The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования были мускусные утки и полученный мулард (англ. mulard, moulard; производное от англ. «muscovy duck», «мускусная утка» и англ. «mallard», «кряква»), то есть межвидовой гибрид, получаемый при скрещивании селезней мускусных уток с домашними утками

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны мускус үйректері және мулард (ағылш. mulard, moulard; ағылшынның «muscovy duck», «muscovy duck» және ағылшынның «mallard», «mallard» сөздерінен шыққан), яғни мускус үйректерінің аталықтары мен ақ үйректермен шағылыстыру арқылы алынған түраралық будан

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является разработка прогрессивных ресурсосберегающих технологии производства мяса и инкубационных яиц мускусных уток Западно – Казахстанской области

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты – Батыс Қазақстан облысында мускус үйректерінің етін және инкубациялық жұмыртқаларын өндірудің прогрессивті ресурс үнемдейтін технологияларын дамыту

Методы исследования (на русском) : В ходе исследований были использованы экспериментальный, статистический и зоотехнические методы. При проведении научных исследований зоотехнические, технологические и зоогигиенические параметры соответствовали нормам. были сформированы экспериментальные контрольная и опытные группы, мускусные утки и муларды были отобраны общепринятым в зоотехнии – методом группы – аналогов. При проведении исследований для составления нормированного и сбалансированного рациона использовались лабораторные данные зоотехнического анализа кормов. Проведен отбор яиц для исследования по классической методике. Инкубация яиц проводилась в инкубаторе по общепринятой методике. Для оценки качества инкубационного яйца и развития зародыша проведено овоскопирование, с помощью просвечивания на специальном приборе – овоскопе, также проведен биологический контроль после инкубации. Все опыты проведены со статистическими анализами достоверности полученных результатов. Биометрический и дисперсионный анализ данных изучен методом вариационной статистики по Н.А. Плохинскому, Е.К. Меркурьевой и в программе MicroSoft Exсel.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу барысында эксперименттік, статистикалық және зоотехникалық әдістер қолданылды. Ғылыми зерттеулер жүргізу кезінде зоотехникалық, технологиялық және зоогигиеналық параметрлер нормаларға сәйкес келді. эксперименттік бақылау және тәжірибелік топтар құрылды, мускус үйректері мен мулардтар зоотехнияда жалпы қабылданған аналогтық топ әдісімен таңдалды. Зерттеулер жүргізу кезінде нормаланған және теңдестірілген диетаны құру үшін жемшөпті зоотехникалық талдаудың зертханалық деректері пайдаланылды. Классикалық әдістеме бойынша зерттеу үшін жұмыртқаларды іріктеу жүргізілді. Жұмыртқаларды инкубациялау инкубаторда жалпы қабылданған әдіс бойынша жүргізілді. Инкубациялық жұмыртқаның сапасын және эмбрионның дамуын бағалау үшін овоскопия жасалды, арнайы құрал-овоскопта жарқырау арқылы, инкубациядан кейін биологиялық бақылау жүргізілді. Барлық тәжірибелер алынған нәтижелердің дұрыстығына статистикалық талдаулармен жүргізілді. Биометриялық және дисперсиялық деректерді талдау Н.А. Плохинский, Е. К. Меркурьева және MicroSoft Excel бағдарламасында Вариациялық Статистика әдісімен зерттелген.

Obtained results and novelty (in Russian) : Впервые в Западно – Казахстанской области разработываются прогрессивные ресурсосберегающие технологии производства мяса и инкубационных яиц водоплавающих птиц Западно – Казахстанской области. Проведятся исследования по получению мулардов, по изучению продуктивных, хозяйственно-полезных, воспроизводительных, убойных качеств птиц, и инкубация яиц мускусных уток. В течение 9 месяцев яйцекладки среднее количество яиц на одну самку утки составило: в І контрольной группе — 110 ± 1,04 яйца, во ІІ опытной группе — 116,25 ± 1,28 яйца, и в ІІІ опытной группе — 122,98 ± 1,13 яйца. Валовый сбор за весь период опытов в І контрольной группе составил 4301 яйц, во ІІ опытной – 4617 яйц, и в ІІІ опытной группе соответственно 4799 яйц. Выводимость оплодотворённых яиц колебалась от 86,02 до 90,07%. Масса инкубированных яиц во всех группах варировалась от 78,5 до 80,51 г. Путем скрещивания селезней мускусных уток с домашними утками нескольких пород получены межвидовый гибрид – муларды. Составлены нормированные и детализированные рационы кормления для экспериментальных групп птиц. В состав комбикорма на 100 г продукта входили: обменная энергия- 1,05-1,07 МДж, сухое вещество- 83,03-83,23 г, сырой протеин- 24,95-24,90 г, переваримый протеин – 18,61–19,07г, сырой жир- 3,99-3,79 г, клетчатка- 4,43- 4,75 г, кальций- 1,09- 0,90г, фосфор- 1,09- 0,89 г, а также необходимые аминокислоты (лизин- 1,50-1,44г, метионин+цистин- 0,88-0,93г).

