The object of research, development or design (in Russian) : Ономастические наименование РК

The object of research, development or design (in Kazakh) : ҚР ономастикалық атаулары

Aim of work (in Russian) : разработать эффективные стратегии перевода и унифицировать (стандартизировать) английский перевод онимов для адекватной передачи на английский язык значений, культурной и исторической ценностей казахских онимов через систематизацию казахской ономастики

Aim of work (in Kazakh) : қазақ ономастикасын жүйелендіру арқылы қазақ онимдерінің мағынасын, мәдени және тарихи құндылығын ағылшын тіліне барабар жеткізу үшін тиімді аударма стратегияларын жасақтау және ономастикалық атаулардың ағылшын тіліндегі аудармасын біріздендіру (стандарттау)

Методы исследования (на русском) : Основные методы этапов проведения проектной работы: комплексный метод исследования, статистический метод, переводческий метод и др. Комплексный метод исследования. В связи с междисциплинарным характером области ономастики в первую очередь руководствуется комплексным методом исследования. В частности, история происхождения онимов, мотивы номинирования/реноминации, время происхождения, пространство распространения, причины различного именительного характера, информативность, относящаяся к этнографии, изучаются комплексно, когда ее содержание принимается к объекту исследования. Статистический метод. Он делится на две части: первая – лингвистическая статистика (лингвистика). Этот метод создает общий набор онимов, список лексических элементов в словаре. Второй, географическая статистика (геостатистика), используется для создания реестра имен. Переводческий метод. Достижение последовательности в межъязыковой передаче казахских онимов, т. е. в поиске положительного решения проблемы ее стандартизации, руководствуется оптимальными методами и подходами переводоведческой науки. Язык-при переводе онимов в языке отбираются транскрипция, транслитерация, калькуляция, семантические методы, определяются приоритетные приемы принципа стандартизации.

Методы исследования (на казахском) : Жоба жұмысының жүргізілу кезеңдерінің басты әдістері: кешенді зерттеу әдісі, статистикалық әдіс, аудармашылық әдіс, т.б. алынады. Кешенді зерттеу әдісі. Ономастика саласының пәнаралық сипатына байланысты ең бірінші кезекте кешенді зерттеу әдісі басшылыққа алынады. Атап айтқанда, онимдердің шығу тарихы, номинациялану/реноминациялану уәжі, шыққан уақыты, таралған кеңістігі, әртүрлі атаулық сипатының себептері, этнографияға қатысты ақпараттық сипаты зерттеу нысанына алынғанда оның мазмұны кешенді түрде зерттеледі. Статистикалық әдіс. Ол екіге бөлінеді: біріншісі – лингвистикалық статистика (лингвистика). Бұл әдіс онимдердің жалпы жиынтығын, сөздік құрамындағы лексикалық элементтердің тізімін жасайды. Екіншісі, географиялық статистика (геостатистика), атаулардың тізілімі құру үшін қолданылады. Аудармашылық әдіс. Қазақ онимдерін тіларалық беруде бірізділікке жету, яғни оны стандарттау мәселесінің оң шешім табуында аудартану ғылымының оңтайлы әдіс-тәсілдері басшылыққа алынады. Тіл-тілдегі онимдерді аударуда жұмсалатын транскрипция, транслитерация, калькалау, семантикалық әдістер іріктеліп, стандарттау принципінің басым амалдары анықталады.

