The object of research, development or design (in Russian) : Проект направлен на определение роли женских металлических украшений как индикатора культурных процессов, происходивших в Жетысу и соседних регионах; рассмотрения их как маркера этнографических различий в общественной системе, определяющего социальный, половозрастной статус женской общины.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жоба әйелдердің металл әшекейлерінің Жетісу мен көршілес аймақтарда орын алған мәдени процестердің индикаторы ретіндегі ролін анықтауға; әйел қауымының әлеуметтік, жыныстық-жастық мәртебесін, қоғамдық жүйедегі этнографиялық айырмашылықтарын анықтайтын маркері ретінде қарастыруға бағытталған.

Aim of work (in Russian) : Определить преемственность женских металлических украшений, найденных в погребениях от раннего железного века до этнографического периода, сопоставив их с казахскими национальными украшениями, и описать их как индикатор культурных традиций жителей Жетысу.

Aim of work (in Kazakh) : Ерте темір дәуірінен бастап этнографиялық кезеңге дейінгі жерлеу орындарынан табылған әйел металл әшекейлерін қазақ ұлттық әшекейлерімен салыстыра отырып, сабақтастықты анықтау әрі Жетісу тұрғындарының мәдени дәстүрлерінің индикаторы ретінде сипаттау

Методы исследования (на русском) : В процессе реализации данного научного проекта строго соблюдались принципы историзма и объективности. Особое внимание было уделено региональному подходу, обусловленному структурой и логикой исследования. При анализе отдельных аспектов изучаемой проблемы были применены следующие методы: - повествовательный, - систематизирующий, - обобщающий, - логический, - сравнительный, - хронологический, - а также хронолого-проблемный метод. Поскольку исследование посвящено изучению женских украшений как культурных индикаторов в контексте социально-структурных особенностей древних кочевых сообществ определённого региона, в работе использован комплекс археологических и искусствоведческих методов. Археологические методы включают: 1. Определение археологической культуры и культурно-исторического сообщества; 2. Метод периодизации и синхронизации; 3. Описание и систематизация археологических материалов; 4. Применение методов спектрального анализа; 5. Библиографическая экспертиза источников. Искусствоведческие методы включают: 1. Описание и анализ технологии и стиля изготовления металлических украшений; 2. Сравнительный анализ художественных особенностей; 3. Анализ сюжетов и декоративных мотивов.

Методы исследования (на казахском) : Осы ғылыми жобаны жүзеге асыру барысында тарихилық пен объективтілік принциптері қатаң сақталды. Зерттеу құрылымына сай аймақтық қағидаға ерекше назар аударылды. Мәселенің жекелеген аспектілерін талдау кезінде келесі әдістер қолданылды: - баяндау, - жүйелеу, - қорытындылау, - логикалық, - салыстырмалы, - хронологиялық, - хронологиялық-проблемалық әдістер. Жоба белгілі бір өңірдегі ежелгі көшпелі қоғамдардың әлеуметтік құрылымдық ерекшеліктері контекстінде әйелдер әшекейлерінің мәдени индикатор ретіндегі рөлін зерттеуге арналғандықтан, жұмыста археологиялық және өнертанулық зерттеу әдістері қатар қолданылды. Археологиялық әдістер мыналарды қамтиды: 1. Археологиялық мәдениетті және мәдени-тарихи қауымдастықты анықтау әдісі; 2. Периодизация және синхрондау әдісі; 3. Археологиялық материалдарды сипаттау және өңдеу; 4. Спектрлік талдау әдістері; 5. Библиографиялық сараптама. Өнертанулық әдістер мыналар: 1. Металл әшекейлерін жасау әдістері мен стильдерін сипаттау және талдау; 2. Салыстырмалы сараптама; 3. Сюжеттер мен көркемдік элементтерді талдау әдістері.

