The object of research, development or design (in Russian) : К объектам исследования относятся сельскохозяйственные кооперативы Жамбылской, Мангистауской, Атырауской, Акмолинской, Северо-Казахстанской, Кызылординской, Восточно-Казахстанской областей Казахстана и сельские жители этих областей, личные подсобные хозяйства, крестьянские или фермерские хозяйства.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу объектісіне Қазақстанның Жамбыл, Маңғыстау, Атырау, Ақмола, Солтүстік Қазақстан, Қызылорда, Шығыс Қазақстан облыстарының ауыл шаруашылығы кооперативтері және осы облыстардың ауыл тұрғындары, жеке қосалқы шаруашылықтар, шаруа немесе фермерлік қожалықтар жатады.

Aim of work (in Russian) : Изучение нормативно-правовых, организационно-управленческих, социально-экономических факторов, а также факторов мотивации и активности населения, определяющих механизм создания и развития сельскохозяйственных кооперативов, оценка влияния результатов их деятельности на улучшение качества жизни, повышение доходов сельского населения и разработка модели устойчивого развития сельскохозяйственного кооператива в регионах Казахстана.

Aim of work (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы кооперативтерін құру және дамыту тетігін айқындайтын нормативтік-құқықтық, ұйымдастырушылық-басқарушылық, әлеуметтік-экономикалық факторларды, сондай-ақ халықтың уәждемесі мен белсенділігінің факторларын зерделеу, олардың қызмет нәтижелерінің өмір сүру сапасын жақсартуға, ауыл халқының табысын арттыруға әсерін бағалау және Қазақстан өңірлерінде ауыл шаруашылығы кооперативінің орнықты даму моделін әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : В целях определения состояния развития СХК в целевых областях, в которых проводится исследование, оценки их влияния на доходы и качество жизни сельского населения, научного обоснования мер стимулирования экономически активного населения (особенно молодежи) через развитие СХК были использованы количественные и качественные методы. В частности, методы социологического опроса, такие как Focus groups, групповые и аудиторные опросы, Google-Form, Survio. Для организации и качественного проведения встреч с руководителями управлений сельского хозяйства областей, специалистами, представителями местных исполнительных органов, руководителями СХК, их членами, обучающимися (молодежью) высших учебных заведений сельскохозяйственного направления, представителями производства, сельским населением использовались методы индивидуальных или групповых интервью. Метод Survey использовался для организации опросов и интервью. Для более глубокого изучения потенциальных для развития СХК с учетом доли сельского населения, и сравнительной оценки их природных особенностей был использован метод выбора максимального и минимального условий. Метод многофакторной корреляции был также использован для оценки влияния СХК на качество жизни и доходы сельского населения, а также для точного определения взаимосвязи между несколькими переменными. Для прогнозирования использовался метод CAGR (Compound Annual Growth Rate).

