The object of research, development or design (in Russian) : Административная политика Российской империи на территории Тургайской области во вт.пол. XIX- нач.ХХ в.

The object of research, development or design (in Kazakh) : XIX ғасырдың екінші жартысы - ХХ ғасырдың басындағы Торғай облысының аумағындағы Ресей империясының әкімшілік саясаты

Aim of work (in Russian) : исследовать процессы формирования и функционирования российских имперских институтов и органов управления на территории Тургайской области в 1868-1917 гг. через анализ практик взаимной адаптации колониальной администрации и казахских органов местного управления

Aim of work (in Kazakh) : Торғай облысы аумағындағы 1868–1917 жылдардағы Ресей империялық институттары мен басқару органдарының қалыптасу және қызмет ету үдерістерін отарлық әкімшілік пен қазақ жергілікті басқару органдарының өзара бейімделу тәжірибелерін талдау арқылы зерттеу.

Методы исследования (на русском) : Методологическая основа исследования опирается на принципы новой имперской истории и исторической антропологии, что обеспечивает комплексное рассмотрение процессов имперского управления, колониальной политики и социокультурной трансформации в Тургайской области во второй половине XIX века. Исследование выполнено с применением методов историзма, объективности и системности, которые позволили выявить внутренние закономерности функционирования имперских институтов в колониальном контексте. В рамках историко-системного подхода империя рассматривается как сложный феномен, включающий в себя совокупность правовых, экономических и политических элементов. Поскольку тема работы соотносится с направлением постколониальных исследований, особое внимание уделено анализу публицистических, академических и художественных текстов, осмысляющих наследие колониализма и проблемы социальной адаптации казахского населения. Использование методов исторической антропологии позволило интерпретировать колониальную реальность как пространство повседневных практик, взаимодействий и взаимной адаптации имперских и местных структур власти.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеудің әдіснамалық негізі жаңа империялық тарих пен тарихи антропология қағидаттарына сүйенеді, бұл Торғай облысындағы XIX ғасырдың екінші жартысындағы империялық басқару, отарлық саясат және әлеуметтік-мәдени трансформация үдерістерін кешенді түрде қарастыруға мүмкіндік береді. Зерттеу барысында тарихилық, объективтілік және жүйелілік әдістері қолданылып, отарлық контекст аясындағы империялық институттардың қызмет ету ішкі заңдылықтары айқындалды. Тарихи-жүйелік тәсіл шеңберінде империя құқықтық, экономикалық және саяси элементтердің жиынтығын қамтитын күрделі құбылыс ретінде қарастырылады. Жұмыстың тақырыбы постколониялық зерттеулер бағытымен байланысты болғандықтан, отаршылдық мұрасын және қазақ халқының әлеуметтік бейімделу мәселелерін пайымдауға бағытталған публицистикалық, академиялық және көркем мәтіндерге талдау жасалды. Тарихи антропология әдістерін қолдану колониялық шындықты күнделікті тәжірибелер, өзара әрекеттестік пен бейімделу кеңістігі ретінде түсіндіруге мүмкіндік берді, мұнда империялық институттар мен жергілікті билік құрылымдары өзара тоғысып отырды.

