The object of research, development or design (in Russian) : хромсодержащие пыли и фильтр-кеки сухих и мокрых газоочисток ферросплавных предприятий выплавляющих феррохром, алюмосиликатные микросферы (АСМ), кирпичные пыли (КП) и пыли газоочистки металлургического производства (ПГ), карбонатный шлам, золошлаковые материалы и хромошпинельные порошки, образующиеся при производстве феррохрома

The object of research, development or design (in Kazakh) : Феррохром өндіретін ферроқорытпа кәсіпорындарының құрғақ және ылғалды газ тазалау жүйелерінен шыққан хром құрамды шаңдар мен фильтр-кектер; алюмосиликатты микросфералар (АСМ); кірпіш шаңдары (КШ) және металлургиялық өндірістің газ тазалағыш шаңдары (ГТШ); карбонатты шлам; күл-қож материалдары және феррохром өндірісінде түзілетін хромшпинельді ұнтақтар.

Aim of work (in Russian) : определение и разработка новых технологических наиболее перспективных направлений в переработке хромсодержащих пылей и фильтр-кеков сухих и мокрых газоочисток ферросплавных предприятий, выплавляющих феррохром; изучены структура, дисперсность, фракционный и химический состав, а также удельная поверхность трёх групп техногенных дисперсных наполнителей для эпоксидных композитов: алюмосиликатных микросфер (АСМ), кирпичной пыли (КП) и пыли газоочистки металлургического производства (ПГ); исследование сорбционных свойств различных видов техногенных отходов — карбонатного шлама, золошлаковых материалов и хромошпинельных порошков — с целью их применения для очистки водных растворов от ионов тяжёлых металлов, в частности шестивалентного хрома

Aim of work (in Kazakh) : Феррохром балқытатын ферроқорытпа кәсіпорындарының құрғақ және ылғалды газ тазарту жүйелерінен алынған хром құрамды шаңдар мен фильтр-кектерді қайта өңдеудің ең перспективалы жаңа технологиялық бағыттарын анықтау және әзірлеу; эпоксидті композиттерге арналған үш топ техногендік дисперсті толтырғыштардың – алюмосиликатты микросфералардың (АСМ), кірпіш шаңының (КШ) және металлургиялық өндіріс газ тазартқыш шаңының (ГТШ) құрылымы, дисперстілігі, фракциялық және химиялық құрамы, сондай-ақ меншікті беті зерттелді; әртүрлі техногендік қалдықтардың – карбонатты шламның, күл-қож материалдарының және хромшпинельді ұнтақтардың – адсорбциялық қасиеттерін ауыр металдар иондарынан, атап айтқанда алты валентті хромнан су ерітінділерін тазартуда қолдану мақсатында зерттеу.

Методы исследования (на русском) : химический, рентгеноспектральный, мёссбауэровская спектроскопия (ядерно-гаммарезонансная спектроскопия ЯГРС) и сканирующая электронная микроскопяи (СЭМ), изгиб, растяжение, сжатие, удар, твёрдость по Бринеллю, теплостойкость по Вика, горючесть (ГОСТ 4648 71; 11262 80; 9550 81; 4647 80; 4670 91; 15088 83; 28157 89), ИК спектроскопия, ТГА, лазерная дифракция, сканирующаю электронная микроскопия.

Методы исследования (на казахском) : Химиялық талдау, рентген-спектралдық талдау, Мёссбауэр спектроскопиясы (ядролық-гамма-резонанстық спектроскопия — ЯГРС) және сканирлеуші электрондық микроскопия (СЭМ); иілу, созылу, сығылу, соққыға төзімділік, Бринелль бойынша қаттылық, Вика бойынша жылу төзімділігі, жанғыштық (ГОСТ 4648-71; 11262-80; 9550-81; 4647-80; 4670-91; 15088-83; 28157-89), ИҚ-спектроскопия, ТГА, лазерлік дифракция, сканирлеуші электрондық микроскопия.

