The object of research, development or design (in Russian) : Горох полевой (пелюшка) - Pisum arvense L. сорт - «Космај». Форма – озимая

The object of research, development or design (in Kazakh) : Далалық ас бұршақ (пелюшка) - Pisum arvense L. сорт - "Космаj", күздік

Aim of work (in Russian) : Научно-практическое обоснование использования в виде соломы и сидератов адаптированного озимого гороха (пелюшки) «Космај», в самостоятельных и уплотненных (покровных) посевах на юго-востока Казахстана, обеспечивающие повышение плодородия почвы, увеличение урожайности и качества продукции полевых культур

Aim of work (in Kazakh) : Топырақтың құнарлылығын және егістік дақылдарының өнімділігі мен сапасын арттыруды қамтамасыз ететін Қазақстанның оңтүстік-шығысында, жеке және тығыздалған (жабынды) егістіктерде жасыл көң түрінде және сабанын пайдаланылатын күздік ас бұршағының (пелюшка) бейімделген "Космаj" сортының пайдаланудың ғылыми-практикалық негіздемесі

Методы исследования (на русском) : 1.Фенологические наблюдения, с установлением сроков наступления фаз у озимого гороха: всходы, бутонизация, цветение и созревание. 2. Высота травостоя, путем промера 20 растений по диагонали на 2-х несмежных повторностях. 3.Оценка травостоя на устойчивость к полеганию 5 баллов - пригоден к механизированной уборке, убирается полностью; 4 балла - механизированная уборка; 3 балла - механизированная уборка; 2 балла - механизированная уборка; 1 балл - механизированная уборка невозможна. 4. Структура урожая зеленой массы по показателям: количество продуктивных ветвей (шт.), вес одного растения (г), вес листьев (г), вес стебля (г), вес цветков и бобов (г). 5. Учет урожая зеленой массы по пробному снопу, методом средней пробы из взятых растений. 6. Структурный анализ урожая зерна по признакам: количество ветвей на одно растение, количество бобов и семян с одного растений и масса 1000 семян. 7. Урожайность зерна методом сплошной уборки учетной делянки, с последующим взвешиванием, пересчетом на 14% влажность. 8. Агрохимический, микробиологический состав почвы и качественный анализ продукции в специализированных, аккредитованных лабораториях по методикам установленным ГОСТ. 9. Расчет экономической эффективности на основе технологических карт возделывания кукурузы с учетом прямых затрат по существующим в хозяйстве нормам, расценкам и ценам

Методы исследования (на казахском) : 1.Фенологиялық бақылаулар күздік ас бұршақтағы өскін беру, бүршіктену, гүлдеу және пісу фазалардың белгілеу арқылы. 2. Өсімдік биіктігі 20 өсімдікті диагональ бойынша 2 іргелес емес қайталануларда өлшеу арқылы анықталады. 3. Шөптің жапырылуға тұрақтылығы келесідей критерийлер бойынша: 5 балл - механикаландырылған жинауға жарамды; 4 балл -механикаландырылған жинау; 3 балл - механикаландырылған жинау; 2 балл - механикаландырылған егін жинау; 1 балл - механикаландырылған егін жинау мүмкін емес. 4. Дақылының жасыл масса құрылымы келесідей көрсеткіштер бойынша: өнімді бұтақтардың саны (дана), бір өсімдіктің салмағы (г), жапырақтардың салмағы (г), сабақтың салмағы (г), гүлдер мен бұршақтардың салмағы (г). 5. Көк балауса өнімін талдау алынған өсімдіктерден алынған орташа сынама әдісімен және егін жинау күні әрбір фракцияны бөлу және өлшеу арқылы анықталады. 6. Күздік ас бұршақ дән өнімділігіне құрылымдық талдау: бір өсімдікке шаққандағы бұтақтар саны, бір өсімдікке бұршақ пен тұқым саны және 1000 тұқым салмағы арқылы жүргізіледі. 8. МемСТ белгілеген әдістемелер бойынша мамандандырылған, аккредиттелген зертханаларда топырақтың агрохимиялық, микробиологиялық құрамы және өнімнің сапалық көрсеткіштерін талдау. 9. Дән өнімділігі есеп учаскесін үздіксіз жинау әдісімен анықталады.10.Экономикадағы қолданыстағы нормалар, бағалар мен бағалар бойынша тікелей шығындарды ескере отырып, жүгері өсірудің технологиялық карталары негізінде экономикалық тиімділікті есептеу