Obtained results and novelty (in Russian) : В рамках проекта планируется: Анализ существующих методов перевода и транслитерации онимов с казахского на английский язык, построение методической модели перевода казахских онимов на английский язык. 2. Обобщение эмпирического материала, определение качественных и количественных показателей источников, утверждение и дифференциация списка источников онимов. Для этого будет проведена работа с научными журналами и изданиями из области ономастики, а также с научными библиотеками, в которых хранятся известные и редкие труды со всего мира. 3. Публикация: - Не менее 2 (двух) статей или обзоров в рецензируемом научном издании, имеющем 35 (тридцать пять) процентилей по SSCI или AHCI базы Web of Science и (или) CiteScore базы Scopus. - Не менее 4 (четырех) статей в издании, рекомендованном КОКСОН. Также планируется представить и обсудить на зарубежных и отечественных конференциях и симпозиумах. 4. Издание 1 (одного) словаря "Казахско-английский ономастический словарь" (Қазақ-ағылшын ономастикалық сөздігі). 5. Издание 1 (одной) коллективной монографии "Межъязыковая передача казахских ономастических наименований" (Қазақ ономастикалық атаулардың тіларалық берілуі). 6. Разработана веб-страница/сайт с трехъязычным (казахский, английский, русский) контентом о проекте. Также перевод выявленных онимов на английский будет распространен соответствующим государственным органам и представлен на утверждение в виде официальных наименований.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жоба нәтижесінде: 1. Онимдерді қазақ тілінен ағылшын тіліне аудару және транслитерациялаудың қолданыстағы әдістері талданып, қазақ онимдерді ағылшынға аударудың әдістемелік моделі құрылады. 2. Эмпирикалық материалдар жинақталады, дереккөздердің сапалы, сандық көрсеткіштері анықталады, онимдердің дереккөздер тізімі бекітіліп, сараланады. Ономастика саласына қатысты ғылыми журналдар мен басылымдармен, сондай-ақ әлемнің танымал және сирек кездесетін еңбектері сақталған ғылыми кітапханаларымен жұмыс жүргізіледі. 3. Мақала немесе шолулар жарияланады: - Web of Science базасының SSCI немесе AHCI және (немесе) Scopus базасындағы CiteScore бойынша 35 (отыз бес) процентильге ие рецензияланатын ғылыми басылымда кемінде 2 (екі) мақала. - ҒЖБССҚК ұсынған басылымда кемінде 4 (төрт) мақала басылымға шығады. Сондай-ақ шетелдік және отандық конференциялар мен симпозиумдарда ұсынылып, талқылау жоспарланып отыр. 4. «Қазақ-ағылшын ономастикалық сөздігі» баспаға шығады. 5. «Қазақ ономастикалық атаулардың тіларалық берілуі» атты 1 (бір) ұжымдық монография баспаға шығарылады. 6. Үш тілді (қазақ, ағылшын, орыс) контенті бар веб-парақша/сайт әзірленеді, онда жоба туралы және жобаның нәтижелері туралы толық ақпарат баяндалады. Сондай-ақ, анықталған қазақ ономастикалық атаулардың ағылшын тіліне аудармасы тиісті мемлекеттік органдарға таратылып, мемлекет тарапынан ресми атаулар түрінде бекітуге ұсынылады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты исследования будут способствовать удовлетворению потребностей широкой общественности, включая данные о стране рождения, месте рождения, национальном языке, национальной истории; - Проводится Историко-этимологический анализ ономастических имен, выявляются пути происхождения онимов, словообразовательные пути, выявляются лингвистические и экстралингвистические факторы, послужившие основой для формирования онимов. Результаты исследования могут быть использованы в гуманитарных междисциплинарных областях. Перевод выявленных казахских онимов на английский язык будет предложен государству на утверждение в виде официальных наименований, распространен в соответствующие государственные органы такие как Комитет языковой политики МНВО РК, Управление по развитию языков и архивного дела города Астаны, НИИ, вузы и др. Результаты исследования вносят свой вклад в различные слои общества. Например, результаты проекта могут быть переданы лингвистам, переводчикам, языковедам и экспертам, государственным органам (МНВО РК, МИД РК, Министерство культуры и информации и др.), областным и местным представительным и исполнительным органам, а также будут полезны специалистам из таких родственных областей как история, этнография, география и др.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері туған ел, туған жер, ұлттық тіл, ұлттық тарих туралы деректерді қамти отырып, қалың көпшіліктің қажеттілігін өтеуге ықпалдасады; - Ономастикалық атауларға тарихи-этимологиялық талдау жасалады, онимдердің шығу жолдары, сөзжасамдық жолдары анықталады, онимдердің қалыптасуына негіз болған лингвистикалық және экстралингвистикалық факторлар анықталады. Зерттеу барысында алынатын нәтижелерді гуманитарлық пәнаралық салаларда қолдануға болады. Анықталған қазақ ономастикалық атаулардың ағылшын тіліне аудармасы мемлекет тарапынан ресми атаулар түрінде бекітуге ұсынылады, ҚР ҒЖБМ Тіл саясаты комитетіне, Астана қаласының Тілдерді дамыту және архив ісі басқармасына, ғылыми-зерттеу институттары мен ЖОО-ларға және т.б. тиісті мемлекеттік органдарға таратылады. Зерттеу нәтижелері қоғамның әр түрлі салаларына үлесін қосады. Мысалы, жоба нәтижелері лингвисттерге, аудармашыларға, тіл мамандары мен сарапшыларға, мемлекеттік органдарға (ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігі, Сыртқы істер министрлігі, Мәдениет және ақпарат министрлігі, т.б.), облыстық және жергілікті өкілді және атқарушы органдарға, сондай-ақ тарих, этнография, география т.б. туыс салаларының мамандарына пайдалы болады.