Obtained results and novelty (in Russian) : Изучены химический и минералогический состав хромсодержащие шламов, пылей и фильтр-кеков сухих и мокрых газоочисток ферросплавных предприятий, выплавляющих феррохром. Проведены лабораторные исследования по химической активации пыли и фильтр-кека с определением возможности получения металлоконцентрата феррохрома и хромового концентрата. Достигнута одна из основных задач проекта – удешевление и комплексность процесса переработки хромсодержащих пылей, за счет возможности применения такого недорого реагента, как серная кислота. Полученные результаты подтверждают перспективность применения указанных отходов в качестве альтернативных, низкозатратных и экологически безопасных сорбентов в технологиях очистки сточных вод. Работа выполнена в рамках проектно-целевого финансирования и соответствует задачам устойчивого развития и промышленной экологии.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Феррохром балқытатын ферроқорытпа кәсіпорындарының құрғақ және ылғалды газ тазалау жүйелерінен алынған хром құрамды шламдардың, шаңдардың және фильтр-кектердің химиялық және минералогиялық құрамы зерттелді. Пайда болған феррохром металлоконцентратын және хром концентратын алу мүмкіндігін айқындау мақсатында шаң мен фильтр-кектерге химиялық активтендіру бойынша зертханалық зерттеулер жүргізілді. Жобаның негізгі міндеттерінің бірі – күкірт қышқылы сияқты арзан реагентті қолдану есебінен хром құрамды шаңдарды қайта өңдеу процесін арзандату және кешенді жүзеге асыру – орындалды. Алынған нәтижелер көрсетілген қалдықтарды ағын суларды тазарту технологияларында баламалы, төмен шығынды және экологиялық қауіпсіз сорбенттер ретінде қолданудың келешегін дәлелдейді. Жұмыс бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру аясында орындалған және тұрақты даму мен өнеркәсіптік экология міндеттеріне сай келеді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : переработка шламов, пылей, фильтр-кеков, воссстановление экосистем водоемов

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : шламды, шаңды, сүзгі кектерін өңдеу, су қоймасының экожүйесін қалпына келтіру

Level of implementation (in Russian) : Исследованы химический и минералогический составы хромсодержащих шламов, пылей и фильтр-кеков сухих и мокрых газоочисток с использованием химической, рентгеноспектральной и мёссбауэровской спектроскопии. Определены химические составы, структура, фракционный состав, а также удельная поверхность дисперсных наполнителей – техногенных отходов промышленных предприятий. Проведена оценка показателей качества сточных вод промышленных предприятий, городских водоемов. Данные исследования создадут предпосылки для развития экологически чистых производств, а также рационального использования природных ресурсов.

Level of implementation (in Kazakh) : Құрамында хром бар суспензиялардың, шаңдардың және сүзгі торттарының химиялық және минералогиялық құрамы химиялық, рентгендік және Мессбауэр спектроскопиясы арқылы құрғақ және дымқыл газды тазарту арқылы зерттелді. Дисперсті толтырғыштардың химиялық құрамы, құрылымы, фракциялық құрамы, сонымен қатар өнеркәсіптік кәсіпорындардың техногендік қалдықтарының меншікті бетінің ауданы анықталды. Өнеркәсіптік кәсіпорындар мен қалалық су қоймаларынан шығатын ағынды сулардың сапа көрсеткіштеріне бағалау жүргізілді. Бұл зерттеулер экологиялық таза өндірісті дамыту, сонымен қатар табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану үшін алғышарттар жасайды.

Efficiency (in Russian) : Комплексный подход и междисциплинарные исследования, выполненные в программе в 2025 году, в дальнейшем обеспечат высокую эффективность при разработке новых технологий в области металлургии, материаловедения, химии.

Efficiency (in Kazakh) : 2025 жылы бағдарламада жүзеге асырылатын кешенді тәсіл мен пәнаралық зерттеулер одан әрі металлургия, материалтану және химия салаларында жаңа технологияларды дамытудың жоғары тиімділігін қамтамасыз етеді.

Field of application (in Russian) : Металлургия, химическое производство, ферросплавное производство.

Field of application (in Kazakh) : Металлургия, химия өндірісі, ферроқорытпа өндірісі.