Obtained results and novelty (in Russian) : Научной новизной данного проекта является разработка научно-обоснованной технологии возделывания адаптированного сорта озимого гороха «Космај» Сербской селекции на основе применения технологических элементов ведения органического сельского хозяйства, в частности использования зеленой массы и соломы полевого гороха в качестве сидерации и органического удобрения, обеспечивающие производство экологически чистой продукции и устойчивое развитие сельского хозяйства. Использование соломы и сидератов озимого гороха (пелюшки) «Космај» в самостоятельных и уплотненных (покровных) посевах способствовало увеличению содержания органического вещества от 3,2 до 3,7% и расчетного значения гумуса от 2,72 до 3,15%. В среднем за три года получено 243,4 ц/га зеленой, 79,9 ц/га сухой массы, 17,1 ц/га зерна и 25,2 ц/га соломы. Зеленая масса, солома и зерно озимого гороха (пелюшки) «Космај» обеспечили соответственно 21,13%, 15,43% и 25,67% протеина. Максимальное же значение крахмала (16,40%) в зерне, минимальное (0,85%) в соломе. Клетчатки (33,61%) больше содержится в соломе. Соя, возделываемая по технологии органического сельского хозяйства содержит больше протеина (38,51%) и жиров (18,42%), чем при традиционном (36,15% и 17,11%), а кукуруза характеризуется высоким уровнем крахмала (около 53%) независимо от технологии

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Бұл жобаның ғылыми жаңалығы, органикалық ауыл шаруашылығын жүргізудің технологиялық элементтерін қолдану, атап айтқанда ас бұршағының көк балаусасы мен сабанын жасыл көң және органикалық тыңайтқыш ретінде пайдалану, экологиялық таза өнім өндіруді және ауыл шаруашылығының тұрақты дамуын қамтамасыз ететін Серб селекциясының бейімделген күздік ас бұршақ «Космаj» сортын өсірудің ғылыми негізделген технологиясын әзірлеу болып табылады. Күздік ас бұршағы (пелюшка) «Космаj» сортының жекелеген егістерінде сабаны мен жасыл көңін пайдалану және тығыздалған (жабынды) егістіктерде өсіру органикалық заттардың құрамын 3,2-ден 3,7% - ға дейін және қарашіріктің есептік мәнін 2,72-ден 3,15% - ға дейін ұлғайтты. Орта есеппен үш жыл ішінде 243,4 ц/га көк балауса мен 79,9 ц/га құрғақ масса, 17,1 ц/га дән және 25,2 ц/га сабан алынды. Күздік ас бұршағы (пелюшка) «Космаj» сортының көк балаусасы, сабаны мен дәні тиісінше 21,13%, 15,43% және 25,67% ақуыз берді.Крахмалдың максималды мәні (16,40%) дәнінде, ал минималды мәні (0,85%) сабанында болды. Талшық мөлшері (33,61%) сабанда көбірек болды. Органикалық ауылшаруашылығы технологиясы бойынша өсірілген майбұршағында 38,51% ақуыз және 18,42% май болды, ол дәстүрлі технологиямен (36,15% және 17,11%) салыстырғанда біршама көп. Ал жүгері дәні крахмалдың жоғары деңгейімен (шамамен 53%) сипатталды

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разработанные технологии по использованию соломы и сидератов озимого полевого гороха (пелюшки) «Космај» в самостоятельных и уплотненных (покровных) посевах позволит повысить микробиологическую активность почвы, обеспечит накопление биогенных ресурсов плодородия почвы для бездефицитного баланса гумуса и элементов минерального питания, усилит фитосанитарные и экологические функции за счет снижения засоренности посевов и уменьшения распространения болезней сельскохозяйственных культур. Все это в целом позволит повысить урожайность культур, качество продукции и продуктивность земель сельскохозяйственного назначения. При уборке на зеленую массу с 1 гектара получен 119,6 тыс.тг условно чистый доход и 66,4% уровень рентабельности. При уборке на фуражное зерно с 1 гектара получено 62,4 тыс тенге условно чистый дохода и 62,4% уровень рентабельности. В одном килограмме зерна озимого гороха (пелюшки) «Космај» содержалось 1,16 кормовых единиц, 225,87 г - переваримого протеина, 11,71 мдж - обменной энергии и 1,17 - энергетической кормовой единицы. Максимальное значение представленных показателей получено на сое, возделываемой по традиционной технологии и по технологии органического сельского хозяйства, соответственно 1,53-1,54 к.ед., 317,84-339,19 г ПП, 14,04-14,19 мдж ОЭ и 1,40-142 ЭКЕ. При возделывании кукурузы и сои по технологии органического сельского хозяйства содержание переваримого протеина на 6,7-8,2% был выше, чем при традиционной технологии