Obtained results and novelty (in Russian) : В Центральном государственном музее Республики Казахстан (г. Алматы) и Государственном историко-культурном музее «Есик» (г. Есик) в рамках рабочей поездки были сфотографированы и описаны 97 экземпляров женских металлических украшений. Проведена их типологическая классификация на основе формы, функционального назначения и технологии изготовления. Выделены следующие группы: 1. Украшения для головы: изделия для головных уборов, ожерелья, серьги, а также украшения для волос (шолпы, шашбау). 2. Украшения для шеи и груди, подразделяющиеся на: а) украшения для груди; б) украшения для шеи. 3. Украшения для спины, наиболее известным из которых является элемент, пришиваемый к спинке камзола. 4. Поясные изделия: пояса и застёжки для камзола. 5. Украшения для рук, включающие браслеты, кольца и перстни. В фондах ЦГМ РК был проведён рентгенофлуоресцентный анализ ряда артефактов: - IV–III вв. до н.э. (низовой курган Каменка): четыре золотых и две серебряные серьги. - III–II вв. до н.э. (могильник Бериккара): одно золотое кольцо, украшение в виде цветка и одна бляха. - II–I вв. до н.э. (ущелье Каргалы, Алматинская область): диадема (два фрагмента), серьги, кольца, десять бляжки. - VIII–VII вв. до н.э. (село Жалаулы): фрагменты пекторали (три), пряжки, подвески в виде кисточек. Исследования проведены на портативном рентгенофлуоресцентном анализаторе Niton XL3T в калибровках для драгоценных сплавов и для цветных сплавов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : ҚР Мемлекеттік орталық музейі (Алматы қ.) мен «Есік» мемлекеттік тарихи-мәдени музейіне (Есік қ.) іссапар барысында 97 металдан жасалған әйел әшекейлері фотолары түсіріліп, сипаттамалары жинақталды. Әшекейлердің формасы, функциясы және жасалу техникасына қарай бөліп жинақтау – типологиясы бойынша: 1. Басқа тағылатын әшекейлер тобы – бас киімді безендіретін әшекейлер, шекеліктер, сырғалар және шашқа арналған әшекейлер (шолпы, шашбау); 2. Мойын-кеуде әшекейлері тобы өз ішінде екі топқа кеуде әшекейлері және мойын әшекейлері; 3. Арқаға арналған әшекейлердің арасынан белгілісі арқа алқа деп аталатын, камзолдың арқасына тігілетін бұйым; 4. Белге арналған бұйымдар белдік және камзолдың қапсырмалары; 5. Қолға тағылатын әшекейлер үш категорияға білезіктер, сақиналар және жүзіктер. ҚР ОММ қорында сақталған төмендегі жәдігерлерге рентгенді флуоресцентті анализ жасалды: 1.Б.д.д. IV–III ғғ. Төменгі Каменка қорымынан табылған 4 алтын және 2 күміс сырғалар; 2. б.д.д. III–II ғғ. Берікқара қорымынан табылған 1 алтын сақина, 1 гүл пішінді жапсырма, 1 жапсырма; 3. б.д.д. II–I ғғ. Қарғалы шатқалы, Алматы облысынан табылған тәті (диадема) – бас киім әшекейі (екі фрагмент), сырға, сақиналар, қаптырмалар (10 дана); 4. б.з.д. VIII-VII ғғ. Жалаулы ауылынан табылған пектораль (тамақша, екі фрагмент), тоғалар, сұлы масағы тәрізді салпыншақтар. Зерттеулер портативті рентген-флуоресцентті талдаушы Niton XL3T-де қымбат металдарға және бейметалл қорытпаларына арналған калибрлеулерде жүргізілді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты исследований женских металлических украшений, обнаруженных на памятниках раннего железного века и средневековья Жетысу, активно распространяются через социальные сети и средства массовой информации, что способствует их широкому представлению среди широкой аудитории, интересующейся историческим наследием. Полученные данные могут быть опубликованы в научных трудах и использоваться в учебных пособиях и школьных учебниках. Изучение богатого археологического фонда, отражающего экономическое и культурное влияние, позволяет создать уникальный бренд этно-стилевых украшений, основанный на традициях и стилях древних жителей региона. Это способствует развитию конкурентоспособного направления в туристической индустрии. Такие возможности позволяют расширить круг целевых потребителей результатов исследования: от специалистов научных сообществ (НИИ, музеи, вузы) до любителей истории и искусства Казахстана, включая средние учебные заведения, туристические организации и средства массовой информации.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жетісу өлкесінің ерте темір дәуірі, ортағасыр ескерткіштерінен табылған әйелдердің металл әшекейлерін зерттеу жұмыстарының нәтижелері әртүрлі әлеуметтік желілер мен ақпараттық құралдар бойынша насихатталып, жалпы өз тарихына қызығушылықпен қарайтын қалың көпшілікке осы жәдігерлерді кеңінен таныстыруға мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижелері ғылыми еңбектерде жарияланып, оқулықтар мен мектеп оқулықтарына пайдаланылуы мүмкін. Экономикалық әсері жинақталған бай археологиялық қорды зерделеу нәтижесінде ежелгі тұрғындар қолданған стиль, мәнерлерді пайдалана отырып, қазіргі заманда асқан қызығушылыққа ие этно мәнердегі әшекей бұйымдарының ерекше брендін жасауға, сол арқылы туристік кластерде бәсекеге қабілетті бағытты дамытуға мүмкіндік береді. Мұндай мүмкіндіктер жұмыс нәтижелерінің мақсатты тұтынушыларын мамандандырылған ғылыми қауымдастықтардан (ҒЗИ, мұражайлар, жоғары оқу орындары) Қазақстанның ежелгі тарихы мен өнерін сүйетін жалпы көпшілігіне (орта оқу орындары, туристік ұйымдар мен БАҚ) дейін кеңейтеді.

