The object of research, development or design (in Russian) : Объектом разработки является мобильный робот-разведчик для мониторинга воздушной среды с целью обнаружения химического и радиационного заражения. Система предназначена для автоматического измерения концентраций опасных веществ и уровня радиации с последующим построением цифровой карты заражения местности. Разработка направлена на создание отечественного интеллектуального мобильного робота с защищённой системой передачи данных, функцией аппаратного удаления информации в нештатных ситуациях и применением собственных казахстанских программно-технических решений.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Химиялық және радиациялық зақымдануды анықтау мақсатында әуе ортасын мониторингілеу үшін ұтқыр робот-барлаушы әзірлеу объектісі болып табылады. Жүйе қауіпті заттардың шоғырлануын және радиация деңгейін автоматты түрде өлшеуге, кейіннен жергілікті жердің зақымдануының сандық картасын жасауға арналған. Әзiрлеу деректердi берудiң қорғалған жүйесi, штаттан тыс жағдайларда ақпаратты аппараттық жою функциясы және өзiнiң қазақстандық бағдарламалық-техникалық шешiмдерiн қолдану арқылы отандық интеллектуалды ұтқыр робот жасауға бағытталған.

Aim of work (in Russian) : Разработка криптозащищенного многофункционального мобильного робота разведчика с интеллектуальной системой управления. Универсальный интерфейс подключения внешних устройств позволит использовать для мониторинга заминированных полей или заражённых территорий, так в гражданской области: сельское хозяйство, медицина или условия чрезвычайных ситуаций

Aim of work (in Kazakh) : Интеллектуалды басқару жүйесі бар крипто-қорғалған көп функциялы мобильді барлау роботын жасау. Сыртқы құрылғыларды қосудың әмбебап интерфейсі миналанған өрістерді немесе жұқтырған аумақтарды бақылау үшін пайдалануға мүмкіндік береді, сондықтан азаматтық салада: ауыл шаруашылығы, медицина немесе төтенше жағдайлар

Методы исследования (на русском) : Метод исследования основан на сочетании теоретических и экспериментальных подходов, направленных на разработку и проверку эффективности робототехнических систем разведки и мониторинга воздушной среды. Основными применяемыми методами являются математическое и компьютерное моделирование, обеспечивающее возможность прогнозирования поведения системы при различных сценариях эксплуатации. Теоретические исследования и прикладные расчёты выполнялись с использованием принципов теории систем навигации, методов программирования, микроэлектроники, теории интеллектуальных систем, вычислительных технологий и автоматического управления. Для оценки точности, устойчивости и отказоустойчивости алгоритмов использовались методы имитационного моделирования и цифрового анализа сигналов. В экспериментальной части проекта была выполнена сборка и тестирование опытного образца военного робота-разведчика, оснащённого датчиками химического и радиационного контроля, навигационными и телеметрическими модулями. Проведённые полевые испытания подтвердили корректность разработанных математических моделей, эффективность программных решений и надёжность аппаратной архитектуры. Таким образом, комплексное применение моделирования и экспериментальной отработки обеспечило устойчивость и высокую эффективность созданной робототехнической системы.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу әдісі әуе ортасын барлау мен мониторингінің робототехникалық жүйелерін әзірлеуге және олардың тиімділігін тексеруге бағытталған теориялық және эксперименттік тәсілдерді үйлестіруге негізделген. Пайдаланудың әртүрлі сценарийлерінде жүйенің жүріс-тұрысын болжау мүмкіндігін қамтамасыз ететін математикалық және компьютерлік модельдеу негізгі қолданылатын әдістер болып табылады. Теориялық зерттеулер мен қолданбалы есептеулер навигация жүйесі теориясы, бағдарламалау әдістері, микроэлектроника, зияткерлік жүйелер теориясы, есептеу технологиялары және автоматты басқару принциптерін пайдалана отырып орындалды. Алгоритмдердің дәлдігін, орнықтылығын және істен шығуға төзімділігін бағалау үшін имитациялық модельдеу және сигналдарды сандық талдау әдістері пайдаланылды. Жобаның эксперименттік бөлігінде химиялық және радиациялық бақылау датчиктерімен, навигациялық және телеметрикалық модульдермен жабдықталған әскери робот-барлаушының тәжірибелік үлгісін құрастыру және тестілеу орындалды. Жүргізілген далалық сынақтар әзірленген математикалық үлгілердің дұрыстығын, бағдарламалық шешімдердің тиімділігін және аппараттық сәулеттің сенімділігін растады. Осылайша, модельдеу мен эксперименттік өңдеуді кешенді қолдану құрылған робототехникалық жүйенің орнықтылығы мен жоғары тиімділігін қамтамасыз етті.