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу жүргізіліп отырған нысаналы облыстардағы АШК-нің даму жағдайын анықтау, олардың ауыл тұрғындарының табысы мен тұрмыс сапасына әсерін бағалау, АШК-ін дамыту арқылы экономикалық белсенді халықты (әсіресе жастарды) ынталандыру шараларын ғылыми негіздеу мақсатында сандық және сапалық әдістер қолданылды. Нақтырақ айтқанда облыстардағы ауыл шаруашылығы басқармаларының жетекшілері, мамандары, жергілікті атқарушы органдарының өкілдері, АКШ-нің басшыларымен оның мүшелері, ауыл шаруашылығы бағытындағы жоғарғы оқу орындарының білім алушылары (жастар), өндіріс өкілдері, ауыл тұрғындарымен кездесулер ұйымдастыру үшін focus groups, топтық және аудиториялық сауалнама, Google-форм, Survio секілді әлеуметтік сауалнама әдістері қолданылды. Сауалнамалар мен сұхбаттарды ұйымдастыру мақсатында Survey әдісі қолданылды. АШК-ін дамытуға әлеуетті облыстарды анықтау және олардың табиғи ерекшеліктерін салыстырмалы бағалау үшін максималды және минималды жағдайды таңдау әдісі қолданылды. АШК-нің ауыл халқының өмір сүру сапасы мен табысына әсерін бағалау және бірнеше айнымалылар арасындағы байланысты дәл анықтау үшін әдісін көпфакторлы корреляция әдісі қолданылды. Болжам жасау үшін CAGR (Compound Annual Growth Rate) әдісі қолданылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : 1) Проведен анализ организационно - управленческой структуры и видов сельскохозяйственных кооперативов по Республике и ее целевым областям (Жамбылская, Кызылординская, Мангистауская, Атырауская, Акмолинская, Северо-Казахстанская и Восточно-Казахстанская области). Оценено состояние развития СХК. 2) Выявлены факторы, сдерживающие развитие сельскохозяйственных кооперативов по регионам Казахстана. Кроме того, с помощью корреляционного анализа выявлены потенциал и необходимость развития существующих СХК в регионах. 3) Разработано научное обоснование мер стимулирования экономически активного населения (особенно молодежи) через развитие сельскохозяйственных кооперативов в зонах целевого риска. 4) Для оценки деятельности СХК целевых областей применены методы количественного и качественного анализа, проведен комплексный анализ влияния развития СХК на уровень доходов и качество жизни сельского населения. 5) Разработаны краткосрочные и долгосрочные прогнозы устойчивого развития регионов и повышения доходов и качества жизни сельского населения через развитие сельскохозяйственных кооперативов. В результате установлено, что важную роль в развитии сельских регионов и повышении качества жизни сельского населения играют показатели объема реализованной продукции и уровня оплаты труда через СХК. Эти показатели напрямую влияют на социальное благополучие сельских жителей.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 1) Республика және оның нысаналы облыстары (Жамбыл, Қызылорда, Маңғыстау, Атырау, Ақмола, Солтүстік Қазақстан және Шығыс Қазақстан облыстары) бойынша ауыл шаруашылығы кооперативтерінің ұйымдастырушылық - басқарушылық құрылымына және оның түрлеріне талдау жүргізілді. 2) Қазақстан өңірлері бойынша ауыл шаруашылығы кооперативтерінің дамуын тежейтін факторларды анықталды. Сонымен қатар, корреляциялық талдаудың көмегімен АШК дамытуға әлеуеті мен қажеттілігі бар өңірлерді айқындалды. 3) Мақсатты тәуекел аймақтарында ауыл шаруашылығы кооперативтерін дамыту арқылы экономикалық белсенді халықты (әсіресе жастарды) ынталандыру шараларының ғылыми негіздемесі жасалды. 4) Нысаналы облыстардың АШК қызметін бағалау үшін сандық және сапалық талдау әдістері қолданылды, ауыл халқының табыс деңгейіне және өмір сүру сапасына әсерін кешенді талдау жүргізілді. 5) Өңірлердің тұрақты дамуының және ауыл шаруашылығы кооперативтерін дамыту арқылы ауыл халқының табысы мен тұрмыс сапасын арттырудың қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді болжамдары жасалды. Нәтижесінде ауылдық аймақтардың дамуы мен ауыл тұрғындарының тұрмыс сапасын арттыруда АШК-і арқылы сатылған өнім көлемі және еңбекақы төлеу деңгейі көрсеткіштері маңызды рөл атқарып отырғаны анықталды. Бұл индикаторлар ауыл тұрғындарының әлеуметтік әл-ауқатқа тікелей әсер етеді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Общая численность населения, чел; население села, человек доля сельских жителей, %; анятое сельское население, человек; численность сельского населения, не входящего в состав рабочей силы, человек ; количество действующих СХК, едениц; количество членов СХК, единиц; списочная численность работников СХК, человек; реализация сельскохозяйственной продукции сельскохозяйственными кооперативами в стоимостном выражении, тыс. тенге; реализация сельскохозяйственной продукции СХК в стоимостном выражении без яиц и шкур, тыс. тенге; реализация сельскохозяйственной продукции СХК в натуральном выражении, в тоннах; производство продукции СХК, в тоннах; среднемесячная номинальная заработная плата работников , тенге; уровень безработицы на сельских территориях, %; доля населения, имеющего доходы ниже величины прожиточного минимума (уровень бедности), % село; доля населения, имеющего доходы ниже стоимости продовольственной корзины %; доходы домашних хозяйств (использованные на потребление), в среднем на душу населения, тенге; среднедушевые номинальные денежные доходы населения, тенге; доля домашних хозяйств,%; индивидуальных предпринимателей и крестьянских (фермерских) хозяйств, %.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Халықтың жалпы саны, адам; ауыл халқы, адам; ауыл тұрғындарының үлесі, %; жұмыспен қамтылған ауыл халқы, адам; жұмыс күшінің құрамына кірмейтін ауыл халқының саны, адам; жұмыс істеп тұрған АШК-нің саны, бірлік; АШК-нің мүшелерінің саны, бірлік; АШК-і қызметкерлерінің тізімдік саны, адам; АШК-нің ауыл шаруашылығы өнімін құндық мәнде өткізуі, мың теңге; АШК-нің ауыл шаруашылығы өнімін құндық мәнде жұмыртқасыз және терісіз өткізуі, мың теңге; АШК-нің ауыл шаруашылығы өнімін заттай түрде, тоннамен өткізу; АШК-нің өнім өндірісі, тоннамен; қызметкерлердің орташа айлық атаулы жалақысы, теңге; ауылдық аумақтардағы жұмыссыздық деңгейі, %; табысы ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен халықтың үлесі (кедейлік деңгейі), % ауыл; табысы азық-түлік себетінің құнынан төмен халықтың үлесі %; үй шаруашылықтарының табыстары (тұтынуға пайдаланылған), орташа жан басына шаққанда, теңге; халықтың жан басына шаққандағы орташа номиналды ақшалай табыстары, теңге, үй шаруашылықтарының үлесі, %; дара кәсіпкерлер және шаруа (фермерлік) қожалықтардың үлесі, %.