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Батыс Қазақстан облысында алғаш рет Батыс Қазақстан облысында суда жүзетін құстардың еті мен инкубациялық жұмыртқаларын өндірудің прогрессивті ресурс үнемдейтін технологиялары әзірленуде. Мулардтар алу, құстардың өнімді, экономикалық пайдалы, репродуктивті, сою қасиеттерін зерттеу және мускус үйректерінің жұмыртқаларын инкубациялау бойынша зерттеулер жүргізіледі. Жұмыртқа салудың 9 айында бір аналық үйрекке шаққандағы жұмыртқалардың орташа саны: І бақылау тобында — 110 ± 1,04 жұмыртқа, ІІ тәжірибелік топта — 116,25 ± 1,28 жұмыртқа, ал ІІІ тәжірибелік топта — 122,98 ± 1,13 жұмыртқа. І бақылау тобындағы тәжірибелердің барлық кезеңінде жалпы алым 4301 жұмыртқаны, ІІ тәжірибелік топта – 4617 жұмыртқаны және ІІІ тәжірибелік топта тиісінше 4799 жұмыртқаны құрады. Ұрықтанған жұмыртқалардың шығарылуы 86,02-ден 90,07% - ға дейін болды. Барлық топтардағы инкубацияланған жұмыртқалардың массасы 78,5 – тен 80,51 г-ға дейін өзгерді.мускус үйректерінің дракаларын бірнеше тұқымның үй үйректерімен кесіп өту арқылы түраралық гибридті-мулардтар алынды. Құстардың эксперименттік топтары үшін нормаланған және егжей-тегжейлі тамақтану рационы жасалды. 100 г өнімге құрама жем құрамына: алмасу энергиясы - 1,05-1,07 МДж, құрғақ зат - 83,03-83,23 г, шикі ақуыз - 24,95-24,90 г, қорытылатын ақуыз – 18,61–19,07 г, шикі май - 3,99-3,79 г, талшық - 4,43 - 4,75 г, кальций - 1.09- 0,90 г, фосфор - 1,09 - 0,89 г, сондай - ақ қажетті аминқышқылдары (лизин-1,50 - 1,44 г, метионин+цистин-0,88-0,93 г).