Level of implementation (in Russian) : Выполнены все указанные в календарном плане задачи второго этапа исследований: составляется документация - реестр имеющихся в музейных коллекциях музеев женских украшений из металла Жетысуской, Алматинской и восточных районов Жамбылской областей. Проведен рентгенофлуоресцентный анализ артефактам раннежелезного века находящиеся в фонде ЦГМ РК. Подготовлена и издана научные статьи в журнале входящий в базу данных SCOPUS и в журнале рекомендованных КОКСОН.

Level of implementation (in Kazakh) : күнтізбелік жоспарда көрсетілген міндеттер орындалды. Жетісу, Алматы облыстарының, Жамбыл облысының шығыс аудандарының музейлері қорларындағы металдан жасалған әйел әшекейлерінің ортақ тізімдеме-реестрі даярлануда. Ерте темір дәуіріне жататын ҚР ОММ қорындағы жәдігерлерге рентген-флюоресценттік талдау жасалды. SCOPUS базасына енген журналда және ҚР ҒЖБССБҚК ұсынған журналда мақала жарық көрді.

Efficiency (in Russian) : В рамках реализации проекта начаты работы по созданию теоретической основы для последующих исследований этнокультурных процессов древнего населения Жетысу. Это позволяет дать комплексную характеристику, необходимую для реконструкции культурно-исторических процессов раннего железного века. Практическое значение результатов проекта заключается в возможности расширить научную базу для популяризации, музеефикации и сохранения объектов историко-культурного наследия Казахстана. В ходе проекта осуществлены сбор и фотодокументация украшений из коллекций музеев Алматинской, Жетысуской и Жамбылской областей, охватывающие период от эпохи бронзы до этнографического времени. Это позволит ввести данные артефакты в научный оборот, провести их сравнительно-типологический анализ, а также представить общую картину социальной и культурной жизни населения региона.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаны іске асыру ерте темір дәуірінен бастау алған мәдени-тарихи процестерін реконструкциялау үшін кешенді сипаттама жасауға мүмкіндік беретін Жетісу тұрғындарының мәдениетін зерттеудің белгілі бір зерттеу бағытына қадам жасалды. Тәжірибелік тұрғыда жобаның нәтижелері Қазақстанның тарихи-мәдени мұра нысандарын сақтау, насихаттау және музейлендірудің ғылыми базасын кеңейтуге қабілетті. Қола дәуірінен этнографиялық кезеңге дейінгі Алматы, Жетісу және Жамбыл облыстарының музейлерінің коллекцияларында зергерлік бұйымдарды жинау және фотоқұжаттау өткізілді, бұл ғылыми айналымға енгізуге , зергерлік бұйымдарға салыстырмалы-типологиялық талдау жүргізуге, сондай-ақ өңір халқының әлеуметтік және мәдени өмірі туралы жалпы мәліметті ұсынуға мүмкіндік береді

Field of application (in Russian) : Материалы исследований и аналитических данных могут быть использованы при подготовке научных публикаций и учебно-методических пособий. Полученные результаты способны значительно расширить возможности интерпретации музейных экспозиций, а также использоваться в познавательных программах, представленных в средствах массовой информации, включая социальные сети. В социально-экономическом аспекте итоги исследования могут способствовать развитию туристической индустрии, в частности, через создание сувенирной продукции, основанной на изученных материалах, и расширение ассортимента туристических кластеров. Эти возможности позволяют охватить более широкую аудиторию, начиная с научных сообществ (НИИ, музеи, вузы) и заканчивая любителями истории и искусства Казахстана, включая средние учебные заведения, туристические организации и средства массовой информации.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу және талдау материалдары ғылыми жұмыстар мен оқу-әдістемелік құралдарын жазу кезінде қолданылатын болады. Жұмыс нәтижелері музей экспозициялары мен танымдық бағдарламаларды БАҚ-та, соның ішінде Internet әлеуметтік желілерінде түсіндіру мүмкіндіктерін кеңейте алады. Әлеуметтік-экономикалық аспектіде зерттеу нәтижелері зерттелген материалдар негізінде кәдесый өнімдерін дайындау және туристік кластерлердің ассортиментін кеңейту тұрғысынан туризмнің дамуына ықпал етуі мүмкін. Мұндай мүмкіндіктер жұмыс нәтижелерінің мақсатты тұтынушыларын мамандандырылған ғылыми қауымдастықтардан (ҒЗИ, музейлер, жоғары оқу орындары) Қазақстанның ежелгі тарихы мен өнерін сүйетін жалпы көпшілігіне (орта оқу орындары, туристік ұйымдар мен БАҚ) дейін кеңейтпек.