The object of research, development or design (in Russian) : Язык программ телеканала "Балапан"

The object of research, development or design (in Kazakh) : "Балапан" телеарнасы бағдарламаларының тілі

Aim of work (in Russian) : Канал «Балапан» для казахоязычных детей, распространяющий информацию по всему Казахстану, Определить соответствие языка программ литературной норме, в результате выявления отклонений от нормы разработать инструкцию по соблюдению норм литературного языка, адаптированного к детскому языку, провести мониторинг и нормализацию структур, нарушающих нормы языка на морфонологическом, лексико-семантическом, дискурсивном уровнях.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстанның түкпір-түкпіріне жүйелі түрде ақпарат тарататын, қазақтілді балаларға арналған «Балапан» арнасы зерттеу нысанына алынып, ондағы бағдарламалардың тілінің әдеби нормаға сәйкестігін айқындау, нормадан ауытқушылықтарды анықтау нәтижесінде балалар тіліне ыңғайландырылған әдеби тіл нормасын сақтаудың нұсқаулығын жасау, морфонологиялық, лексика-семантикалық, дискурстық деңгейдегі тіл нормасын бұзатын құрылымдарды мониторингілеу және қалыптандыру көзделеді.

Методы исследования (на русском) : Обобщение, анализ, систематизация, дифференциация, группировка. Обобщение необходимого материала, дифференциация отклонений на морфонологическом уровне, теоретический анализ, группировка программ по темам.Новизна технологии заключается в использовании программы Speech Analyzer для орфоэпического анализа, применении социолингвистических опросов для оценки степени отклонения от языковой нормы, а также в медиалингвистическом подходе к исследованию национально-ценностного содержания детской речи.

Методы исследования (на казахском) : Жинақтау, талдау, жүйелеу, саралау, топтастыру. Қажетті материалдарды жинақтау, морфонологиялық деңгейдегі ауытқуларды саралау, теориялық талдау жасау, бағдарламаларды тақырып бойынша топтастыру.Технологияның жаңашылдығы – орфоэпиялық талдау үшін Speech Analyzer құралын қолдану, әлеуметтік-лингвистикалық сауалнама арқылы нормадан ауытқуларды бағалау және медиалингвистикалық әдіс арқылы балалар тіліндегі ұлттық құндылықтық мазмұнды талдау.