Obtained results and novelty (in Russian) : 1) Проанализирована историографическая и источниковая база по теме исследования, выявлены основные направления и эволюция научных подходов к изучению административной системы Тургайской области. В научный оборот введён значительный комплекс архивных документов, хранящихся в отечественных и зарубежных архивохранилищах. 2) Исследована специфика создания административных органов Тургайской области, проанализированы основные этапы трансформации системы административного управления от областного до волостного уровня. Процесс институционализации власти сочетал элементы имперской централизации и ограниченного местного самоуправления, что предопределило особенности функционирования административно-территориальной структуры региона. 3) Впервые изучены и систематизированы социокультурные характеристики акторов системы административного управления Тургайской области, что позволило выявить особенности кадровой политики имперской администрации и определить типологические черты представителей колониальной и казахской управленческой элиты. 4) Определена региональная специфика имперского реформирования административной системы управления Тургайской области как колониальной окраины, выявленная на основе анализа практик взаимодействия чиновников имперской администрации и казахских служащих. Установлено, что данное взаимодействие носило характер адаптации имперских институтов к местным социокультурным условиям, формируя гибридную модель управления.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 1) Зерттеу тақырыбы бойынша тарихнамалық және деректік база талданып, Торғай облысының әкімшілік жүйесін зерттеудегі негізгі бағыттар мен ғылыми тәсілдердің эволюциясы айқындалды. Ғылыми айналымға отандық және шетелдік мұрағаттарда сақталған мұрағаттық құжаттардың елеулі кешені енгізілді. 2) Торғай облысының әкімшілік органдарын құрудың ерекшеліктері зерттеліп, әкімшілік басқару жүйесінің облыстық деңгейден болыстық деңгейге дейінгі трансформациясының негізгі кезеңдері талданды. Билікті институционалдандыру процесі империялық орталықтандыру мен шектеулі жергілікті өзін-өзі басқару элементтерін ұштастырды, бұл аймақтың әкімшілік-аумақтық құрылымының қызмет ету ерекшеліктерін анықтады. 3) Торғай облысының әкімшілік басқару жүйесіндегі акторлардың әлеуметтік-мәдени сипаттамалары алғаш рет зерттеліп, жүйелендірілді. Бұл империялық әкімшіліктің кадрлық саясатының ерекшеліктерін айқындауға және отарлық пен қазақ басқару элитасының өкілдерінің типологиялық белгілерін анықтауға мүмкіндік берді. 4) Торғай облысының әкімшілік басқару жүйесін империялық реформалау процесінің аймақтық ерекшелігі анықталды. Бұл ерекшелік империялық әкімшілік шенеуніктері мен қазақ қызметкерлерінің өзара іс-қимыл тәжірибесін талдау негізінде айқындалды. Мұндай өзара әрекет империялық институттардың жергілікті әлеуметтік-мәдени жағдайларға бейімделу сипатына ие болып, басқарудың гибридті моделін қалыптастырғаны анықталды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : За период реализации научно-исследовательского проекта было издано 2 статьи в высокорейтинговых журналах (процентиль по Cite Score в базе Scopus 84), 5 публикаций в журналах, рекомендованных КОКСОН, 13 статей в сборниках международных конференций и научных журналах, монография «Российские имперские институты и органы местного управления на территории Тургайской области (1868 - 1917 гг.): адаптивные практики колониальной системы». Костанай, 2025. – 285 с. (17,7 п.л.) ISBN 978-601-356-582-8., организована и проведена Международная научно-практическая конференция, по итогам подготовлен сборник материалов (электронный вариант): «Процессы трансформации системы административного управления в Центральной Азии в XIX - начале XX вв.». 8 ноября 2024 года. - Костанай: Костанайский региональный университет имени А. Байтұрсынұлы, 2024. – 202 с. (12,6 п.л.) ISBN 978-601-356-450-0 , создан сборник документов: Тургайская область в системе имперского управления (1868-1917 гг.): адаптивные практики колониальной администрации / сост.: М.Ж. Бекмагамбетова, А.А. Бимолданова, Т.А.Еришева, Г.Б. Тастекова. – Костанай, НАО «Костанайский региональный университет имени Ахмет Байтұрсынұлы», 2025.– 288 с. (16,6 п.л.) ISBN 978-601-356-585-9, так же создан исторический лонгрид.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ғылыми-зерттеу жобасын іске асыру кезеңінде жоғары рейтингті журналдарда (Scopus деректер базасындағы Cite Score көрсеткіші бойынша 84 процентиль) 2 мақала, ҒЖБССҚК ұсынған журналдарда 5 мақала, халықаралық конференциялар жинақтарында және ғылыми журналдарда 13 мақала жарияланды. Сонымен қатар «Торғай облысы аумағындағы Ресей империялық институттары мен жергілікті басқару органдары (1868–1917 жж.): отарлық жүйенің бейімделу тәжірибелері» атты монография жарық көрді. – Қостанай, 2025. – 285 б. (17,7 б.т.) ISBN 978-601-356-582-8. 2024 жылдың 8 қарашасында «XIX – XX ғасырдың басындағы Орталық Азиядағы әкімшілік басқару жүйесінің трансформация үдерістері» тақырыбында халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция ұйымдастырылып, оның нәтижесі бойынша материалдар жинағының электрондық нұсқасы шығарылды. – Қостанай: А. Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті, 2024. – 202 б. (12,6 б.т.) ISBN 978-601-356-450-0. Сонымен бірге «Империялық басқару жүйесіндегі Торғай облысы (1868–1917 жж.): отарлық әкімшіліктің бейімделу тәжірибелері» атты құжаттар жинағы дайындалды / құрастырғандар: М.Ж. Бекмагамбетова, А.А. Бимолданова, Т.А. Еришева, Г.Б. Тастекова. – Қостанай: Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті, 2025. – 288 б. (16,6 б.т.) ISBN 978-601-356-585-9, сондай-ақ тарихи лонгрид әзірленді.

Level of implementation (in Russian) : Результаты научно-исследовательской работы внедрены в научную, образовательную и просветительскую деятельность.

Level of implementation (in Kazakh) : Ғылыми-зерттеу жұмысының нәтижелері ғылыми, білім беру және ағартушылық қызметке енгізілді.

