The object of research, development or design (in Russian) : сорта, гибридные формы плодовых, ягодных культур и винограда, клоновые подвои яблони, груши, маточник косточковых культур.

The object of research, development or design (in Kazakh) : жеміс, жидек дақылдарының және жүзімнің сорттары мен будан түрлері, алма, алмұрт және сүйекті дақылдардың клондық телітішілері.

Aim of work (in Russian) : Создать новые сорта плодовых, ягодных культур и винограда с заданными хозяйственно-ценными признаками, разработать зональные сортовые технологии для высокопродуктивных интенсивных насаждений с использованием современной методологии.

Aim of work (in Kazakh) : шаруашылыққа құнды белгілері бар жаңа жеміс-жидек және жүзім сорттарын шығару, заманауи әдістеме негізінде жоғары өнімді қарқынды бақтар үшін аймақтық сорттық технологияларды әзірлеу

Методы исследования (на русском) : Проведен анализ наследования основных хозяйственно-ценных признаков в гибридном потомстве плодовых, ягодных культур: сорта яблони - Максат, Корнел ред, Нурсат, Голден делишес, Апорт, Восход; сорта груши - Аптекарская, Ноябрьская, Айдана, Бере Арданпон, Любимица Клаппа; сорта сливы - Стенли, Кубанский карлик, Колоновидная; сорта вишни - Подарок учителям, Бусинка, Чудо вишня; сорта черешни - Аделина, Тютчева, Айгерим; сорта малины - Молинг Джо, Брянское диво, Полка, Полана; сорта черной смородины - Лама, Садко, Сокровище, Аягоз, которые рекомендуются для дальнейшего использования в селекционной работе.

Методы исследования (на казахском) : Жеміс және жидек дақылдарының буданды ұрпақтарындағы негізгі шаруашылыққа құнды белгілердің тұқым қуалауына талдау жүргізілді: селекциялық жұмыста әрі қарай пайдалануға ұсынылатын сорттар: алма сорттары: Максат, Корнел ред, Нурсат, Голден делишес, Апорт, Восход; алмұрт сорттары: Аптекарская, Ноябрьская, Айдана, Бере Арданпон, Любимица Клаппа; алхоры сорттары: Стенли, Кубанский карлик, Колоновидная; шие сорттары: Подарок учителям, Бусинка, Чудо вишня; қызыл шие сорттары: Аделина, Тютчева, Айгерим; таңқурай сорттары: Молинг Джо, Брянское диво, Полка, Полана; қара қарақат сорттары: Лама, Садко, Сокровище, Аягөз. .

