The object of research, development or design (in Russian) : 258 отандық және шетелдік үлгілерден тұратын Cicer arietinum L. ноқат коллекциясы

The object of research, development or design (in Kazakh) : Коллекция нута Cicer arietinum L., состоящая из 258 отечественных и зарубежных образцов

Aim of work (in Russian) : Осуществить поиск локусов количественных признаков, определяющих продуктивность и качество семян, на основе изучения мировой коллекции нута и использования методологии полногеномного анализа ассоциаций

Aim of work (in Kazakh) : Дүниежүзілік ноқат коллекциясын зерттеу және ассоциацияларды толық геномдық талдау әдістемесін қолдану негізінде өнімділік пен дән сапасын анықтайтын сандық белгі локустарын іздеуді жүзеге асыру

Методы исследования (на русском) : Селекциялық тұрғыда құнды белгілерге фенотиптік талдау, ДНҚ-ны оқшаулау және тазарту, толық геномды ресеквенирлеу, биохимиялық талдау, популяциялық талдау, геномдық ассоциацияларды талдау, KASP технологиялары негізінде генотиптеу. Корреляциялық және кластерлік талдау негізінде статистикалық мәліметтерді өңдеу. Бұл жұмыста GATK4, SAMtools, snpEff, VCFtools 4.2, Structure 2.3.4, TASSEL 5.2.90, GAPIT 3, GenAlex 6.5, PAST v3.25, SPSS 22.0 статистикалық қолданбалы бағдарламалары қолданылды.

Методы исследования (на казахском) : Фенотипический анализ по селекционно-ценным признакам, выделение и очистка ДНК, полногеномное ресеквенирование, биохимический анализ, популяционный анализ, полногеномный анализ ассоциаций, генотипирование на основе технологий KASP. Статистическая обработка данных на основе корреляционного и кластерного анализа. В работе использованы статистические прикладные программы GATK4, SAMtools, snpEff, VCFtools 4.2, Structure 2.3.4, TASSEL 5.2.90, GAPIT 3, GenAlex 6.5, PAST v3.25, SPSS 22.0.

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведено исследования по ресеквенированию полного генома 20 казахстанских сортообразцов нута и анализу 238 образцов мировой коллекции. Фенотипический анализ показал значительные различия по хозяйственно-ценным признакам в зависимости от происхождения и условии выращивания. Отмечено высокая изменьчивость по морфологическим характеристикам. Биохимический анализ семян показал широкий диапазон варьирования по содержанию белка и жира. Установлены значимые различия по аминокислотному профилю образцов коллекции. Выявлено 480 866 полиморфных SNP маркеров. Идентифицировано 351 значимые ассоциации маркер-признак, связанные с ключевыми агрономическими показателями из них 40 стабильные, что открывает перспективы для селекции. Применение созданных 27 KASP-маркеров, станет важным шагом в оптимизации селекционных процессов, способствуя увеличению урожайности и качества производства нута, что критически необходимо для продовольственной безопасности региона.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қазақстандық ноқаттың 20 сортоүлгісінің толық геномын қайта секвенирлеу және дүниежүзілік коллекцияның 238 үлгісін талдау бойынша зерттеулер жүргізілді. Фенотиптік талдау шығу тегі мен өсіру жағдайларына байланысты шаруашылыққа пайдалы белгілер бойынша айтарлықтай айырмашылықтарды көрсетті. Морфологиялық сипаттамалар бойынша жоғары өзгергіштік байқалды. Тұқымның биохимиялық талдауы ақуыз бен май құрамының кең ауқымда өзгеретінін анықтады. Коллекция үлгілерінің аминқышқылдық құрамында да елеулі айырмашылықтар белгіленді. Зерттеу нәтижесінде 480 866 полиморфты SNP-маркерлері анықталды. Негізгі агрономиялық көрсеткіштермен байланысты 351 маңызды маркер–белгі ассоциациясы идентификацияланып, олардың 40-ы тұрақты екені дәлелденді, бұл селекция үшін жаңа мүмкіндіктер ашады. Жасалған 27 KASP-маркерді қолдану селекциялық процестерді оңтайландырудағы маңызды қадам болып табылады және ноқаттың өнімділігі мен сапасын арттыруға ықпал етіп, өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін шешуші мәнге ие болады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Проведен комплексный анализ 258 генотипов нута по фенотипическим, генетическим и биохимическим признакам. Разработано и валидировано 27 KASP-маркеров, связанные с признаками морфологии и урожайности.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ноқаттың 258 генотипі фенотиптік, генетикалық және биохимиялық белгілер бойынша кешенді талдаудан өткізілді. Морфологиялық және өнімділік белгілерімен байланысқан 27 KASP-маркері әзірленіп, валидациядан өтті.

Level of implementation (in Russian) : Высокий отложенный эффект

Level of implementation (in Kazakh) : Жоғары кейінге қалдырылған әсер

Efficiency (in Russian) : SNP-маркеры, идентифицированные на основе ПГАА мировой коллекции нута, могут быть использованы в селекционных программах, направленных на повышение продуктивности и качества семян нута

Efficiency (in Kazakh) : Дүниежүзілік ноқат коллекциясының АТГТ негізінде анықталған SNP-маркерлері ноқат өнімділігі мен дән сапасын арттыруға бағытталған селекциялық бағдарламаларда қолданылуы мүмкін.

Field of application (in Russian) : генетика, селекция и семеноводство нута

Field of application (in Kazakh) : ноқаттың генетикасы, селекциясы және тұқым шаруашылығы