The object of research, development or design (in Russian) : Современная ядерная физика находится на переднем крае фундаментальных исследований, которые затрагивают вопросы происхождения элементов во Вселенной, взаимодействия высокоэнергетических частиц и разработки новых ядерных технологий. Одним из важнейших направлений в этой области является исследование распада тяжелых ядер, которые образуются в реакциях с ускоренными пучками тяжелых ионов. Это позволит не только расширить представление о структуре материи, но и создать более точные теоретические модели, которые могут быть использованы для практических целей, таких как создание новых материалов для атомной энергетики и других высокотехнологичных отраслей. Важной частью программы является исследование (n, α)-реакций и редких мод деления, которые остаются малоизученными. Эти реакции происходят при определенных резонансных условиях, когда энергия нейтронов достигает определенной величины. Наряду с этим, научный задел программы включает в себя исследования свойств наноматериалов, использующих нейтронные пучки, на реакторе ВВР-К. ВВР-К — это уникальный многоцелевой исследовательский реактор в Казахстане. Он используется не только для проведения фундаментальных ядерно-физических и материаловедческих исследований, но и для внутриреакторных испытаний. Это даст важные данные о том, как наноматериалы ведут себя в условиях высоких энергий, что может иметь важное значение для создания новых видов материалов с уникальными свойствами.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазіргі заманғы ядролық физика іргелі зерттеулердің алдыңғы қатарында тұр, Әлемдегі элементтердің шығу тегі, жоғары энергиялы бөлшектердің өзара әрекеттесуі және жаңа ядролық технологиялардың дамуы туралы мәселелерді қарастырады. Бұл саладағы зерттеудің ең маңызды бағыттарының бірі - үдетілген ауыр иондық сәулелермен реакцияларда пайда болған ауыр ядролардың ыдырауын зерттеу. Бұл заттың құрылымын түсінуімізді кеңейтіп қана қоймай, сонымен қатар ядролық энергетика және басқа да жоғары технологиялық салалар үшін жаңа материалдарды әзірлеу сияқты практикалық мақсаттарда пайдалануға болатын дәлірек теориялық модельдерді жасауға мүмкіндік береді. Бағдарламаның маңызды бөлігі - әлі күнге дейін аз зерттелген (n, α)-реакциялар мен сирек бөліну режимдерін зерттеу. Бұл реакциялар нейтрондық энергиялар белгілі бір мәнге жеткенде нақты резонанстық жағдайларда жүреді. Сонымен қатар, бағдарламаның ғылыми негізі WWR-K реакторында нейтрондық сәулелерді қолдана отырып, наноматериалдардың қасиеттерін зерттеуді қамтиды. WWR-K - Қазақстандағы бірегей көп мақсатты зерттеу реакторы. Ол тек іргелі ядролық физика және материалтану зерттеулері үшін ғана емес, сонымен қатар реакторішілік сынақтар үшін де қолданылады. Бұл наноматериалдардың жоғары энергия жағдайында қалай әрекет ететіні туралы маңызды деректер береді, бұл бірегей қасиеттері бар жаңа материалдар түрлерін жасау үшін маңызды болуы мүмкін.

Aim of work (in Russian) : Провести фундаментальные исследования в области физики атомного ядра и элементарных частиц для решения перспективных задач атомной отрасли Казахстана, включая развитие новых технологий для атомной энергетики, создание эффективных нейтронных источников, а также усовершенствование методов ядерной безопасности и устойчивости ядерных установок.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстанның ядролық өнеркәсібі алдында тұрған күрделі міндеттерді, соның ішінде жаңа ядролық энергия технологияларын әзірлеуді, тиімді нейтрон көздерін жасауды және ядролық қондырғылар үшін ядролық қауіпсіздік пен тұрақтылық әдістерін жетілдіруді шешу үшін ядролық және бөлшектер физикасы саласында іргелі зерттеулер жүргізу.

