The object of research, development or design (in Russian) : Слабоустойчивые и трещиноватые горные массивы золоторудных и полиметаллических месторождений Республики Казахстан (Акбакай, Бескемпир, Светинское), характеризующиеся высокой структурной изменчивостью и сложными геомеханическими условиями при подземной разработке.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстан Республикасының алтын және полиметалл кен орындарының әлсіз және жарықшақты тау-кен сілемдері (Ақбақай, Бескемпір, Светинское), олардың құрылымдық-механикалық қасиеттерінің өзгергіштігі және жерасты қазбаларының орнықтылығына әсер ететін геомеханикалық факторлар.

Aim of work (in Russian) : Разработка ресурсосберегающей технологии управления состоянием массива горных пород методом оперативного упрочнения нарушенных зон выемочного участка, путем создания защитного слоя в массиве, обеспечивающая эффективность и безопасность отработки рудных тел с высокими технико-экономическими показателями.

Aim of work (in Kazakh) : Кен шоғырларын жоғары техникалық-экономикалық көрсеткіштермен тиімді және қауіпсіз игеруді қамтамасыз ететін, қазба жұмыстары өтетін аймақтағы бұзылған массивті қорғаныс қабатын орнату арқылы жедел бекемдеу тәсілімен таужыныстары массивінің күйін басқарудың ресурстарды үнемдейтін технологиясын жасау болып табылады.

Методы исследования (на русском) : Применены инженерно-геологический и геомеханический анализ, лабораторные исследования физико-химических свойств реагентов, определение кинетики их отверждения и закономерностей пропитки, численное моделирование в ANSYS Mechanical и опытно-промышленные испытания на руднике «Акбакай».

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу кешеніне инженерлік-геологиялық және геомеханикалық талдау, физика-химиялық сынақтар, реагенттердің қату кинетикасы мен сіңу заңдылықтарын анықтау, ANSYS Mechanical бағдарламасында сандық модельдеу және Ақбақай кенішінде өнеркәсіптік тәжірибелік сынақтар енді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Создана комплексная математическая и экспериментальная модель процесса химического укрепления горных пород. Установлено, что эпоксидная смола с катализатором ПЭПА в соотношении 9:1 обеспечивает максимальную адгезию (τадг=0,133 МПа) и высокую механическую прочность. По сравнению с полиуретановым составом, эпоксидный реагент повышает прочность породного массива в 1,8 раза и снижает деформацию в 2,2 раза. Определены рациональные технологические параметры: давление нагнетания 0,9–1,4 МПа, радиус пропитки 0,09–0,20 м, время полного отверждения 12 ч. Моделирование в ANSYS показало повышение устойчивости массива в 3 раза и уменьшение радиуса зоны концентрации напряжений на 30–35%. Промышленные испытания выявили снижение раскрытия трещин с 3,5 до 0,8 мм и увеличение прочности массива в 3,8 раза.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Алғаш рет тау жыныстарын химиялық жолмен бекемдеу процесінің кешенді математикалық және тәжірибелік моделі жасалды. Эпоксид шайыры мен ПЭПА катализаторының 9:1 қатынасы тау жыныстарымен жоғары адгезиялық байланыс көрсеткені анықталды (τадг=0,133 МПа). Полиуретан негізді құраммен салыстырғанда эпоксидті реагенттің беріктік көрсеткіші 1,8 есеге жоғары, ал деформация шамасы 2,2 есеге азайды. Реагенттің тиімді айдамалау қысымы 0,9–1,4 МПа, ал таралу радиусы 0,09–0,20 м диапазонында екені дәлелденді. ANSYS Mechanical моделінде эпоксид желімімен бекемделген сілемнің орнықтылық дәрежесі 3 есеге артқаны және кернеу шоғырлану аймағының радиусы 30–35%-ға қысқарғаны анықталды. Өнеркәсіптік сынақтар барысында жарықшақтардың ашылуы 3,5 мм-ден 0,8 мм-ге дейін азайып, массивтің беріктігі 3,8 есеге артқаны тіркелді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Использование технологии позволило сократить расход крепежных материалов в 3,2 раза, уменьшить продолжительность монтажных работ на 40 %, снизить стоимость крепления 1 м выработки с 45 108 до 34 222 тенге (на 24,1 %). При среднем объёме проходки 500 м годовой экономический эффект составил 5,4 млн тенге.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ұсынылған технологияны қолдану нәтижесінде бекітпе материалдарының шығыны 3,2 есеге азайды, монтаж уақыты 40 %-ға қысқарды, ал 1 м қазбаға кететін шығын 24,1 %-ға төмендеді (45 108 тг-ден 34 222 тг-ге дейін). Орташа 500 м қазба көлемінде жылдық үнем 5,4 млн теңгені құрады.

Level of implementation (in Russian) : Полученные результаты были экспериментально внедрены на жиле Фроловской рудника «Акбакай». Рекомендуется внедрение технологии на месторождениях Бескемпир и Светинское, имеющих аналогичные геологические и геомеханические условия.

Level of implementation (in Kazakh) : Алынған нәтижелер Ақбақай кенішінің Фролов желісінде тәжірибелік түрде енгізілді. Технологияны ұқсас геологиялық және геомеханикалық жағдайлары бар Бескемпір және Светинское кеніштеріне енгізу ұсынылады.

Efficiency (in Russian) : Внедрение технологии позволило повысить устойчивость породного массива, снизить ширину раскрытия трещин на 77 %, уменьшить количество аварийных ситуаций и стабилизировать контуры выработок. Экономическая эффективность обеспечена сокращением эксплуатационных затрат и повышением безопасности горных работ.

Efficiency (in Kazakh) : Технологияны енгізу тау жынысы сілемінің орнықтылығын арттырып, жарықшақтардың ашылу енін 77 %-ға азайтты, қазбалардағы апаттылық деңгейін төмендетті және контурлардың тұрақтылығын қамтамасыз етті. Экономикалық тиімділік пайдалану шығындарының азаюы мен қауіпсіздіктің артуы арқылы дәлелденді.

Field of application (in Russian) : Горнодобывающие предприятия, ведущие подземную разработку золоторудных и полиметаллических месторождений в условиях слабых и трещиноватых породных массивов.

Field of application (in Kazakh) : Жерасты тәсілімен игерілетін алтын және түсті металл кен орындарының әлсіз және жарықшақты сілемдерін бекемдеу және қазбалардың орнықтылығын арттыру бағытындағы тау-кен кәсіпорындары.