The object of research, development or design (in Russian) : угольный шлам, птичий помет, навоз крупного рогатого скота, пшеничная солома, стебли кукурузы, рисовая солома, жмыха сахарной свеклы, твердые бытовые отходы, микроорганизмы, микроводоросли

The object of research, development or design (in Kazakh) : көмір шламы, құс саңғырығы, мал көңі, бидай сабаны, жүгері сабақтары, күріш сабаны, қант қызылшасы қалдығы, тұрмыстық қатты қалдықтар, микроорганизмдер, микробалдырлар

Aim of work (in Russian) : Cоздание инновационных химических и биохимических решений, которые значительно снижают углеродный след промышленной и экономической деятельности и активно способствуют реабилитации и восстановлению природных экосистем за счет утилизации растительных и пластиковых отходов.

Aim of work (in Kazakh) : Өнеркәсіптік және экономикалық қызметтің көміртегі ізін айтарлықтай азайтатын және өсімдіктер мен пластик қалдықтарын қайта өңдеу арқылы табиғи экожүйелерді қалпына келтіру мен қалпына келтіруге белсенді ықпал ететін инновациялық химиялық және биохимиялық шешімдерді жасау.

Методы исследования (на русском) : В работе использованы процессы карбонизации и активации растительных, пластиковых и углеродсодержащих отходов при 500–900 °C в среде азота и водяного пара. Применены химическая активация (KOH, NaOH, K₂CO₃), термообработка, промывка до нейтрального pH и сушka. Физико-химические свойства адсорбентов определяли методами БЭТ, SEM-EDX, FTIR, термогравиметрии, элементного анализа, определения влажности, зольности, летучести, рН и пористости. Адсорбционные характеристики испытаны на модельных и реальных сточных водах, нефтепродуктах и газовых смесях с использованием спектрофотометрии и газовой хроматографии. Биогазовый потенциал субстратов оценён в лабораторных дигестерах с контролем pH, температуры и состава газа.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеуде өсімдік, пластик және көміртегі бар қалдықтарды 500–900°C температурада азот және су буы ортасында көміртектеу және активтендіру қолданылды. Химиялық активтендіру (KOH, NaOH, K₂CO₃), термиялық өңдеу, бейтарап рН деңгейіне дейін жуу және кептіру қолданылды. Адсорбенттердің физика-химиялық қасиеттері BET, SEM-EDX, FTIR, термогравиметрия, элементтік талдау, ылғалдылық, күл, құбылмалылық, рН және кеуектілікті анықтау арқылы анықталды. Адсорбциялық сипаттамалар модельденген және нақты ағынды суларда, мұнай өнімдерінде және газ қоспаларында спектрофотометрия және газ хроматографиясы арқылы тексерілді. Субстраттардың биогаздық потенциалы бақыланатын рН, температура және газ құрамы бар зертханалық ашытқыштарда бағаланды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Получены активированные углеродные материалы с развитой микропористой структурой и высокой сорбционной способностью. Адсорбенты, синтезированные из растительных и пластиковых отходов, эффективно удаляли тяжёлые металлы, нефтепродукты и токсичные компоненты газов, демонстрируя высокую удельную площадь поверхности и стабильность. Биосорбция с участием микроводорослей обеспечила дополнительное повышение эффективности очистки сточных вод. Лабораторные испытания на реальных стоках подтвердили существенное снижение концентраций загрязнителей. В биотехнологическом направлении установлены оптимальные условия метанообразования для различных субстратов, определены связи между типом биомассы, активностью микробных сообществ и выходом биогаза. Разработаны смеси сырья для биогазификации и стратегии повышения выхода метана за счёт предварительной обработки. Показана пригодность дигестата как вторичного ресурса для восстановления почв. Новизна работы заключается в комплексном подходе: объединении процессов получения адсорбентов, биоремедиации и биогазификации для создания замкнутых низкоуглеродных технологий переработки отходов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Дамыған микрокеуекті құрылымы және жоғары сорбциялық қабілеті бар белсендірілген көміртекті материалдар алынды. Өсімдік және пластик қалдықтарынан синтезделген адсорбенттер ауыр металдарды, мұнай өнімдерін және улы газ компоненттерін тиімді түрде кетірді, жоғары меншікті беткі ауданы мен тұрақтылығын көрсетті. Микробалдырларды қолдану арқылы биосорбция ағынды суларды тазарту тиімділігін қосымша арттырды. Нақты ағынды суларға жүргізілген зертханалық сынақтар ластаушы заттардың концентрациясының айтарлықтай төмендегенін растады. Биотехнология саласында әртүрлі субстраттар үшін метанның түзілуінің оңтайлы жағдайлары белгіленді және биомасса түрі, микробтық қауымдастық белсенділігі және биогаз өнімділігі арасындағы байланыстар анықталды. Биогазификацияға арналған шикізат қоспалары және алдын ала өңдеу арқылы метан өнімділігін арттыру стратегиялары әзірленді. Топырақты қалпына келтіру үшін екінші реттік ресурс ретінде дигестаттың жарамдылығы көрсетілді. Бұл жұмыстың жаңалығы оның интеграцияланған тәсілінде жатыр: адсорбент өндіру, биоремедиация және биогазификация процестерін біріктіріп, тұйықталған циклді, төмен көміртекті қалдықтарды өңдеу технологияларын жасау.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Технико-экономические показатели данного этапа исследованийвключают результаты, полученные при проведении запланированных экспериментов и оценки их экономической значимости.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ғылыми жұмыс кезеңінің техникалық-экономикалық көрсеткішіжоспарланған тәжірибелер мен экономикалық өзектілігін бағалауарқылы алынған нәтижелермен сипатталады.

Level of implementation (in Russian) : были опубликованы публикации

Level of implementation (in Kazakh) : жарияланымдар жарияланды

Efficiency (in Russian) : Программа успешно создаст научную основу для инновационных технологий переработки отходов, сокращения углеродного следа и восстановления экосистем.

Efficiency (in Kazakh) : Бағдарлама қалдықтарды қайта өңдеу, көміртегі іздерін азайту және экожүйені қалпына келтіру үшін инновациялық технологиялардың ғылыми негіздерін сәтті құруға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : В Республике Казахстан есть компании и организации, работающие в области разработки химических и биохимических решений для экологии и переработки отходов. Министерство промышленности и строительства, Министерство энергетики, Министерство сельского хозяйства, Министерство экологии и природных ресурсов

Field of application (in Kazakh) : Қазақстан Республикасында қоршаған орта үшін химиялық және биохимиялық ерітінділерді әзірлеу және қалдықтарды қайта өңдеу саласында жұмыс істейтін кәсіпорындар мен ұйымдар бар. Индустрия және құрылыс министрлігі, Энергетика министрлігі, Ауыл шаруашылығы министрлігі, Экология және табиғи ресурстар министрлігі