Методы исследования (на русском) : В данной программы будут использованы теоретические и экспериментальные методы исследования. При распаде тяжелых ядер будет использоваться корреляционный метод между осколками деления и нейтронами. При исследовании редких мод спонтанного деления 252Cf для идентификации легких заряженных частиц будет применяться метод ΔE-E. При исследовании (n, α) реакции будет использован метод времени пролета. На исследовательском реакторе ВВР-К активно используются метод радиографии и компьютерная томографии. В качестве основного метода решения задач, представленных в программе, квантовой задачи нескольких частиц будут использованы численные вариационные методы экспоненциального разложения для решения стационарного уравнения Шредингера с кулоновским взаимодействием. Одним из аспектов создания строу-трекера компьютерное моделирование конструктивных особенностей детектора и поведения треков заряженных частиц в магнитном поле с использованием разработанный в ЦЕРН пакет библиотек GEANT4, GARFFILD, которая оптимизирует геометрию строу-трубок и электронную систему считывания. Количественное описание сечение кулоновского развала гало ядра 11Be на легкой (d) мишени рамках нестационарного квантово-механического подхода, т.е. численным методом, решением полуклассического нестационарного уравнения Шредингера на угловой сетке Лагранжиана и на квазиоднородной радиальной сетке и метод матричной прогонки для решения задачи рассеяния сложных объектов на мишенях с осевой симметрией

Методы исследования (на казахском) : Бұл бағдарлама теориялық және эксперименттік зерттеу әдістерін пайдаланады. Ауыр ядролардың ыдырауы үшін бөліну фрагменттері мен нейтрондар арасындағы корреляция әдісі (сәйкестік әдісі) қолданылады. ΔE-E әдісі 252Cf өздігінен бөлінудің сирек кездесетін режимдерін зерттеген кезде жеңіл зарядталған бөлшектерді анықтау үшін қолданылады. (n, α) реакциясын зерттеу үшін ұшу уақыты әдісі қолданылады. WWR-K зерттеу реакторында радиография және компьютерлік томография белсенді қолданылады. Кулондық өзара әрекеттесуі бар стационарлық Шредингер теңдеуін шешу бағдарламасында ұсынылған кванттық көпбөлшекті есепті шешудің негізгі әдісі ретінде экспоненциалды кеңеюдің сандық вариациялық әдістері қолданылады. Сабан трекерін әзірлеудің бір аспектісі CERN-де жасалған, сабан түтігінің геометриясын және электрондық оқу жүйесін оңтайландыратын GEANT4 және GARFFILD кітапхана пакеттерін пайдаланып, детектордың конструкциялық ерекшеліктерін және магнит өрісіндегі зарядталған бөлшектер іздерінің әрекетін компьютерлік модельдеуді қамтиды. Жеңіл (d) нысанадағы 11Be ядросының галосының Кулондық бөліну қимасының сандық сипаттамасы стационар емес кванттық-механикалық тәсілді, яғни сандық әдісті, бұрыштық Лагранж торында және квази-гомогенді радиалды торда жартылай классикалық стационар емес Шредингер теңдеуін шешуді және осьтік симметриялы нысаналардағы күрделі нысандардың шашырауын шешуге арналған матрицалық сыпыру әдісін қолдана отырып орындалды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Определены оптимальные настройки сепаратора для эксперимента с реакцией 54Cr + 207Pb. Результаты по проведению предварительной калибровки детекторной системы при помощи точечных источников, получены энергетические распределения и определено энергетическое разрешение. Проведены тестовые и методические работы по подбору оптимальных режимов работы гибридных пиксельных детекторов и ионизационной камер. Проведены серии методических экспериментальных работ по подбору оптимальных параметров эксперимента по рассеянию нейтронов. Оптимизированы вычислительные методы для решения квантовой задачи нескольких частиц с кулоновским взаимодействием Проведены моделирование конструкции и предложены параметры для оценки временной и пространственной разрешающей способности Исследована сходимость численной схемы и точность расчетов, проведен подбор оптимальных параметров для потенциала взаимодействия