Level of implementation (in Russian) : В результате исследований по проекту были опубликованы материалы в журнале "Вестник ЕНУ. Серия Филология" и в журнале "Frontiers in Education" (Q2), индексируемом в зарубежной базе данных Scopus. Кроме того, на кафедре теории и практики перевода ЕНУ были проведены обсуждения по теме проекта и начато внутреннее тестирование унифицированной передачи казахских онимов в англоязычных текстах, начата работа по подготовке рекомендаций для практического применения. В результате также была предложена и внедрена компонент по выбору "Особенности перевода ономастики" (Ономастиканы аударудың ерекшеліктері, Specific aspects of translating onomastics) в ОП "7М02313 - Цифровое переводоведение". Кроме того, в целях картографирования казахской топонимии составлен список казахских топонимов (названия областей, городов и сел РК) на казахском, английском, русском языках. Обобщены и систематизированы материалы, которые войдут в ономастический словарь.

Level of implementation (in Kazakh) : Жоба бойынша зерттеулер нәтижесінде ҚР ҒЖБМ ҒЖБССҚК ұсынған "ЕҰУ Хабаршысы. Филология сериясы" журналында және шетелдік Scopus деректер базасында индекстелетін "Frontiers in Education" (Q2) журналында материалдар жарияланды. Сонымен қатар, ЕҰУ аударма теориясы мен практикасы кафедрасында жоба тақырыбы бойынша талқылаулар жүргізілді және ағылшын тіліндегі мәтіндерде қазақ онимдерінің бірыңғай берілуін ішкі сынақтан өткізу басталды, практикалық қолдануға арналған ұсынымдарды дайындау жұмыстары басталды. Нәтижесінде "7М02313 - Цифрлік аударма" БББ шеңберінде "Ономастиканы аударудың ерекшеліктері" (Особенности перевода ономастики, Specific aspects of translating onomastics) атты таңдау компоненті оқу бағдарламасына ұсынылып, енгізілді. Одан бөлек, қазақ топонимиясын картографиялау (картаға салу) мақсатында қазақ топонимдерінің қазақ, ағылшын, орыс тілдеріндегі тізімі (ҚР облыстары, қалалары мен ауыл атаулары) жасалды. Ономастикалық сөздікке қосылатын материалдар жинақталып, жүйеленді.

Efficiency (in Russian) : Эффективность проекта выражается в публикациях в «Вестник ЕНУ. Серия Филология» и Frontiers in Education (Q2, Scopus), разработке и внедрении элективной дисциплины «Особенности перевода ономастики» в ОП 7М02313 «Цифровое переводоведение» и обновлении учебных материалов; проведено внутреннее тестирование унифицированной передачи казахских онимов на английском, что снизило вариативность написаний и повысило терминологическую согласованность; подготовлены прикладные продукты — трёхъязычный список казахских топонимов для картографирования и консолидированные материалы для будущего ономастического словаря, начата разработка практических рекомендаций

Efficiency (in Kazakh) : Жобаның тиімділігі «ЕҰУ Хабаршысы. Филология сериясы» мен Frontiers in Education (Q2, Scopus) журналдарында мақалалардың жариялануынан, 7М02313 «Цифрлық аударматану» білім беру бағдарламасына «Ономастиканы аударудың ерекшеліктері» элективті пәннің әзірленіп, енгізілуінен және оқу материалдарының жаңартылуынан көрініс тапты; қазақ онимдерін ағылшын тіліне біріздендіріп беру бойынша ішкі тестілеу жүргізіліп, жазылым нұсқаларының вариативтілігі азайтылып, терминологиялық сәйкестік деңгейі артты; практикалық қолдануға арналған өнімдер – картографиялық мақсаттағы қазақ топонимдерінің қазақ-орыс-ағылшын тілдеріндегі тізімі және болашақ ономастикалық сөздікке арналған жинақталған материалдар дайындалды, сондай-ақ практикалық ұсынымдарды әзірлеу жұмысы басталды.

Field of application (in Russian) : переводоведение, лингвистика, история, география, этнография

Field of application (in Kazakh) : аударматану, тіл білімі, тарих, география, этнография