрациясы қалалық сумен жабдықтау жүйесінің әртүрлі бөліктерінде өлшенеді (тазартылмаған су, ағын су, кіреберістегі және кәріздегі ағынды сулар). 2-ші міндет үшін өлшенетін көрсеткіштер: ағын суындағы микро ластаушы заттардың анықталған концентрациясы негізінде әрбір ластаушы зат үшін адам денсаулығына қауіп мәндері анықталады. 3-ші міндет үшін өлшенетін көрсеткіштер: шикі судағы және ағынды сулардағы микро ластаушы заттардың анықталған концентрациясы негізінде әрбір ластаушы зат үшін экологиялық қауіп мәндері анықталады. 4-ші міндет үшін өлшенетін көрсеткіштер: Қазақстанда қолданылатын суды/сарқынды суларды тазартудың түрлі технологиялары үшін микро ластануды жоюдың тиімділігі анықталды 5-ші міндет үшін өлшенетін көрсеткіштер орындалды: адам денсаулығы мен қоршаған ортаға қауіптерді бағалау, сондай-ақ микро ластағыштармен (тұнбалармен) ластанған Қалдықтарды кәдеге жарату әдістерінің өмірлік циклін бағалау.

Level of implementation (in Russian) : Все полученные результаты будут внедрены для дальнейшего выполнения задач проекта согласно календарному плану

Level of implementation (in Kazakh) : Барлық алынған нәтижелер кестеге сәйкес жобалық тапсырмаларды одан әрі жүзеге асыру үшін жүзеге асырылатын болады

Efficiency (in Russian) : Результаты работ за данный год соответствуют задачам заявленным в календарном плане, а именно, произведены оценки жизненного цикла систем очистки водопроводной и сточных вод а также выявлены риски для здоровья и экологии.

Efficiency (in Kazakh) : Ағымдағы жылдың жұмыс нәтижелері күнтізбелік жоспарда көрсетілген міндеттерге сәйкес келеді, атап айтқанда, су және сарқынды суларды тазарту жүйелерінің өмірлік циклін бағалау жүргізіліп, денсаулық пен экологиялық қауіптер анықталды.

Field of application (in Russian) : Прибыль и вклад в общество: Данное исследование предоставит (1) необходимые знания о концентрациях микрозагрязнителей в городской системе водоснабжения Астаны и (2) глубокое понимание того, представляет ли присутствие микрозагрязнителей серьезный риск для здоровья человека и окружающей среды. . Полученные результаты исследования могут стать основой для развития систем очистки воды и сточных вод в Казахстане и во всем мире. Результаты проекта будут способствовать удалению опасных видов из городской системы водоснабжения для обеспечения населения Казахстана высококачественной, чистой, безопасной и здоровой водой, чтобы у следующего поколения казахстанцев могли быть гораздо лучшие и более здоровые водные системы в стране. . Прибыль и вклад в отрасль: ожидаемые результаты могут быть использованы в качестве важных данных для разработки новых экологически чистых и устойчивых технологий очистки воды и сточных вод для эффективного удаления микрозагрязнителей из водной среды. Развитие технологии оживит новый соответствующий рынок экологических технологий для очистки и восстановления токсичных тяжелых металлов и неорганических загрязнителей, создаст соответствующую специальную подготовку экспертов по сточным водам и соответствующие инженерные рабочие места, а также имитирует применение новых технологий очистки и восстановления окружающей среды на местах.

Field of application (in Kazakh) : Пайда және қоғамға қосқан үлесі: бұл зерттеу (1) Астананың қалалық сумен жабдықтау жүйесіндегі микро ластаушы заттардың концентрациясы туралы қажетті білімді және (2) микро ластаушы заттардың болуы адам денсаулығы мен қоршаған ортаға елеулі қауіп төндіретінін терең түсінуді қамтамасыз етеді. Зерттеудің алынған нәтижелері Қазақстанда және бүкіл әлемде сумен жабдықтау және сарқынды суларды тазарту жүйелерін дамыту үшін негіз бола алады. Жобаның нәтижелері Қазақстан халқын жоғары сапалы, таза, қауіпсіз және денсаулыққа пайдалы сумен қамтамасыз ету үшін қауіпті түрлерді қалалық сумен жабдықтау жүйесінен алып тастауға ықпал ететін болады, осылайша қазақстандықтардың келесі ұрпағы елімізде әлдеқайда жақсы және сау сумен жабдықтау жүйелеріне ие бола алады. Өнеркәсіптің пайдасы мен үлесі: күтілетін нәтижелер су ортасынан микро ластаушы заттарды тиімді жою үшін жаңа экологиялық таза және тұрақты су және ағынды суларды тазарту технологияларын әзірлеу үшін маңызды деректер ретінде пайдаланылуы мүмкін. Технологияның дамуы улы ауыр металдар мен Бейорганикалық ластаушы заттарды тазарту және қалпына келтіру үшін өзекті экологиялық технологиялардың жаңа нарығын жандандырар еді, Ағынды суларды тазарту бойынша мамандарды тиісті даярлауды және тиісті инженерлік жұмыс орындарын қамтамасыз етеді, сонымен қатар қоршаған ортаны тазарту мен қалпына келтірудің жаңа технологияларын қолдануға еліктейді.