Obtained results and novelty (in Russian) : Основные результаты исследования и их новизна заключаются в следующем: -разработаны полноценные программно-аппаратные решения для навигации, - разработаны модели комплексного мониторинга – газового, радиационного, магнитометрического. - разработаны и протестированы программно-аппаратные решения для радиолокационного мониторинга приповерхностного слоя земли с макетами мин -разработаны и внедрены методы киберзащиты, включая модульную блокчейн-архитектуру передачи данных и постквантовые криптографические протоколы на базе Saber. Опубликованы: - 2 статьи в изданиях, входящих в базу Scopus c процентилем от 74 до 91 и одна принята в текущий номер с процентилем 75; - 6 статей в отечественных изданиях, входящих в перечень изданий КОКСНВО; - 6 статья в материалах конференции, входящем в базу Scopus; - 9 авторских свидетельств; - 2 патента и получено положительное решение на один патент на изобретение. По результатам исследования защищено две докторских диссертация PhD и 7 магистерских диссертации. Полученные результатов являются подтверждение новизны проведенных исследований.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеудің негізгі нәтижелері мен олардың жаңалығы мыналарды білдіреді: - навигацияға арналған толыққанды бағдарламалық-аппараттық - кешенді мониторинг - газдық, радиациялық, магнитометриялық модельдер әзірленді. - мина макеттерімен жердің үстіңгі қабатының радиолокациялық мониторингі үшін бағдарламалық-аппараттық шешімдер әзірленіп, сынақтан өткізілді - Saber базасында деректерді берудің модульдік блокчейн-архитектурасын және кванттан кейінгі криптографиялық хаттамаларды қоса алғанда, киберқорғаныс әдістері әзірленіп, енгізілді. Жарияланған: - 74-тен 91-ге дейінгі пайызбен Scopus базасына кіретін басылымдарда 2 бап және 75 пайызбен ағымдағы нөмірге бір бап қабылданған; - КОКСНВО басылымдарының тізбесіне кіретін отандық басылымдардағы 6 мақала; - Scopus базасына кіретін конференция материалдарындағы 6-бап; - 9 авторлық куәлік; - 2 патент және өнертабысқа бір патентке оң шешім алынды. Зерттеу нәтижелері бойынша екі PhD докторлық диссертация және 7 магистрлік диссертация қорғалды. Алынған нәтижелер жүргізілген зерттеулердің жаңалығын растау болып табылады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные показатели предлагаемой модели робота-разведчика включают систему обнаружения и измерения концентраций газов и уровня радиации с формированием цифровой карты заражения местности. Передача данных осуществляется через криптографически защищённый канал, обеспечивающий конфиденциальность и безопасность. В конструкции предусмотрен аппаратный режим полной ликвидации данных и программного обеспечения при нештатных ситуациях. К технико-экономическим показателям относятся использование полностью казахстанского программного обеспечения и запатентованных технологических решений, что обеспечивает мелкосерийный выпуск недорогих отечественных интеллектуальных мобильных роботов. Отличительными чертами системы являются высокая функциональность, низкая себестоимость и универсальность.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Робот-барлаушының ұсынылып отырған моделінің негізгі конструктивтік көрсеткіштері газдардың шоғырлануын және жергілікті жердің зақымдануының сандық картасын қалыптастыра отырып, радиация деңгейін анықтау және өлшеу жүйесін қамтиды. Деректерді беру құпиялылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз ететін криптографиялық қорғалған арна арқылы жүзеге асырылады. Конструкцияда штаттан тыс жағдайларда деректерді және бағдарламалық қамтамасыз етуді толық жоюдың аппараттық режимі көзделген. Техникалық-экономикалық көрсеткіштерге толығымен қазақстандық бағдарламалық қамтамасыз етуді және патенттелген технологиялық шешімдерді пайдалану жатады, бұл қымбат емес отандық зияткерлік ұтқыр роботтарды ұсақ сериялы шығаруды қамтамасыз етеді. Жоғары функционалдылық, төмен өзіндік құн және әмбебаптық жүйенің ерекше белгілері болып табылады.

Level of implementation (in Russian) : Степень внедрения результатов исследования оценивается как высокая. Разработанные программно-аппаратные решения для систем навигации, радиационного, газового и радиолокационного мониторинга внедрены в опытные образцы мобильных роботов-разведчиков, прошедших лабораторные и полевые испытания. Созданные методы киберзащиты, включая модульную блокчейн-архитектуру и постквантовые криптографические протоколы Saber, интегрированы в систему защищённого обмена данными между робототехническими платформами. Отдельные элементы проектных решений применяются в учебных и исследовательских лабораториях технических университетов Казахстана, а также в рамках совместных научных программ по интеллектуальным системам мониторинга. Разработанные технологии получили патентную защиту и готовятся к промышленной апробации в ведомственных структурах, занимающихся вопросами радиационно-химической безопасности и ситуационного мониторинга. Таким образом, результаты исследования не только внедрены в реальные технические решения и пилотные образцы, но и формируют научно-технологическую основу для дальнейшей коммерциализации отечественных интеллектуальных робототехнических систем.