Level of implementation (in Russian) : Будут определены современное состояние и тенденции развития СХК по РК и регионам. Кроме того, будет проведен комплексный анализ и оценка организационно-управленческой структуры (местной и региональной) и видов сельскохозяйственных кооперативов (производственных, потребительских, снабженческих, сбытовых и сервисных) по Республике и ее регионам, оценка состояния развития СХК, комплексный анализ влияния СХК на доходы сельского населения и качество жизни. Будут разработаны научные рекомендации для укрепления и совершенствования нормативно-правовых, организационно-управленческих, социально-экономических механизмов развития СХК РК; Будет разработана эконометрическая модель эффективной организации и управления СХК; Будет разработаны меры по повышению доходов и качества жизни сельского населения до городского уровня через развитие СХК; будут разработаны научно обоснованные рекомендации и меры для внесения изменений в нормативные документы РК, позволяющие координировать организационно-управленческие, социально-экономические механизмы развития СХК в регионах РК.

Level of implementation (in Kazakh) : ҚР және өңірлер бойынша АШК-нің қазіргі жағдайы мен даму үрдістері айқындалатын болады. Бұдан басқа, республика және оның өңірлері бойынша ұйымдастырушылық-басқарушылық құрылымға (жергілікті және өңірлік) және ауыл шаруашылығы кооперативтерінің түрлеріне (өндірістік, тұтыну, жабдықтау, өткізу және сервистік) кешенді талдау және бағалау, АШК даму жай-күйін бағалау, АШК ауыл халқының табысы мен өмір сапасына әсерін кешенді талдау жүргізілетін болады. ҚР АШК-ін дамытудың нормативтік-құқықтық, ұйымдық-басқарушылық, әлеуметтік-экономикалық тетіктерін нығайту және жетілдіру үшін ғылыми ұсынымдар әзірленетін болады; АШК-ін тиімді ұйымдастыру мен басқарудың эконометрикалық моделі әзірленетін болады; АШК-ін дамыту арқылы ауыл халқының табысы мен өмір сүру сапасын қалалық деңгейге дейін арттыру жөніндегі шаралар әзірленетін болады; ҚР өңірлерінде АШК дамытудың ұйымдастырушылық-басқарушылық, әлеуметтік-экономикалық тетіктерін үйлестіруге мүмкіндік беретін ҚР нормативтік құжаттарына өзгерістер енгізу үшін ғылыми негізделген ұсынымдар мен шаралар әзірленетін болады.

