The object of research, development or design (in Russian) : популяция взрослого населения южного региона, включающая лиц с метаболическим синдромом и без него, участвующих в 10-летнем проспективном исследовании.

The object of research, development or design (in Kazakh) : метаболикалық синдромы бар және метаболикалық синдромы жоқ оңтүстік аймағының ересек тұрғындар популяциясы, 10 жылдық проспективті бақылау зерттеуіне қатысушылар

Aim of work (in Russian) : Провести анализ генетических предикторов особенностей питания, образа жизни и комплаентности у пациентов с метаболическим синдромом в 10 летнем проспективном исследовании.

Aim of work (in Kazakh) : 10 жылдық перспективалық зерттеуде метаболикалық синдромы бар науқастарда тамақтану, өмір салты және сәйкестік ерекшеліктерінің генетикалық болжаушыларына талдау жасау.

Методы исследования (на русском) : Итоговая выборка для анализа составила 552 участника.На базе клинической лаборатории клинико диагностического центра МКТУ имени Ходжи Ахмеда Ясави провели анкетирование, включающие: 1) общий раздел с изучением факторов риска (курение, употребление алкогольных напитков); 2) для определения уровня качества жизни - опросник SF 36; 3) для оценки медикаментозной комплаентности и вопросы - шкала MMAS 8; 4) для оценки когнитивных функций применялись следующие тесты: • DSST – Digital Symbol Substitution тесті, Струп тесті (Stroop Test), RAVLT – Rey Auditory Verbal Learning тест; 5) для оценки психосоматических состояний применялись следующие тесты: • Perceiving stress questionnaire и DASS-21; 6) Для оценки стресса - Perceiving Stress Questionnaire; 7) Для оценки питания - Mediterranean Diet Adherence Score (MedDiet) и DEBQ (Dutch Eating Behaviour Questionnaire) 8) Определение физической активности - антропометрическое исследование. - определение уровня артериального давления. - лабораторные исследования. Для проведения генетических исследований в рамках двустороннего сотрудничества заключено соглашение с Институтом Genkoc (Турция) и проведены генетические исследования.

Методы исследования (на казахском) : Талдауға алынған қорытынды таңдама 552 қатысушыны қамтыды. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің клиникалық-диагностикалық орталығының клиникалық базасында келесі бөлімдерден тұратын сауалнама жүргізілді: Жалпы бөлім – қауіп факторларын (шылым шегу, алкогольді ішімдік қолдану) анықтау; Өмір сүру сапасын бағалау үшін – SF-36 сауалнамасы; Медикаментоздық комплаенттілікті бағалау үшін – MMAS-8 шкаласы; Когнитивтік функцияларды бағалау үшін келесі тестілер қолданылды: • DSST (Digital Symbol Substitution Test), • Струп тесті (Stroop Test), • RAVLT (Rey Auditory Verbal Learning Test); Психосоматикалық жағдайларды бағалау үшін келесі әдістер пайдаланылды: • Perceived Stress Questionnaire және DASS-21 тесттері; Стресті бағалау үшін – Perceived Stress Questionnaire; Тамақтану ерекшеліктерін бағалау үшін – Mediterranean Diet Adherence Score (MedDiet) және Dutch Eating Behaviour Questionnaire (DEBQ); Физикалық белсенділікті бағалау мақсатында: • антропометриялық зерттеу, • артериялық қысымды анықтау, • лабораториялық зерттеулер жүргізілді. Генетикалық зерттеулерді жүзеге асыру мақсатында Түркиядағы Genkoc институтымен екіжақты ынтымақтастық туралы келісім жасалып, тиісті генетикалық зерттеулер жүргізілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Установлены достоверные изменения антропометрических, биохимических и метаболических показателей за 10-летний период, подтверждающие прогрессирование ожирения, инсулинорезистентности, гипергликемии и дислипидемии. Доля лиц с метаболическим синдромом достигла 50,3 %, что соответствует мировым тенденциям. Выявлены различия в питании, физической активности и комплаентности между лицами с МС и без него. Низкий уровень комплаентности и недостаточная физическая активность