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелерін енгізу деңгейі жоғары деп бағаланады. Навигация, радиациялық, газдық және радиолокациялық мониторинг жүйелері үшін әзірленген бағдарламалық-аппараттық шешімдер зертханалық және далалық сынақтардан өткен мобильді робот-барлаушылардың тәжірибелік үлгілеріне енгізілді. Құрылған киберқорғаныс әдістері, соның ішінде модульдік блокчейн архитектурасы мен Saber посткванттық криптографиялық хаттамалары робототехникалық платформалар арасында қорғалған деректер алмасу жүйесіне біріктірілген. Жобалық шешімдердің жекелеген элементтері Қазақстанның техникалық университеттерінің оқу және зерттеу зертханаларында, сондай-ақ мониторингтің зияткерлік жүйелері бойынша бірлескен ғылыми бағдарламалар шеңберінде қолданылады. Әзірленген технологиялар патенттік қорғауға ие болды және радиациялық-химиялық қауіпсіздік және ахуалдық мониторинг мәселелерімен айналысатын ведомстволық құрылымдарда өнеркәсіптік байқаудан өткізуге дайындалуда. Осылайша, зерттеу нәтижелері нақты техникалық шешімдер мен пилоттық үлгілерге енгізіліп қана қоймай, отандық зияткерлік робототехникалық жүйелерді одан әрі коммерцияландыру үшін ғылыми-технологиялық негіз қалыптастырады.

Efficiency (in Russian) : Эффективность предлагаемых решений определяется тем, что развитие IT-технологий и интеллектуальной робототехники является стратегически важным направлением, способным существенно повысить уровень военных информационных технологий Вооружённых Сил Казахстана. Реализованные в проекте запатентованные технологические решения и собственное программное обеспечение обеспечивают возможность мелкосерийного выпуска недорогих отечественных многофункциональных мобильных роботов. Эти интеллектуальные системы разведки и безопасности демонстрируют высокую функциональность, экономичность и универсальность. Созданная экспериментальная модель военного робота-разведчика на интеллектуальной мобильной платформе с набором датчиков и сканеров показала высокую эффективность в ходе тестирования. Проведённые испытания подтвердили достоверность разработанных математических моделей и устойчивость программно-аппаратных решений. Коммерциализация результатов проекта позволит укрепить позиции Казахстана на рынке высоких технологий и обеспечить значительный экономический эффект.

Efficiency (in Kazakh) : Ұсынылатын шешімдердің тиімділігі IT-технологиялар мен зияткерлік робототехниканы дамыту Қазақстан Қарулы Күштерінің әскери ақпараттық технологияларының деңгейін айтарлықтай арттыруға қабілетті стратегиялық маңызды бағыт болып табылатындығымен айқындалады. Жобада іске асырылған патенттелген технологиялық шешімдер мен жеке бағдарламалық қамтамасыз ету арзан отандық көп функциялы мобильді роботтарды ұсақ сериялы шығару мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Барлау мен қауіпсіздіктің осы зияткерлік жүйелері жоғары функционалдылықты, үнемділікті және әмбебаптықты көрсетеді. Сенсорлар мен сканерлер жинағы бар интеллектуалды мобильдік платформада жасалған әскери робот-барлаушының эксперименттік моделі тестілеу барысында жоғары тиімділікті көрсетті. Жүргізілген сынақтар әзірленген математикалық үлгілердің дұрыстығын және бағдарламалық-аппараттық шешімдердің тұрақтылығын растады. Жоба нәтижелерін коммерцияландыру Қазақстанның жоғары технологиялар нарығындағы позициясын нығайтуға және едәуір экономикалық тиімділікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Область применения: оборонные ведомства, военная инженерия, информационная и объектовая безопасность, автономные робототехнические системы. Прогнозные предположения: результаты работы могут служить основой для дальнейших исследований в области робототехники, кибербезопасности, применения ИИ и сенсорных комплексов в задачах военного назначения.

Field of application (in Kazakh) : Қолданылу саласы: қорғаныс ведомстволары, әскери инженерия, ақпараттық және объектілік қауіпсіздік, автономды робототехникалық жүйелер. Болжамды болжамдар: жұмыс нәтижелері робототехника, киберқауіпсіздік, әскери мақсаттағы міндеттерде АИ мен сенсорлық кешендерді қолдану саласындағы одан әрі зерттеулер үшін негіз бола алады.