Efficiency (in Russian) : Эффективность проведённого научного исследования подтверждается как теоретическими, так и практическими результатами, достигнутыми в ходе реализации проекта. В результате работы сформирована прочная теоретико-методологическая база, обеспечившая целостное понимание процессов имперского управления и колониальной политики Российской империи в отношении Тургайской области. В научный оборот введён широкий комплекс ранее не использованных архивных материалов, что значительно расширило источниковую базу и повысило достоверность выводов. Полученные результаты позволили выявить региональные особенности имперского реформирования, охарактеризовать механизмы адаптации имперских институтов к социокультурным условиям казахской степи и определить специфику формирования гибридных форм власти. Научная эффективность подтверждается также высоким уровнем публикационной активности — подготовлены статьи в высокорейтинговых журналах, монография, сборники конференций и электронные ресурсы. Итоги исследования способствуют не только развитию национальной историографии, но и укреплению культурно-исторической идентичности, формированию национального самосознания и научному осмыслению колониального наследия.

Efficiency (in Kazakh) : Жүргізілген ғылыми зерттеудің тиімділігі жобаны іске асыру барысында қол жеткізілген теориялық және практикалық нәтижелермен дәлелденеді. Зерттеу нәтижесінде Торғай облысына қатысты Ресей империясының басқару үдерістері мен отарлық саясатын тұтас түсінуге мүмкіндік беретін берік теориялық-әдіснамалық негіз қалыптастырылды. Бұрын ғылыми айналымға енбеген мұрағаттық материалдардың кең кешені зерттеуге енгізіліп, деректік базаны айтарлықтай кеңейтіп, алынған қорытындылардың дәлдігін арттырды. Зерттеу нәтижелері империялық реформалардың аймақтық ерекшеліктерін айқындауға, империялық институттардың қазақ даласының әлеуметтік-мәдени жағдайларына бейімделу тетіктерін сипаттауға және биліктің гибридті нысандарының қалыптасу ерекшелігін анықтауға мүмкіндік берді. Ғылыми тиімділік сондай-ақ жоғары рейтингі бар журналдардағы мақалалар, монография, конференциялар жинақтары және электрондық ресурстар түрінде жарық көрген нәтижелер арқылы расталды. Зерттеу қорытындылары ұлттық тарихнаманы дамытуға, мәдени-тарихи бірегейлікті нығайтуға, ұлттық өзіндік сананы қалыптастыруға және отарлық мұраны ғылыми тұрғыдан қайта пайымдауға елеулі үлес қосады.

Field of application (in Russian) : Результаты проведённого научного исследования имеют широкую область применения как в научной, так и в образовательной и социокультурной сферах. Полученные материалы и выводы могут быть использованы при разработке университетских курсов и специальных дисциплин по истории Казахстана, колониальной политике Российской империи и региональной истории Тургайской области. Эмпирическая база исследования представляет ценность для дальнейших сравнительных и междисциплинарных исследований по проблемам имперских и постколониальных трансформаций. Выявленные закономерности функционирования административных институтов и практики взаимодействия колониальной и местной властей могут служить основой для научных обобщений в области политической истории и исторической антропологии. Материалы проекта также могут быть использованы в музейной и просветительской деятельности, направленной на сохранение исторической памяти и формирование национальной идентичности. В целом результаты исследования способствуют углублению понимания исторических процессов в Казахстане и укреплению гуманитарного знания о его имперском и колониальном прошлом.

Field of application (in Kazakh) : Жүргізілген ғылыми зерттеу нәтижелерінің қолданылу аясы ғылыми, білім беру және әлеуметтік-мәдени салаларды қамтиды. Алынған материалдар мен тұжырымдар Қазақстан тарихы, Ресей империясының отарлық саясаты және Торғай облысының өңірлік тарихы бойынша университеттік курстар мен арнайы пәндерді әзірлеуде пайдаланылуы мүмкін. Зерттеудің эмпирикалық базасы империялық және постколониялық трансформация мәселелеріне арналған салыстырмалы және пәнаралық зерттеулерді жалғастыру үшін құнды дерек көзі болып табылады. Әкімшілік институттардың қызмет ету заңдылықтары мен отарлық және жергілікті билік өкілдерінің өзара іс-қимыл тәжірибелері саяси тарих пен тарихи антропология салаларында ғылыми қорыту жасауға негіз бола алады. Жоба материалдары тарихи жадты сақтау мен ұлттық бірегейлікті қалыптастыруға бағытталған мұражайлық және ағартушылық қызметте қолданылуы мүмкін. Жалпы алғанда, зерттеу нәтижелері Қазақстандағы тарихи үдерістерді терең түсінуге және елдің империялық әрі отарлық өткенін гуманитарлық тұрғыдан зерделеуге ықпал етеді.