Efficiency (in Russian) : Ожидаемые социальные эффекты от результатов проекта: проект может повлиять на повышение доходов сельского населения, формирование постоянных рабочих мест, снижение доли безработицы, самозанятости, повышение производительности труда, а также развитие социальной инженерной инфраструктуры в регионах в соответствии с современными требованиями и кардинальное решение демографических, внутри-миграционных проблем. Ожидаемые экономические эффекты от результатов проекта: снижение производственных и управленческих затрат и повышение доходов малых хозяйственных объектов в сфере сельского хозяйства, эффективное использование трудовых ресурсов на сельских территориях, увеличение доли сельскохозяйственной продукции в составе валового внутреннего продукта, повышение экспортного потенциала страны через развитие национального производства.

Efficiency (in Kazakh) : Жоба нәтижелерінен күтілетін әлеуметтік әсерлер: жоба ауыл халқының табысын арттыруға, тұрақты жұмыс орындарын қалыптастыруға, жұмыссыздық үлесін төмендетуге, өзін-өзі жұмыспен қамтуға, еңбек өнімділігін арттыруға, сондай-ақ қазіргі заманғы талаптарға сәйкес өңірлерде әлеуметтік инженерлік инфрақұрылымды дамытуға және демографиялық, көші-қон ішіндегі проблемаларды түбегейлі шешуге әсер етуі мүмкін. Жоба нәтижелерінен күтілетін экономикалық әсерлер: ауыл шаруашылығы саласындағы өндірістік және басқару шығындарын азайту және шағын шаруашылық объектілерінің кірістерін арттыру, ауылдық аумақтарда еңбек ресурстарын тиімді пайдалану, жалпы ішкі өнім құрамындағы Ауыл шаруашылығы өнімінің үлесін ұлғайту, ұлттық өндірісті дамыту арқылы елдің экспорттық әлеуетін арттыру.

Field of application (in Russian) : Результаты исследования могут быть использованы в разработке рекомендаций по улучшению государственной поддержки сельскохозяйственных кооперативов (налоговые льготы, субсидирование, укрепление организационных и управленческих компетенций кадров), в разрабатываемых государственных программах по повышению доходов, качества жизни сельских жителей и сельских районов. Кроме того, это может помочь улучшить стратегию регионального развития на уровне местного самоуправления и поддержать сельские кооперативы с помощью инфраструктурных программ. Практическое применение результатов исследования может служить основой для выработки методических рекомендаций по развитию кооперативов, повышению благосостояния членов кооператива, разработки образовательных курсов или тренингов для руководителей кооперативов, сельхозпроизводителей, а также студентов и исследователей в области аграрной экономики и менеджмента. Таким образом, результаты исследования могут быть полезны широкому кругу заинтересованных сторон, включая государственные организации, фермерские хозяйства, научные и образовательные учреждения.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері Ауыл шаруашылығы кооперативтерін мемлекеттік қолдауды (салық жеңілдіктері, субсидиялау, кадрлардың ұйымдастыру және басқару құзыреттіліктерін нығайту) жақсарту жөніндегі ұсынымдарды әзірлеуде, аулық айматар мен ауыл тұрғындарының табысын, тұрмыс сапасын арттыру бойынша әзірленетін мемлекеттік бағдарламаларда қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, жергілікті өзін-өзі басқару деңгейіндегі аймақтық даму стратегиясын жетілдіруге, және инфрақұрылымдық бағдарламалар арқылы ауылдық кооперативтерді қолдауға көмектесуі мүмкін. Зерттеу нәтижелерін практикалық қолдану- кооперативтерді дамытуға арналған әдістемелік ұсыныстар жасауға, кооператив мүшелерінің әл-ауқатын арттыруға, кооператив басшыларына, ауыл шаруашылығы өндірушілеріне, сондай-ақ аграрлық экономика және менеджмент саласындағы студенттер мен зерттеушілерге арналған білім беру курстарын немесе тренингтерді әзірлеуге негіз бола алады. Осылайша, зерттеу нәтижелері көптеген мүдделі тараптарға, соның ішінде мемлекеттік ұйымдарға, фермерлерге, ғылыми және білім беру мекемелеріне пайдалы болуы мүмкін.