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведено 63 комбинации скрещивания, получено 24 772 семян. В первичное сортоизучение передано 10 элитных гибридов (яблоня, груша, черешня, жимолость, смородина, виноград). Выполнен молекулярно-генетический анализ устойчивости к болезням. Выделено 7 сортов и 3 гибридные формы винограда, устойчивые к милдью и оидиуму. Оценены новые отечественные сорта, адаптированные к стрессовым условиям южного Казахстана. Заложены маточники размножения (0,8 га) земляники, малины, жимолости, смородины и крыжовника. В маточнике косточковых культур (0,03 га) сохранность растений составила 60–80%. Проведены агротехнические мероприятия по выращиванию саженцев КНИП-БАУМ, выживаемость — 95%. Заложены питомники сливы и яблони, выращено 500 саженцев каждой культуры.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 63 будандастыру комбинациясы жүргізіліп, 24 772 тұқым алынды. Алғашқы сортсынауға алма, алмұрт, шие, қара қарақат және жүзімнің 10 элиталық буданы берілді. Ауруларға төзімділікті молекулалық-генетикалық талдау арқылы анықталды. Милдью мен оидиумға төзімді 7 сорт және 3 будан жүзім формасы бөлініп алынды. Оңтүстік Қазақстанның климаттық жағдайына бейімделген жаңа отандық сорттар бағаланды. Жалпы аумағы 0,8 га болатын көбейту аналық плантациялары (құлпынай, таңқурай, үшқат, қара қарақат, қарлыған) отырғызылды. Сүйекті дақылдардың аналық плантациясында (0,03 га) өсімдіктердің сақталуы 60–80% құрады. КНИП-БАУМ әдісімен көшеттер өсірілді, өміршеңдігі — 95%. Алма мен өріктің питомниктері құрылып, әр дақылдан 500 көшет өсірілді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В результате исследований оптимизированы питательные среды для корнеобразование различных подвоев груши, окоренение подвоев Pyrus pyraster, OHxF230 и OHxF69 существенно зависит от типа и концентрации используемых ауксинов. По сохранению и изучению сорта яблони Апорт проведены обследования в следующих областях Алматинской, Жамбылской, Туркестанской на качество, лучшее качество плодов яблони сорта Апорт отмечено в Алматинской области. Из обследуемых садов было отобрано 120 образцов растительного материала для генотипирования. Расчет экономической эффективности показал, что выделившиеся новые гибриды винограда за счет более высокого урожая могут приносить доход по урожайности на 50% больше. При выращивание новых сорто-подвойных комбинаций яблони прибыль составляет от 495000 до 825000 тенге. На основе расчётных данных по предлагаемым агрохимическим приемам выращивания можно сделать предварительный вывод о высокой экономической целесообразности применения оптимизированных схем удобрения, в условиях возделывания исследуемых сорто-подвойных комбинаций.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жаңа отандық сорттар мен будандардың негізгі шаруашылыққа маңызы бар белгілеріне баға берілді. Жүзім жидектерінің шырынындағы қант жинақталуы мен химиялық құрамының динамикасы зерттелді. Орташа пісу мерзіміндегі будандар бойынша өнімнің пісіп-жетілу мерзімдері, ж.зім шоқтарының массасы, шырынның қанттылығы мен қышқылдығы анықталып, дегустациялық бағалау жүргізілді. Оңтүстік Қазақстанның климаттық жағдайында есепті кезеңде стресс факторларының кешеніне жоғары бейімделуі бар жаңа отандық сорттардың негізгі шаруашылықтық маңызды белгілеріне баға мен сипаттама берілді. Шығыс Қазақстанда 2025 жылы одан әрі сортты зерттеу үшін жеміс-жидек дақылдарының енгізілген 30 сорт үлгілері отырғызылды. Снымен қатар бір мезгілде 2024 жылы бұрын отырғызылған сорттар бойынша зерттеулер жалғастырылды. Жалпы ауданы 0,8 га көбейту көшеттігінің аналық плантациялар салынды, оның ішінде: құлпынай – 0,1 га; таңқурай – 0,2 га; ұшқат – 0,2 га; – қарақат – 0,2 га; тұшала – 0,1 га. Алматы облысында өнімділік бойынша Клери -1160,5 г/бұта, Азия-1101,6 г/бұта және Альбион-1584,7 г/бұта сорттары ерекшеленді, бұл өнімділікке сәйкесінше центнерден га бойынша Клери - 6710 ц/га, Азия-6885,5 ц/га және Альбион-9904,5 ц/га құрады.

Level of implementation (in Russian) : Перспективные сорта и гибридные формы винограда переданы в РФ «Сарыагаш» (150 черенков) и ТОО «Сарыагаш жер сиы» (150 черенков) с. Жемисти, Сарыагашского р-на, в ТОО «Акниет Агро» (150 черенков) Казгуртского р-на Туркестанской области.

Level of implementation (in Kazakh) : Жүзімнің перспективалы сорттары мен буданды түрлері "Сарыағаш" АФ (150 қалемше) және "Сарыағаш жер сиы" ЖШС-не (150 қалемше), Сарыағаш ауданының «Жемісті ауылына», Түркістан облысы Қазғұрт ауданындағы "Ақниет Агро" ЖШС-не (150 қалемше) берілді.

Efficiency (in Russian) : Расчет экономической эффективности показал, что выделившиеся новые гибриды винограда за счет более высокого урожая могут приносить доход по урожайности на 50% больше. При выращивание новых сорто-подвойных комбинаций яблони прибыль составляет от 495000 до 825000 тенге. На основе расчётных данных по предлагаемым агрохимическим приемам выращивания можно сделать предварительный вывод о высокой экономической целесообразности применения оптимизированных схем удобрения, в условиях возделывания исследуемых сорто-подвойных комбинаций.

Efficiency (in Kazakh) : Экономикалық тиімділікті есептеу көрсеткендей, жоғары өнімділік есебінен бөлінген Жаңа жүзім будандары өнімділік бойынша 50% - ға көп табыс әкелуі мүмкін. Алма ағашының жаңа сорт-тамыр комбинацияларын өсіру кезінде пайда 495000-нан 825000 теңгеге дейін құрайды Ұсынылған агрохимиялық өсіру әдістеріне сәйкес есептелген мәліметтерге сүйене отырып, зерттелетін сорт-тамыр комбинацияларын өсіру жағдайында оңтайландырылған тыңайтқыш схемаларын қолданудың жоғары экономикалық орындылығы туралы алдын-ала қорытынды жасауға болады.

Field of application (in Russian) : плодоводство, питомникововодство, ягодоводство, виноградарство.

Field of application (in Kazakh) : жеміс шаруашылығы, көшеттік шаруашылығы, жидек шаруашылығы, жүзім шаруашылығы.