Obtained results and novelty (in Russian) : 1) При изучении языка программ канала «Balapan» были продемонстрированы культурно-коммуникативные особенности каждого дискурса, а также соответствие/несоответствие устной речи детей орфоэпии. Проведен экспертный анализ познавательных, спортивных, научных, информационных, интеллектуальных программ канала «Balapan». Данные виды дискурса для детей рассматривались в направлении новой медиалингвистики. С помощью программы Speech Analyzer был продемонстрирован темп звучания слов, обладающих перлокутивной функцией в языке телепрограмм. Анализом были выявлены слова, тон голоса, эмоции и выражение детей, поступающих в программу, соответствие и несоответствие слов орфоэпическим нормам. 2) В ходе дифференциации морфонологического уровня соответствия текстов программ телеканала «Балапан» литературной языковой норме выявлена система правильного присоединения приложений к словам. 3) Исходя из результатов анкетирования, можно видеть, что в настоящее время динамика развития языка ребенка не кодируется в соответствии с языковой нормой и подвержена искажениям казахского языка (родного языка). 4) дифференцирован лексико-семантический уровень соответствия текстов программ телеканала «Балапан» литературной языковой норме. 5) опубликовано монография и руководство по языковой норме для детей, снимающихся в телепрограммах, а также для детей любого возраста.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 1) «Balapan» арнасы бағдарламалары тілін зерттеуде әрбір дискурстың мәдени-коммуникативтік ерекшеліктері, сонымен қатар балалардың ауызша тілінің орфоэпияға сәйкестігі/сәйкессіздігі көрсетілді. «Balapan» арнасының танымдық, спорттық, ғылыми, ақпараттық, зияткерлік бағдарламаларына сараптамалық талдау жасалды. Балаларға арналған аталмыш дискурс түрлері жаңа медиалингвистика бағытында қарастырылды. Speech Analyzer бағдарламасының көмегімен телебағдарламалар тіліндегі перлокутивті қызметке ие сөздердің дыбысталу қарқыны көрсетілді. Бағдарламаға түсуші балалардың сөзі, дауыс ырғағы, эмоциясы мен экспрессиясы, сөздердің орфоэпиялық нормаға сай екендігі және сай еместігі талдау арқылы анықталды. 2) «Балапан» телеарнасындағы бағдарламалар мәтіндерін әдеби тілдік нормаға сәйкестендірудің морфонологиялық деңгейін саралау барысында сөздерге қосымшалардың дұрыс жалғану жүйесі анықталды. 3) Сауалнама нәтижелеріне сүйене отырып, қазіргі уақытта бала тілінің даму динамикасы тілдік нормаға сай кодталмағандығын және қазақ тілінің (ана тілінің) бұрмалауға ұшырағанын көруге болады. 4) «Балапан» телеарнасындағы бағдарламалар мәтіндерін әдеби тілдік нормаға сәйкестендірудің лексика-семантикалық деңгейі сараланды. 5) Теледидар бағдарламаларына түсетін балаларға, сондай-ақ, кез-келген кішкентай балалар қолдануға арналған 1 тілдік норма нұсқаулығы мен монография дайындалды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основу технологии составляет научно обоснованная система языкового мониторинга, направленная на приведение детской речи в соответствие с нормами литературного языка. Система включает три основных этапа: сбор и систематизация эмпирических данных; лингвистический анализ; внедрение результатов нормирования в средства массовой информации и систему образования. В ходе проекта оцифровано и проанализировано более 400 текстов телепрограмм. Были выявлены причины морфонологических и орфоэпических отклонений в детской речи. Разработанная модель адаптирована к образовательной и медийной среде и внедрена в практическую деятельность. Технико-экономические показатели Проект достиг уровня TRL-9, что свидетельствует о полном технологическом и социальном эффекте внедрения. Разработанные рекомендации по совершенствованию языковой политики телеканала «Балапан» были официально утверждены на редакционном уровне. Образовательная эффективность. Созданные методические материалы внедрены в учебный процесс педагогических вузов и используются как практические инструменты в преподавании дисциплин «Культура речи» и «Медиалингвистика». Экономическая эффективность. Проект представляет собой интеллектуальный продукт с высокой степенью рентабельности. Его результаты могут быть адаптированы для других медиапродуктов и языковых контентов, что создаёт перспективу разработки коммерчески успешных серий образовательных и медиапроектов.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Технологиялық өзектілігі — балалар тілін әдеби нормаға сәйкестендірудің ғылыми негізделген тілдік мониторинг жүйесі. Бұл жүйе үш кезеңнен тұрады: деректерді жинау, лингвистикалық талдау және нормалау нәтижесін БАҚ пен білім беру жүйесіне енгізу. Жоба барысында 400-ден астам бағдарлама мәтіні цифрландырылып, талданды. Балалар тіліндегі морфонологиялық және орфоэпиялық ауытқулардың себептері анықталды. Әзірленген модель оқу және медиакеңістікке бейімделіп, практикалық деңгейде қолдануға енгізілді. «Тіл баптағыш» атты Instagram парақшасы арқылы жобаның нәтижелері қоғамға кеңінен таратылып, тіл мәдениетін насихаттау жүйелі жолға қойылды. Техникалық-экономикалық көрсеткіштер Жоба TRL-9 деңгейіне тән толық технологиялық және әлеуметтік тиімділікке жетті. Ғылыми тұрғыдан алғанда, жоба нәтижесінде 7 ғылыми басылым, 1 авторлық куәлік, 1 ұжымдық монография, 3 халықаралық конференция баяндамасы дайындалды. Экономикалық тұрғыдан жоба интеллектуалдық өнім ретінде жоғары қайтарымдылыққа ие. Оның нәтижелерін басқа медиа өнімдер мен тілдік контенттерге бейімдеп қолдануға болады, бұл болашақта табысты білім және медиа өнімдер сериясын әзірлеуге мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : Результаты проекта достигли полной степени внедрения (TRL-9): разработанная система языкового мониторинга интегрирована в медийную и образовательную сферы и используется на постоянной основе. Технология внедрена в языковую политику телеканала «Балапан», а также в учебный процесс педагогических вузов, став эффективным инструментом популяризации культуры речи в обществе.

Level of implementation (in Kazakh) : Жоба нәтижелері толық енгізу дәрежесіне (TRL-9) жетті: әзірленген тілдік мониторинг моделі медиа және білім беру саласына енгізіліп, тұрақты түрде қолданылуда. Технологияның нәтижелері «Балапан» телеарнасының тілдік саясатына, сондай-ақ педагогикалық жоғары оқу орындарының оқу үдерісіне интеграцияланып, қоғамда тіл мәдениетін насихаттаудың тиімді құралына айналды.

Efficiency (in Russian) : Определяя морфонологические особенности в языке программ телеканала" Балапан", определяется уровень развития казахского языка путем определения правильности подключения приложений, соответствия языковым нормам.Научная эффективность. По итогам исследования подготовлено 7 научных публикаций, получено 1 авторское свидетельство, издана 1 коллективная монография, представлено 3 доклада на международных конференциях. Социальная эффективность. Проект способствует сохранению культурной, национальной и духовной устойчивости казахского языка посредством нормализации детской речи.

Efficiency (in Kazakh) : "Балапан" телеарнасының бағдарламаларының тіліндегі морфонологиялық ерекшеліктерді анықтау арқылы қосымшалардың дұрыс жалғануы, тілдік нормаға сәйкестігін көру арқылы қазақ тілінің даму деңгейі анықталады.Әлеуметтік тиімділігі – балалар тілін әдеби нормаға сәйкестендіру арқылы қазақ тілінің мәдени, ұлттық және рухани өміршеңдігін сақтау. «Балапан» телеарнасы бағдарламаларының тілін жетілдіру жөніндегі ұсыныстар ресми түрде редакция деңгейінде қабылданды. Білім беру тиімділігі – дайындалған әдістемелік нұсқаулықтар педагогикалық жоғары оқу орындарының оқу процесіне енгізілді және тіл мәдениеті, медиалингвистика пәндерінде практикалық құрал ретінде қолданылуда.

Field of application (in Russian) : В области языкозании

Field of application (in Kazakh) : Тіл білімінде