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 54Cr + 207Pb реакция эксперименті үшін оңтайлы бөлгіш параметрлері анықталды. Нүктелік көздерді пайдаланып детектор жүйесін алдын ала калибрлеу нәтижелері алынды, энергия үлестірімдері алынды және энергия ажыратымдылығы анықталды. Гибридті пиксель детекторлары мен иондау камералары үшін оңтайлы жұмыс режимдерін таңдау үшін сынақ және әдістемелік жұмыстар жүргізілді. Нейтрондардың шашырау эксперименті үшін оңтайлы параметрлерді таңдау үшін бірқатар әдістемелік эксперименттік зерттеулер жүргізілді. Кулондық өзара әрекеттесуі бар бірнеше бөлшектердің кванттық есебін шешудің есептеу әдістері оңтайландырылды. Дизайн модельденді және уақытша және кеңістіктік ажыратымдылықты бағалау параметрлері ұсынылды. Сандық схеманың конвергенциясы мен есептеулердің дәлдігі зерттелді және өзара әрекеттесу потенциалы үшін оңтайлы параметрлер таңдалды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : не имеется

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : жоқ

Level of implementation (in Russian) : не имеется

Level of implementation (in Kazakh) : жоқ

Efficiency (in Russian) : Полученные результаты отличаются высокой научной и практической эффективностью. Разработанные методы измерений, вычислительные алгоритмы и экспериментальные установки обеспечили повышение точности и воспроизводимости данных, что позволило расширить знания о процессах в сверхтяжёлых ядрах, гало-системах и наноструктурированных материалах. Созданные детекторные комплексы и программные решения оптимизируют экспериментальные исследования и сокращают затраты времени при обработке данных. Высокая точность расчётов и стабильность измерений подтверждены калибровочными и тестовыми экспериментами. Внедрение разработанных технологий в действующие лабораторные комплексы повышает результативность научных исследований и способствует развитию современных направлений ядерной физики.

Efficiency (in Kazakh) : Алынған нәтижелер ғылыми және практикалық тұрғыдан өте тиімді. Әзірленген өлшеу әдістері, есептеу алгоритмдері және эксперименттік қондырғылар деректердің дәлдігі мен қайталануын жақсартты, аса ауыр ядролардағы, гало жүйелердегі және наноқұрылымды материалдардағы процестер туралы түсінігімізді кеңейтті. Әзірленген детекторлық жүйелер мен бағдарламалық шешімдер эксперименттік зерттеулерді оңтайландырады және деректерді өңдеу уақытын қысқартады. Есептеудің жоғары дәлдігі мен өлшеу тұрақтылығы калибрлеу және сынақ эксперименттерімен расталды. Әзірленген технологиялардың қолданыстағы зертханалық қондырғыларға интеграциялануы ғылыми зерттеулердің өнімділігін арттырады және ядролық физиканың заманауи салаларының дамуына ықпал етеді.

Field of application (in Russian) : Результаты исследований находят широкое применение в фундаментальной и прикладной физике. Разработанные детекторные системы и методики могут использоваться при экспериментах на установках ОИЯИ, ЦЕРН и других научных центров. Методы нейтронной рефлектометрии применимы для изучения наноструктурированных материалов и тонких плёнок. Вычислительные подходы используются для моделирования атомных, мюонных и ядерных систем, а также при анализе экспериментальных данных в спектроскопии. Полученные решения могут применяться в ядерной энергетике, радиационной диагностике, материаловедении и разработке новых технологий контроля веществ, обеспечивая повышение точности и эффективности исследований.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері іргелі және қолданбалы физикада кеңінен қолданылады. Әзірленген детекторлық жүйелер мен әдістерді JINR, CERN және басқа да зерттеу орталықтарындағы тәжірибелерде қолдануға болады. Нейтрондық рефлектометрия әдістері наноқұрылымды материалдар мен жұқа қабықшаларды зерттеуге қолданылады. Есептеу тәсілдері атомдық, муондық және ядролық жүйелерді модельдеу, сондай-ақ спектроскопиядағы тәжірибелік деректерді талдау үшін қолданылады. Алынған шешімдерді ядролық энергетикада, радиациялық диагностикада, материалтануда және жаңа заттарды бақылау технологияларын әзірлеуде қолдануға болады, бұл зерттеудің дәлдігі мен тиімділігін арттыруды қамтамасыз етеді.