The object of research, development or design (in Russian) : Радиоэкологические исследования территории 6 населенных пунктов, расположенных в зоне непосредственного влияния радиационных объектов (то есть, расположенных на расстояние не далее 5 км – населенные пункты Кыземшек, Тайконыр), а также территории населенных пунктов, расположенных в зоне вероятного влияния радиационных объектов (то есть, расположенных на расстоянии более 10 км- населенные пункты Таукент, Жуантобе, Тасты, Шу)

The object of research, development or design (in Kazakh) : Радиациялық объектілердің тікелей әсер ету аймағында орналасқан 6 елді мекеннің аумағына (яғни, 5 км – ден аспайтын қашықтықта орналасқан-Қыземшек, Тайконыр елді мекендері), сондай-ақ радиациялық объектілердің ықтимал әсер ету аймағында орналасқан елді мекендердің аумағына егжей-тегжейлі радиоэкологиялық зерттеулер жүргізілетін болады (яғни, 10 км-ден астам қашықтықта орналасқан – Таукент, Жуантөбе, Тасты, Шу елді мекендері)

Aim of work (in Russian) : Оценка и разработка мероприятий по снижению радиационного риска на территории Шу-Сарысуйской урановорудной провинции

Aim of work (in Kazakh) : Шу-Сарысу уран кені провинциясының аумағында радиациялық қаупін төмендету бойынша шараларды бағалау және әзірлеу

Методы исследования (на русском) : Радиологические, дозиметрические, радиоспектрометрические и аналитические методы иследования

Методы исследования (на казахском) : Радиологиялық, дозиметриялық, радиоспетрометриялық және аналитикалық зерттеу әдістері

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе проведённых экспедиционных исследований за СЗЗ урановых объектов были выявлены радиоактивно-загрязненные участки. Повышенные значения МАЭД ГИ зафиксированы в 5 км за СЗЗ уранового месторождения Инкай, вблизи самоизливающей скважины- 1,08 мкЗв/ч и вблизи законсервированной скважины на территории крестьянского хозяйства Шолак-Еспе - 2,8 мкЗв/ч, при фоновом значений 0,09-0,12 мкЗв/ч. На данных территориях отобраны пробы объектов окружающей среды для лабораторных анализов. Согласно результатам гамма-спектрометрического анализа проб почвы, отобранных на загрязнённой территории за СЗЗ Инкай, показали следующие концентрации радионуклидов: 226Ra — 2537,33 ± 254 Бк/кг, 232Th — 322,66 ± 41,16 Бк/кг, 40K — 782,33 ± 301,66 Бк/кг. В пробах, отобранных вблизи законсервированной скважины, содержание составило: 226Ra — 14049,6 ± 1404,6 Бк/кг и 40K — 2788 ± 1330,6 Бк/кг. Для сравнения, среднереспубликанские значения равны: 226Ra — 120 Бк/кг, 232Th — 220 Бк/кг, 40K — 1200 Бк/кг.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жүргізілген экспедициялық зерттеулер барысында уран объектілерінің СҚА тыс жерлерде радиоактивті-ластанған учаскілер анықталды. ГИ ЭДҚ-ның жоғары мәндері Инкай уран кен орнының СҚА тыс жерлерінен 5 км-де өздігінен ағатын ұңғыманың жанында - 1,08 мкЗв/сағ және Шолақ-Еспе шаруа қожалығының аумағында консервацияланған ұңғыманың жанында - 2,8 мкЗв/сағ, фондық мәндері 0,09-0,12 мкЗв/сағ кезінде тіркелген. Осы аумақтарда зертханалық талдаулар үшін қоршаған орта объектілерінің сынамалары іріктеліп алынды. Инкай СҚА тыс ластанған аумағынан алынған топырақ сынамаларының гамма-спектрометриялық талдауының нәтижелеріне сәйкес радионуклидтердің келесідей мөлшерін көрсетті: 226Ra-2537,33±254 Бк/кг, 232Th- 322,66±41,16 Бк/кг, 40K-782,33±301,66 Бк/кг. Консервацияланған ұңғыма маңынан іріктеп алынған сынамалардың құрамында: 226Ra - 14049,6 ± 1404,6 Бк/кг және 40K - 2788 ± 1330,6 Бк/кг құрады. Салыстыру үшін орташа республикалық мәндер: 226Ra - 120 Бк/кг, 232Th - 220 Бк/кг, 40K - 1200 Бк/кг тең.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Согласно календарного плана научной программы организована научная экспедиция сотрудников Научно-исследовательского института Радиобиологии и радиационной защиты НАО «Медицинский университет Астана» (далее - Институт) в н.п. Таукент, Тайконур, Шу, Жуантобе, Тасты Туркестанской области. На территории вышеуказанных населенных пунктов и за санитарно-защитной зоной (далее-СЗЗ) урановых месторождений Мынкудук, Инкай, Буденовское отобраны пробы объектов окружающей среды: 67 пробы воды, 17 проб почвы, 11 проб донных отложений , 15 проб растений и 14 проб сельскохозяйственной продукции для проведения лабораторного радиоспектрометрического, радиохимического и масс-спектрометрического анализов на содержания радионуклидов.Для оценки радиационной обстановки территорий за СЗЗ урановых месторождений и вблизи расположенных населенных пунктов проведены гамма-съемки (292 точек измерения). В 49 жилых помещениях населенных пунктов проведены измерения эквивалентной равновесной объемной активности (далее-ЭРОА) радона и мощности амбиентной эквивалентной дозы гамма-излучения (далее-МАЭД ГИ).

