The object of research, development or design (in Russian) : астрофизический компактный объект, черная дыра

The object of research, development or design (in Kazakh) : астрофизикалық ықшам объект, қара құрдым

Aim of work (in Russian) : исследовать физические свойства релятивистских компактных объектов, включая чёрные дыры, нейтронные звёзды и белые карлики, с использованием принципов термодинамики и геометротермодинамики (ГТД)

Aim of work (in Kazakh) : қара құрдымдар, нейтрондық жұлдыздар және ақ ергежейлілерді қоса алғанда, релятивистік тығыз объектілердің физикалық қасиеттерін термодинамика және геометротермодинамика (ГТД) принциптері арқылы зерттеу

Методы исследования (на русском) : Проект сочетает методы термодинамического анализа и геометротермодинамики (ГТД). ГТД объединяет дифференциальную геометрию с термодинамикой для моделирования сложных систем, таких как компактные астрофизические объекты, определяя метрики и кривизны на многообразии равновесия. Для аналитических и численных вычислений используется программное обеспечение, включая MAPLE и MATHEMATICA, при этом космологическая постоянная рассматривается как экстенсивная и интенсивная термодинамическая переменная

Методы исследования (на казахском) : Жоба термодинамикалық талдау мен геометротермодинамика (ГТД) әдістерін үйлесімді түрде қолданады. ГТД күрделі жүйелерді, мысалы, ықшам астрофизикалық объектілерді модельдеу үшін дифференциалды геометрияны термодинамикамен біріктіріп, тепе-теңдікті көпқырында метрикалар мен қисықтықтарды анықтайды. MAPLE және MATHEMATICA секілді компьютерлік бағдарламалық құралдар аналитикалық және сандық есептеулер үшін қолданылады, мұнда космологиялық тұрақты экстенсивті және интенсивті термодинамикалық айнымалы ретінде қарастырылады

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе выполнения задания получены новые результаты, объединяющие методы геометротермодинамики с анализом устойчивости релятивистских компактных объектов. Показано, что при рассмотрении космологической постоянной как термодинамической переменной изменяются энергетические и энтропийные характеристики систем, что уточняет условия их равновесия. Проведён численный анализ белых карликов с обобщённым анизотропным фактором, показавший влияние анизотропии давления на массу, радиус и гравитационное красное смещение без потери устойчивости. Полученные результаты имеют научную новизну и расширяют применение геометротермодинамических подходов к описанию компактных звёзд, уточняя их физические свойства.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Тапсырманы орындау барысында геометротермодинамика әдістері мен релятивистік ықшам объектілердің тұрақтылығын талдау тәсілдері біріктірілген жаңа нәтижелер алынды. Космологиялық тұрақтыны термодинамикалық айнымалы ретінде қарастырғанда, жүйенің энергиясы мен энтропия сипаттамаларының өзгеретіні және тепе-теңдік шарттарының нақтыланатыны көрсетілді. Жалпыланған анизотропты факторды ескере отырып, ақ ергежейлі жұлдыздарға сандық талдау жүргізілді. Нәтижесінде анизотропия параметрінің массаға, радиусқа және гравитациялық қызыл ығысудың шамасына әсер ететіні, бірақ тұрақтылықтың бұзылуына әкелмейтіні анықталды. Алынған нәтижелер геометротермодинамикалық тәсілдерді ықшам жұлдыздарды сипаттауға қолдану аясын кеңейтіп, олардың физикалық қасиеттерін нақтылай түсті.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В ходе работы получены аналитические выражения, описывающие связь между термодинамическими параметрами чёрных дыр при учёте космологической постоянной как переменной величины. Проведён численный анализ устойчивости релятивистских компактных объектов с анизотропным давлением, что позволило уточнить зависимость массы, радиуса и гравитационного красного смещения от параметра анизотропии. Разработанные подходы повышают точность теоретического моделирования компактных звёзд и могут использоваться для сопоставления с наблюдательными данными. Результаты имеют прикладное значение для дальнейших исследований в области релятивистской астрофизики.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жұмыс барысында космологиялық тұрақты айнымалы шама ретінде қарастырылған жағдайда қара құрдымдардың термодинамикалық параметрлері арасындағы байланысты сипаттайтын аналитикалық өрнектер алынды. Анизотропты қысым жағдайындағы релятивистік ықшам объектілердің тұрақтылығына сандық талдау жүргізіліп, масса, радиус және гравитациялық қызыл ығысудың анизотропия параметріне тәуелділігі нақтыланды. Әзірленген тәсілдер ықшам жұлдыздарды теориялық модельдеудің дәлдігін арттырып, бақылау деректерімен салыстыруда қолдануға мүмкіндік береді. Алынған нәтижелер релятивистік астрофизика саласындағы әрі қарайғы зерттеулер үшін қолданбалы маңызға ие.

Level of implementation (in Russian) : Работа носит фундаментальный характер и направлена на развитие теоретических представлений о термодинамических свойствах релятивистских компактных объектов и чёрных дыр. Полученные результаты используются в учебно-научной деятельности и при подготовке новых исследований в области релятивистской астрофизики. Элементы разработанных моделей и вычислительных методов могут служить основой для дальнейшего прикладного применения в анализе астрофизических данных.

Level of implementation (in Kazakh) : Жұмыс фундаментальды сипатқа ие және релятивистік ықшам объектілер мен қара құрдымдардың термодинамикалық қасиеттерін теориялық тұрғыдан түсіндіруге бағытталған. Алынған нәтижелер оқу және ғылыми-зерттеу үдерісінде, сондай-ақ релятивистік астрофизика саласындағы жаңа зерттеулерді дайындау кезінде қолданылады. Әзірленген модельдер мен есептеу әдістерінің элементтері астрофизикалық деректерді талдауда әрі қарай қолдануға негіз бола алады.

Efficiency (in Russian) : Применение методов геометротермодинамики повышает точность моделирования и может быть использовано в учебной и научно-исследовательской работе.

Efficiency (in Kazakh) : Геометротермодинамика әдістерін қолдану модельдеудің дәлдігін арттырып, оқу және ғылыми-зерттеу жұмысында пайдалануға болады.

Field of application (in Russian) : Результаты могут быть использованы при моделировании термодинамических свойств чёрных дыр и компактных объектов, а также в учебной и научной деятельности по релятивистской астрофизике.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері қара құрдымдар мен ықшам объектілердің термодинамикалық қасиеттерін модельдеуде, сондай-ақ релятивистік астрофизика саласындағы оқу және ғылыми-зерттеу жұмыстарында қолдануға болады.