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жеке және тығыздалған (жабынды) егістіктерде жасыл көң түрінде және сабаны пайдаланылатын күздік ас бұршағының (пелюшка) бейімделген "Космаj" сортын пайдалану бойынша әзірленген технологиялар топырақтың микробиологиялық белсенділігін арттыруға мүмкіндік береді, қарашірік пен минералды қоректену элементтерінің тапшылығы есебінен фитосанитариялық және ауыл шаруашылығы дақылдары аурулары азайады. Дақылдардың өнімділігін, өнімнің сапасын және ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлердің өнімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Күздік ас бұршағы (пелюшка) «Космаj» сортын көк балаусаға ору 1 гектардан 119,6 мың теңге шартты таза табыс, 66,4% рентабельділік деңгейін алуды, ал дәнге ору 1 гектардан 62,4 мың теңге шартты таза табыс, 62,4% рентабельділік деңгейі алуды қамтамасыз етті. Күздік ас бұршағы (пелюшка) «Космаj» сорты дәнінің бір килограмында 1,16 мал азықтық бірлік, 225,87 г - қорытылатын ақуыз, 11,71 мдж - алмасу энергиясы және 1,17 - энергетикалық жем бірлігі болды. Ұсынылған көрсеткіштердің ең жоғары мәні, (1,53-1,54 мал азықтық бірлік, 317,84-339,19 г қорытылатын ақуыз, 14,04-14,19 мдж - алмасу энергиясы және 1,40-142 энергетикалық жем бірлігі дәстүрлі технология бойынша және органикалық ауыл шаруашылығы технологиясы бойынша өсірілетін майбұршақтан алынды. Органикалық ауыл шаруашылығы технологиясы бойынша жүгері мен майбұршағын өсіру кезінде сіңімді ақуыздың мөлшері дәстүрлі технологиямен салыстырғанда 6,7-8,2% жоғары болды

Level of implementation (in Russian) : Внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Еңгізілді

Efficiency (in Russian) : Раннее развитие озимого гороха, образуя плотный травяной покров, препятствуют появлению сорняков и посевы озимого гороха (пелюшки) «Космај» как в самостоятельных, так и в уплотненных посевах остаются чистыми от сорняков, болезней и вредителей. Запахивание на сидерацию озимого гороха (пелюшки) «Космај» в фазу бутонизации - начало цветения, когда растения набирают наибольшую вегетативную массу, обеспечивает улучшение микробиологического состава почвы, способствует увеличению содержания органического вещества почвы, гумуса и плодородия почвы. Роль озимого гороха (пелюшки) «Космај» в уплатненных посевах предусматривает создание покровной культуры (зеленой мульчи), препятствующий появлению ранних весенних сорняков, а также улучшению показателей почвенного плодородия (агрохимический, микробиологический) и качества продукции (протеина, жира, крахмала и других веществ) и отвечает принципам органического сельского хозяйства. В самостоятельных посевах озимый горох (пелюшки) «Космај» обеспечивает получение 243,4 ц/га зеленой, 79,9 ц/га сухой массы, 17,1 ц/га зерна и 25,2 ц/га соломы. Зеленая масса, солома и зерно озимого гороха (пелюшки) «Космај» обеспечивают соответственно 21,13%, 15,43% и 25,67% протеина. Максимальное содержание жира (4,53%) в зеленой массе, минимальное (0,48%) в зерне. Максимальное же значение крахмала (16,40%) в зерне, минимальное (0,85%) в соломе. Клетчатки (33,61%) больше содержится в соломе.

Efficiency (in Kazakh) : Күздік ас бұршағының ерте дамуы, егістікте тығыз шөп жамылғысын қалыптастыру арқылы арамшөптердің пайда болуына жол бермеді, жасыл көң ретінде бүршіктенудің соңы - гүлденудің басталуы фазасында, өсімдіктер ең көлемді вегетативті массаға ие болған кезінде топыраққа енгізу, топырақтың микробиологиялық құрамының жақсаруын, органикалық заттарының, гумустың және топырақ құнарлылығының артуын қамтамасыз етеді. Күздік ас бұршағы (пелюшка) «Космаj» сортының тығыздалған (жабынды) егістіктердегі рөлі - ерте көктемгі арамшөптердің пайда болуына жол бермейтін, сондай-ақ топырақ құнарлылығының (агрохимиялық, микробиологиялық) және өнім сапасының (ақуыз, май, крахмал және басқа заттар) көрсеткіштерін жақсартатын және органикалық ауыл шаруашылығы принциптеріне жауап беретін жабын дақылын (жасыл мульча) құруды көздейді. Күздік ас бұршағы (пелюшка) «Космаj» сортының жекеленген егістіктерінен орта есеппен үш жыл ішінде 243,4 ц/га көк балауса мен 79,9 ц/га құрғақ масса, 17,1 ц/га дән және 25,2 ц/га сабан алынды. Күздік ас бұршағы (пелюшка) «Космаj» сортының көк балаусасы, сабаны мен дәні тиісінше 21,13%, 15,43% және 25,67% ақуыз берді. Майдың максималды мөлшері (4,53%) көк балаусадан, ал минималды (0,48%) мөлшері дәнінен алынады. Крахмалдың максималды мәні (16,40%) дәнінде, ал минималды (0,85%) мәні сабанда болды. Талшық мөлшері (33,61%) сабанда көбірек болды.

Field of application (in Russian) : Сельскоехозяйство

Field of application (in Kazakh) : Ауылшаруашылығы