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ғылыми бағдарламаның күнтізбелік жоспарына сәйкес «Астана медицина университеті» КеАҚ Радиобиология және радиациялық қорғау ғылыми-зерттеу институты (бұдан әрі - Институт) қызметкерлерінің Түркістан облысының Таукент, Тайқоңыр, Шу, Жуантөбе, Тасты елді мекендеріне ғылыми экспедициясы ұйымдастырылды. Жоғарыда аталған елді мекендердің аумағында және Мыңқұдық және Іңқай уран кен орындарының санитарлық-қорғау аймағынан (бұдан әрі – СҚА) тыс жерлерде қоршаған орта объектілерінің сынамалары: 67 су сынамасы, 17 топырақ сынамасы, 11 шөгінділер сынамасы,15 өсімдік сынамасы және 14 ауыл шаруашылығы өнімінің сынамалары зертханалық радиоспектрометриялық, радиохимиялық және масс-спектрометриялық талдаулар жасау мақсатында алынды.Уран кен орындарының СҚА тыс және оларға жақын орналасқан елді мекендердің аумақтарының радиациялық жағдайын бағалау үшін гамма-түсірілімдер (292 өлшеу нүктесі) жүргізілді. Елдi мекендердiң 49 тұрғын үй-жайларында радонның эквивалентті тепе-теңдiктік көлемдiк белсендiлiгi (бұдан әрi - ЭТКБ) мен гамма-сәулелену дозасының амбиент эквивалентінің қуатын (бұдан әрi – ГС ЭДҚ) өлшенді.

Level of implementation (in Russian) : Согласно полученным данным по результатам исследования территории населённых пунктов и за СЗЗ урановых месторождении выпущены статьи, по результатам исследования самоизливающихся скважин будут составлена карта и инвентаризация самоизливающихся скважин за СЗЗЗ урановых месторождении. Будет оценена степень миграции радионуклидов по пищевой цепи.

Level of implementation (in Kazakh) : Алынған мәліметтерге сәйкес, елді мекендер аумағын және уран кен орындарының санитарлық-қорғау аймағынан тыс зерттеу нәтижелері бойынша мақалалар жарияланды, ал өздігінен ағатын ұңғымаларды зерттеу нәтижелері бойынша карта жасалып, өздігінен ағатын ұңғымалардың түгендеуі жүргізіледі. Уран кен орындарының санитарлық-қорғау аймағынан тыс жерлерде радионуклидтердің азық-түлік тізбегі арқылы миграция деңгейі бағаланатын болады.

Efficiency (in Russian) : По результатам исследования рассчитана вероятная доза для населения, будет определена степень миграции радионуклидов, составлена карта самоизливающихся скважин, которые будут способствовать к разработке рекомендации по снижению загрязнения окружающей среды.

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері бойынша халық үшін ықтимал доза есептелді, радионуклидтердің миграция дәрежесі анықталады, өздігінен ағатын ұңғымалардың картасы жасалды, бұл қоршаған ортаның ластануын азайтуға арналған ұсынымдарды әзірлеуге ықпал етеді.

Field of application (in Russian) : Охрана окружающей среды и здравоохранения. Целевыми потребителями полученных результатов являются ответственные сотрудники здравоохранения, недропользователи, сообщества научных и медицинских работников и других специалистов, работающих с источниками ионизирующего излучения и радиационной безопасности на производствах.

Field of application (in Kazakh) : Қоршаған орта қорғау және мен денсаулық сақтау. Алынған нәтижелердің негізгі тұтынушылары – денсаулық сақтау саласының жауапты қызметкерлері, жер қойнауын пайдаланушылар, өндірістерде иондаушы сәулелену көздерімен және радиациялық қауіпсіздікпен жұмыс істейтін ғылыми және медициналық қызметкерлер қауымдастығы мен басқа да мамандар.