The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования является бассейн трансграничной реки Иле, включая ее основные притоки, Капшагайское водохранилище

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны Іле трансшекаралық өзенінің бассейіні, оның негізгі салалары мен Қапшағай су қоймасы

Aim of work (in Russian) : Комплексная оценка химического и токсикологического состояния поверхностных вод и выявление закономерностей их антропогенной трансформации для научного обоснования мер по управлению качеством водных ресурсов в условиях ожидаемого сокращения водности

Aim of work (in Kazakh) : Су ресурстарының азаюы болжанып отырған жағдайда, ғылыми негізделген су сапасын басқару шараларын әзірлеу үшін, беткі сулардың химиялық және токсикологиялық жай-күйіне кешенді баға беру және олардың антропогендік түрлену заңдылықтарын анықтау

Методы исследования (на русском) : Использованы химико-аналитические, хроматографические и атомно-абсорбционные методы, статистический, системный и картографический анализ, геоинформационные технологии (ARCGIS) и методы искусственного интеллекта

Методы исследования (на казахском) : Химиялық-аналитикалық, хроматографиялық және атомдық-абсорбциялық әдістер, сондай-ақ статистикалық, жүйелік және картографиялық талдау, геоақпараттық технологиялар (ARCGIS) және жасанды интеллект әдістері қолданылды

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведена комплексная оценка гидрохимического и токсикологического состояния бассейна р. Иле. Установлены уровни загрязнения воды тяжелыми металлами (медь, цинк, никель, свинец, кобальт) и стойкими органическими соединениями (ПХБ, ХОП). Определены пространственные закономерности их распределения и трансформации по течению. Показано, что Капшагайское водохранилище выполняет функции геохимического барьера и вторичного источника загрязнения. Расчет комплексного индекса загрязненности воды (КИЗВ) и доли антропогенного воздействия выявил снижение загрязнения от высокого в приграничной зоне до умеренного в нижнем течении. Разработанная гибридная нейросетевая модель обеспечила точный прогноз изменения минерализации воды, подтвердив перспективность применения ИИ в экологическом мониторинге. Результаты исследования способствуют развитию новой области науки и технологий, поскольку данный проект представляет собой новое направление, изучающее закономерности техногенной трансформации гидрохимических и качественных характеристик водных ресурсов крупных трансграничных водотоков

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Іле өзені бассейнінің гидрохимиялық және токсикологиялық жай-күйіне кешенді бағалау жүргізілді. Су құрамындағы ауыр металдармен (мыс, мырыш, никель, қорғасын, кобальт) және тұрақты органикалық қосылыстармен (ПХБ, ХОП) ластану деңгейлері анықталды. Олардың таралуы мен түрленуінің ағыс бойындағы кеңістіктік заңдылықтары анықталды. Капшагай су қоймасының геохимиялық кедергі және екінші реттік ластану көзі ретіндегі қызметі көрсетілді. Су сапасының кешенді ластану индексі (СКЛИ) мен антропогендік әсер үлесі есептеліп, шекара маңындағы аймақта ластанудың жоғары деңгейден төменгі ағыста орташа деңгейге дейін азайғаны анықталды. Жасалған гибридті нейрожелі моделінің көмегімен судың минералдану деңгейінің өзгерісін дәл болжау мүмкін болды, бұл жасанды интеллектіні экологиялық мониторингте қолданудың тиімділігін растады. Алынған нәтижелердің ғылым мен технологияның дамуына әсері осы Жобаның ірі трансшекаралық су ағындарының су ресурстарының гидрохимиялық және сапалық параметрлерінің техногендік түрлену заңдылықтарын зерттейтін жаңа ғылыми бағытқа арналғанымен түсіндіріледі

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Проведенная дифференцированная оценка влияния техногенных факторов и создания водохранилищ на формирование, динамику гидрохимических и качественных показателей речной воды, уровня техногенной нагрузки на речные системы путем расчета антропогенных составляющих и других параметров химического стока, а также качества вод по широкому кругу показателей являются по существу новым комплексным подходом к изучению экологического состояния водоемов

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Техногендік факторлардың және су қоймаларын салудың өзен суының гидрохимиялық және сапалық көрсеткіштерінің қалыптасуына, динамикасына әсерін, антропогендік құрамдас бөліктерді және химиялық ағындының басқа да параметрлерін, сондай-ақ судың сапасын кең ауқымды көрсеткіштер бойынша есептеу арқылы өзен жүйелеріне техногендік жүктеме деңгейіне әсерін дифференциалдық бағалау су айдындарының экологиялық жағдайын зерттеудегі мәні бойынша жаңа кешенді тәсіл болып табылады

Level of implementation (in Russian) : Опубликованы 3 (три) статьи, в рецензируемом научном издании, имеющем процентиль по CiteScore в базе Scopus не менее 50 и 1 научная статья в рецензируемом отечественном издании, рекомендованном КОКНВО. Получены акт внедрения научной продукции и авторские свидетельства, которые имеют экологическую и социальную эффективность

Level of implementation (in Kazakh) : CiteScore бойынша Scopus базасында 50-ден кем емес процентилі бар рецензияланатын ғылыми басылымда 3 (үш) мақала және ҚР БҒМ БҒСБК ұсынған рецензияланатын отандық басылымда 1 ғылыми мақала жарияланды. Ғылыми өнімді енгізу актісі және авторлық куәліктер алынды, олардың экологиялық және әлеуметтік тиімділігі бар

Efficiency (in Russian) : Оценка влияния уровня загрязненности трансграничного притока по р. Иле на территорию РК, Капшагайского водохранилища и нижнего течения реки, включая высокотоксичные соединения как ХОП и ПХБ, разработке рекомендации по снижению их негативных воздействий на окружающую среду, население региона и повышению экологической безопасности водных объектов демонстрирует высокую эффективность проведенного исследования

Efficiency (in Kazakh) : Іле өзені бойынша трансшекаралық ағынның ҚР аумағына, Қапшағай су қоймасына және өзеннің төменгі ағысына ластану деңгейінің, оның ішінде ХОҚ және ПХБ сияқты жоғары уытты қосылыстардың әсерін бағалау, олардың қоршаған ортаға, өңір халқына теріс әсерін төмендету және су объектілерінің экологиялық қауіпсіздігін арттыру бойынша ұсыныстар әзірлеу жүргізілген зерттеудің жоғары тиімділігін көрсетеді

Field of application (in Russian) : Результаты исследования будут полезны природоохранным ведомствам, в т.ч. ТОО «Научно-производственный центр рыбного хозяйства»

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері табиғатты қорғау ведомстволарына, оның ішінде «Балық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС-не пайдалы болады