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Контрольный убой подопытных птиц проводился в соответствии с методикой ВНИИТИП и требованиями СТ РК 1731–2007. Оценивались живая масса, убойный выход, масса тушки и химический состав мяса. Оценка мясной продуктивности показала, что масса живой птицы в контрольной группе составила 3739 гр, масса тушки – 2580 гр, убойный выход – 69 %. В первой опытной группе (пекинская × мускусная) масса живой птицы достигала 4001 грамма, масса тушки – 2890 гр, убойный выход – 72,2 %. Во второй группе (бишкульская × мускусная) масса живой птицы составила 3360 граммов, масса тушки – 2307 гр, убойный выход – 68,7 %. В третьей группе (Ансар × мускусная) показатели оказались наивысшими: масса живой птицы – 4000,7 грамма, масса тушки – 2950 гр, убойный выход – 73,7 %. По химическому составу мясо мулардов содержалось в среднем 20,4 % белка и 8,6 % жира, в то время как у чистопородных мускусных уток – 19,5 % белка и 9,2 % жира. Таким образом, мясо гибридов отличается более высокой питательной и диетической ценностью. Органолептическая оценка показала, что мясо мулардов третьей группы обладает более нежной структурой, повышенной сочностью и приятным ароматом. Следовательно, межвидовое скрещивание мускусных уток с утками кросса Ансар и введение сбалансированных рационов с витаминными добавками обеспечили повышение мясной продуктивности на 5-6 %, улучшение убойных качеств и повышение белковой ценности мяса.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Тәжірибелік құстарды бақылау сою ҚР СТ 1731-2007 талаптарына және ВНИИТИП әдістемесіне сәйкес жүргізілді. Тірі салмақ, сою өнімділігі, ұшаның салмағы және хим химиялық құрамы бағаланды. Ет өнімділігін бағалау бақылау тобындағы тірі құстың салмағы 3739 г, ұшаның салмағы 2580 г, сою өнімділігі 69% екенін көрсетті. Бірінші тәжірибелік топта (Пекин × мускус) тірі құстың массасы 4001 грамға жетті, ұшаның массасы – 2890 г, сою өнімділігі – 72,2 %. Екінші топта (бішкүл × мускус) тірі құстың массасы 3360 грамм, ұшаның массасы 2307 грамм, сою өнімділігі 68,7% құрады. Үшінші топта (Ансар × мускус) көрсеткіштер ең жоғары болды: тірі құстың салмағы – 4000,7 грамм, ұшаның салмағы – 2950 г, сою өнімділігі – 73,7 %. Химиялық құрамы бойынша мулард етінде орта есеппен 20,4% ақуыз және 8,6% Май болды, ал таза тұқымды мускус үйректерінде 19,5% ақуыз және 9,2% Май болды. Осылайша, будандардың еті жоғары қоректік және диеталық құндылыққа ие. Органолептикалық бағалау үшінші топтағы мулард етінің нәзік құрылымы, шырындылығы және жағымды хош иісі бар екенін көрсетті. Демек, мускус үйректерін Ансар крест үйректерімен түраралық кесіп өту және витаминдік қоспалары бар теңдестірілген диеталарды енгізу ет өнімділігін 5-6% - ға арттыруды, сою қасиеттерін жақсартуды және мяса ақуыздық құндылығын арттыруды қамтамасыз етті.

Level of implementation (in Russian) : Результаты выполненных исследований внедряются в практику хозяйств, специализирующихся на выращивании птицы, и используются в крестьянских хозяйствах, личных подсобных хозяйствах и частных подворьях разных регионов Казахстана. Помимо этого, полученные данные активно распространяются среди специалистов аграрной сферы, в частности среди птицеводов, среди населения и в научных кругах страны

Level of implementation (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеулердің нәтижелері құс өсіруге мамандандырылған шаруашылықтардың тәжірибесіне енгізілуде және Қазақстанның әртүрлі өңірлеріндегі шаруа қожалықтарында, жеке қосалқы шаруашылықтарда және жеке аулаларда пайдаланылуда. Сонымен қатар, алынған мәліметтер аграрлық сала мамандары арасында, атап айтқанда құс өсірушілер арасында, халық арасында және елдің ғылыми орталарында белсенді түрде таратылуда

Efficiency (in Russian) : Реализация проекта способствует расширению производства продукции птицеводства мясного направления (утиного мяса), увеличению потребления птицеводческой продукции на душу населения, а также повышению уровня подготовки специалистов различных структур аграрного сектора (КХ, ЛПХ и др.). Полученные научные результаты оказывают положительное социально-экономическое влияние и способствует росту объемов производства мясной продукции птицеводства

Efficiency (in Kazakh) : Жобаны іске асыру ет бағытындағы құс шаруашылығы өнімдерін (үйрек еті) өндіруді кеңейтуге, жан басына шаққандағы құс шаруашылығы өнімдерін тұтынуды ұлғайтуға, сондай-ақ аграрлық сектордың әртүрлі құрылымдарының (ШҚ, ЖҚШ және т.б.) мамандарын даярлау деңгейін арттыруға ықпал етуде. Алынған ғылыми нәтижелер оң әлеуметтік-экономикалық әсер етіп, құс шаруашылығының ет өнімдерін өндіру көлемінің өсуіне ықпал етеді

Field of application (in Russian) : Птицеводство, утководство

Field of application (in Kazakh) : Құс шаруашылығы, үйрек шаруашылығы