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 10 жылдық зерттеу барысында антропометриялық, биохимиялық және метаболикалық көрсеткіштердің сенімді өзгерістері анықталып, семіздік, инсулинге төзімділік, гипергликемия және дислипидемияның үдеуі дәлелденді. Метаболикалық синдромы бар тұлғалардың үлесі 50,3 % құрады, бұл әлемдік үрдістермен сәйкес келеді. Тамақтану, физикалық белсенділік және комплаенттілік деңгейі бойынша топтар арасында айқын айырмашылықтар байқалды. Төмен комплаенттілік пен жеткіліксіз физикалық белсенділік

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Проект представляет собой 10-летнее проспективное когортное исследование, включающее 938 участников, из которых 552 прошли повторное комплексное обследование. В исследование интегрированы клинические, биохимические, поведенческие и генетические методы анализа. Исследования выполнены на базе лаборатории МКТУ им. Х.А. Ясави при международном сотрудничестве с институтом Genkoc (Турция). Подготовлено 1 монография, 7 научных статей и 1 учебное пособие. Результаты исследования внедрены в образовательный процесс и рекомендованы для практического применения в области профилактической медицины.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жоба 10 жылдық проспективті когорттық зерттеу болып табылады, оған 938 қатысушы енгізіліп, олардың 552-сі қайта кешенді тексеруден өтті. Зерттеу құрамына клиникалық, биохимиялық, мінез-құлықтық және генетикалық талдау әдістері интеграцияланған. Зерттеулер Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің зертханасында сондай-ақ Түркиядағы Genkoc институтымен халықаралық ынтымақтастық аясында жүргізілді. Жоба нәтижесінде 1 монография, 7 ғылыми мақала және 1 оқу құралы дайындалды. Зерттеу нәтижелері медицина факультетінің оқу процесіне енгізіліп, профилактикалық медицинаның практикалық саласында қолдануға ұсынылды.

Level of implementation (in Russian) : Результаты научного проекта внедрены в образовательный процесс медицинского факультета Международного казахско-турецкого университета имени Х.А. Ясави при преподавании дисциплин «Молекулярная биология и медицинская генетика», «Общественное здоровье». Материалы исследования используются в научно-исследовательских семинарах, при подготовке магистерских диссертаций, а также в работе студенческих научных кружков. Подготовленные монография, учебное пособие и научные статьи применяются как учебно-методические ресурсы, направленные на формирование у студентов практических навыков анализа клинико-генетических и эпидемиологических данных.

Level of implementation (in Kazakh) : Ғылыми жоба нәтижелері Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің медицина факультетінде «Молекулалық биология және медициналық генетика», «Қоғамдық денсаулық сақтау» пәндерін оқыту үдерісіне енгізілді. Зерттеу материалдары ғылыми семинарларда, магистрлік диссертациялар дайындау барысында, сондай-ақ студенттердің ғылыми үйірмелерінде қолданылады. Дайындалған монография, оқу құралы және ғылыми мақалалар студенттердің клиникалық және генетикалық деректерді талдау бойынша тәжірибелік дағдыларын қалыптастыруға бағытталған оқу-әдістемелік материалдар ретінде пайдаланылады.

Efficiency (in Russian) : Социальный эффект программы: - вклад результатов в улучшение социальной среды с повышением качества жизни и увеличением продолжительности жизни населения, - улучшение осведомленности населения в вопросах профилактики метаболического синдрома, сердечно-сосудистых заболеваний и сахарного диабета 2 типа Экономический эффект: - снижение нагрузки на бюджетные средства, выделяемые в рамках Гарантированного объема бесплатной медицинской помощи на лечение сердечно-сосудистых заболеваний и сахарного диабета 2 типа.

Efficiency (in Kazakh) : Бағдарламаның әлеуметтік әсері: - халықтың өмір сүру сапасын арттыра отырып және өмір сүру ұзақтығын арттыра отырып, әлеуметтік ортаны жақсартуға нәтижелердің үлесі, -метаболикалық синдромның, жүрек-қан тамырлары ауруларының және 2 типті қант диабетінің алдын алу мәселелерінде халықтың хабардарлығын жақсарту Экономикалық әсер: -жүрек-қан тамырлары аурулары мен 2 типті қант диабетін емдеуге тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде бөлінетін бюджет қаражатына жүктемені азайту.

Field of application (in Russian) : Целевые потребители полученных результатов: - медицинские организации; высшие учебные заведения; эксперты в области здравоохранения.

Field of application (in Kazakh) : Алынған нәтижелердің мақсатты тұтынушылары: - медициналық ұйымдар; жоғары оқу орындары; денсаулық сақтау саласындағы сарапшылар.