The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются сайгаки (Saiga tatarica tatarica) трех казахстанских популяций - уральская, бетпакдалинская и устюртская.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны үш қазақ популяциясының – Жайық, Бетпақдала және Үстірт ақбөкендері (Saiga tatarica tatarica) болып табылады.

Aim of work (in Russian) : Изучить особенности и дать характеристику аллелофонда казахстанских популяций Saiga tatarica tatarica на основе данных SNP-генотипирования с широким покрытием генома в аспекте сохранения данного вида животных.

Aim of work (in Kazakh) : Saiga tatarica tatarica Қазақстандық популяциялар аллелофондының ерекшеліктерін зерделеу және осы жануарлар түрін сақтау аспектісінде геномды кең қамтумен SNP-генотиптеу деректері негізінде сипаттама беру.

Методы исследования (на русском) : ДНК из тканей сайгаков была выделена с использованием коммерческого набора «PureLink Genomic DNA Mini Kit» (Invitrogen, США). Для проведения секвенирования использовали платформу от BGI (Beijing Genomics Institute), основанную на технологии DNBseq. Данные считывались в парноконцевом режиме (paired-end sequencing) с длиной прочтений 100-150 bp. Контроль качества и удаление адаптеров с выполнено помощью программ FastQC, MultiQC и Trimmomatic. Для анализа геномной изменчивости, использовали сравнительный подход, основанный на k-мерах. Попарное геномное сходство между образцами рассчитывали с использованием нескольких показателей, включая индекс Жаккара (Jaccard index) (J=∣A∩B∣/∣A∪B∣), где A и B представляют собой наборы k-меров из двух образцов. Биоинформатическая обработка проводилась с применением наборов утилит SAMtools, BCFtools и BEDTools. Выявленные варианты были аннотированы с использованием SnpEff с помощью пользовательской базы данных, созданной для митохондриального генома S. tatarica (NC_020746.1).

Методы исследования (на казахском) : Киік тіндерінен ДНҚ-ны «PureLink Genomic DNA Mini Kit» (Invitrogen, АҚШ) коммерциялық жиынтығымен бөлінді. Секвенирлеу DNBseq технологиясына негізделген BGI (Beijing Genomics Institute) платформасында жүргізілді. Мәліметтер жұптық оқылым режимінде 100-150 bp ұзындығымен оқылды. Сапаны бақылау және адаптерлерді жою FastQC, MultiQC және Trimmomatic бағдарламаларының көмегімен жүргізілді. Геномдық өзгергіштікті талдау үшін k-mer негізіндегі салыстырмалы тәсіл қолданылды. Үлгілер арасындағы жұптық геномдық ұқсастық бірнеше көрсеткіштер бойынша, соның ішінде Жаккар индексі (Jaccard index) (J = ∣A∩B∣/∣A∪B∣) арқылы есептелді, мұнда A және B – екі үлгінің k-mer жиынтықтары. Биоинформатикалық өңдеу SAMtools, BCFtools және BEDTools бағдарламалар топтамалары арқылы жүргізілді. Анықталған варианттар SnpEff бағдарламасының көмегімен аннотацияланды, ол үшін S. tatarica митохондриялық геномына (NC_020746.1) негізделген пайдаланушы дерекқоры жасалды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Осуществлен отбор образцов биологического материала для проведения молекулярно-генетических исследований. Выделена ДНК из отобранного биоматериала, проведена оценка качественных и количественных показателей выделенного ДНК-материала. Создан банк-депозитарий для хранения биоматериала и ДНК сайгаков. Проведено SNP - генотипирование с широким покрытием генома. Выполнена обработка результатов SNP-генотипирования. Проведено секвенирование митохондриального генома, изучен эволюционный вектор, выявлены редкие и значимые мутации в кодирующих генах. Проведена оценка генетического разнообразия и степени генетической дифференциации казахстанских популяций Saiga tatarica tatarica. Разработаны рекомендации, направленные на сохранение генофонда казахстанских популяций Saiga tatarica tatarica.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Молекулалық-генетикалық зерттеулер жүргізу үшін биологиялық материалдың үлгілері алынды. Таңдалған биоматериалдан ДНҚ бөлініп, оның сапалық және сандық көрсеткіштері бағаланды. Киіктердің биоматериалы мен ДНҚ-сын сақтау үшін банк-депозитарий құрылды. Геномды кең қамтитын SNP-генотиптеу жүргізілді. SNP-генотиптеу нәтижелері өңделді. Митохондриялық геном секвенирленіп, эволюциялық вектор зерттелді, кодтаушы гендерде сирек және маңызды мутациялар анықталды. Қазақстандық Saiga tatarica tatarica популяцияларының генетикалық әртүрлілігі мен генетикалық дифференциация дәрежесі бағаланды. Saiga tatarica tatarica түрінің қазақстандық популяцияларының генофондын сақтау бойынша ұсыныстар әзірленді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Экономическая эффективность и значимость работы заключается в получении характеристики генетического состояния популяций, разработке научных рекомендации по сохранению вида, создании научной базы для проведения дальнейших исследований.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жұмыстың экономикалық тиімділігі мен маңыздылығы – популяциялардың генетикалық жағдайының сипаттамасын алу, түрді сақтау бойынша ғылыми ұсынымдар әзірлеу және болашақ зерттеулерді жүргізуге арналған ғылыми негіз қалыптастыру.

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Экономическая эффективность и значимость работы заключается в получении характеристики генетического состояния популяций, разработке научных рекомендации по сохранению вида, создании научной базы для проведения дальнейших исследований.

Efficiency (in Kazakh) : Жұмыстың экономикалық тиімділігі мен маңыздылығы – популяциялардың генетикалық жағдайының сипаттамасын алу, түрді сақтау бойынша ғылыми ұсынымдар әзірлеу және болашақ зерттеулерді жүргізуге арналған ғылыми негіз қалыптастыру.

Field of application (in Russian) : все лица и организации причастные к изучению сайгаков, в т.ч. ученые, преподаватели.

Field of application (in Kazakh) : киіктерді зерттеуге қатысы бар барлық тұлғалар мен ұйымдар, соның ішінде ғалымдар мен оқытушылар.