The object of research, development or design (in Russian) : Лишайники Казахстана и выделенные из них грибы.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстанның қыналары және олардан бөлінген саңырауқұлақтар.

Aim of work (in Russian) : Цель проекта заключается в выделении, установлении строения и изучении физико-химических свойств новых антибиотиков из эндолихеновых грибов.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты эндолихендік саңырауқұлақтардан жаңа антибиотиктерді бөліп алу, құрылымын орнату және физика-химиялық қасиеттерін зерттеу.

Методы исследования (на русском) : ПЦР, колоночная хроматография (SiO2), гель хроматография (Sephadex LH-20), тонкослойная хроматография, высокоэффективная жидкостная хроматография (HPLC), спектральные методы (ЯМР 1Н, 13С, двумерные спектры 1Н-1Н (COSY), 1Н-13С (HMBC, HSQC), Dept, UV-, ИК-, масс-спектры и другие) и рентгеноструктурный анализ (Х-ray).

Методы исследования (на казахском) : ПТР, бағаналы хроматографиясы (SiO2), гель хроматографиясы (Sephadex LH-20), жұқа қабатты хроматография, жоғары тиімді сұйықтық хроматографиясы (HPLC), спектрлік әдістер (NMR 1H, 13C, екі өлшемді спектрлер 1H-1H (COSY), 1H-13С(HMBC, HSQC), Dept, UV-, ИҚ-, спектрлер және басқалар) және рентгендік құрылымдық талдау (рентген).

Obtained results and novelty (in Russian) : Была выделена 2-(4-(этоксикарбонил)фенил)уксусная кислота из эндолихенового гриба Neurospora dictyophora, выделенного из лишайника Evernia sp., которая потенциально обладает антиоксидантной и противовоспалительной активностью. - собраны лишайники Казахстана и прилежащих регионов и проведена их видовая идентификация; - из лишайников выделены грибы; - грибы идентифицированы методом ПЦР; - наработаны экстракты культуральной жидкости и приготовлены сгущеные экстракты; - определена антимикробная активность, цитотоксическая активность, антирадикальная активность экстрактов культуральной жидкости. - Выделен антибиотик из Neurospora dictyophora. - Опубликованы 7 статей (2 Scopus/Web of Science, 5 ККСОН), 5 статей (3 Scopus/Web of Science, 2 ККСОН) находятся в печати, 7 тезисов международных конференций, 4 авторских права на произведение науки, 5 патентов, лабораторный регламент, монография.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Evernia sp. қынасынан бөлінген Neurospora dictyophora эндолихенді саңырауқұлағынан антиоксидантты, қабынуға қарсы белсенділікке ие 2-(4-(этоксикарбонил)фенил) сірке қышқылы бөлініп алынды. - Қазақстанның және оған іргелес өңірлердің қыналары жиналып, олардың түрлеріне сәйкестендіру жүргізілді; - саңырауқұлақтар қыналардан бөлініп алынды; - саңырауқұлақтар ПТР әдісімен анықталды; - микобионт сұйықтығының сығындылары әзірленіп, қоюландырылған сығындылар дайындалды; - микробқа қарсы белсенділік, цитотоксикалық белсенділік, культуралық сұйықтық сығындыларының радикалға қарсы белсенділігі анықталды. - Антибиотик Neurospora dictyophora-дан бөлінді. - 7 мақала (2 Scopus/Web of Science, 5 ККСОН), 5 мақала (3 Scopus/Web of Science, 2 ККСОН) баспада, 7 халықаралық конференция тезисі, ғылым туындысына 4 авторлық құқық, 5 патент, зертханалық регламент, монография

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Исследованы лишайники Акмолинской области (21 семейство) и выделенные из них эндолихеновые грибы; идентифицировано 114 образцов лишайников и 79 грибных штаммов (ITS, TEF1, RB2). Получено 38 грибных экстрактов, 4 штамма ферментированы (6 мес., 30–80 г/шт.). Выделено соединение 2-(4-(этоксикарбонил)фенил)уксусная кислота с антиоксидантной и противовоспалительной активностью; экстракты проявили высокую антимикробную активность и цитотоксичность. Научные результаты: публикации, патенты, авторские права, монография; лабораторный регламент подтверждает TRL 4, категория B.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ақмола облысының қыналары (21 тұқымдасының) және олардан идентификацияланған эндолихенді саңырауқұлақтар зерттелді; қыналардың 114 үлгісі және 79 саңырауқұлақ штамдары (ITS, TEF1, RB2) анықталды. 38 саңырауқұлақ сығындысы алынды, 4 штамм ферментацияланды (6 ай., 30-80 г / дана). 2-(4-(этоксикарбонил)фенил)қосылысы сірке қышқылы антиоксидантты және қабынуға қарсы белсенділігі бар; сығындылар жоғары микробқа қарсы белсенділік пен цитоуыттылықты көрсетті. Ғылыми нәтижелер: Жарияланымдар, патенттер, авторлық құқықтар, монография; зертханалық регламент TRL 4, B санатын растайды.

Level of implementation (in Russian) : Опубликованы 8 статей (3 Scopus/Web of Science, 5 ККСОН), 4 статьи (2 Scopus/Web of Science, 2 ККСОН) находятся в печати, 7 тезисов международных конференций, 4 авторских свидетельства, 5 патентов (1 из них находится в печати), 1 лабораторный регламент, 1 монография.

Level of implementation (in Kazakh) : 8 мақала (3 Scopus/Web of Science, 5 ҒЖБССҚЕК), 4 мақала (2 Scopus/Web of Science, 2 ҒЖБССҚЕК), 7 халықаралық конференция тезистері, 4 авторлық құқық, 5 патент (оның ішінде 1-і баспада), 1 зертханалық регламент, 1 монография жарияланды.

Efficiency (in Russian) : Научная эффективность: Создана коллекция грибов (79 штаммов), выявлены перспективные штаммы с антимикробной активностью и новое соединение с фармакологическим потенциалом. Практическая эффективность: Результаты могут применяться для создания новых антимикробных и противовоспалительных препаратов. Технологическая эффективность: Разработан лабораторный регламент, подтверждена готовность TRL 4. Интеллектуальная эффективность: Получены патенты и авторские права, оформлена монография. Образовательная эффективность: Подготовлен PhD, привлечены магистранты. Экономическая эффективность: Возможна коммерциализация соединений и сокращение затрат на разработку природных антимикробных средств

Efficiency (in Kazakh) : Ғылыми тиімділігі: саңырауқұлақтар коллекциясы құрылды (79 штамм), микробқа қарсы белсенділігі бар перспективалы штамдар және фармакологиялық әлеуеті бар жаңа қосылыс анықталды. Практикалық тиімділік: нәтижелерді жаңа микробқа қарсы және қабынуға қарсы препараттарды жасау үшін қолдануға болады. Технологиялық тиімділік: зертханалық регламент әзірленді, TRL 4 дайындығы расталды. Зияткерлік тиімділік: патенттер мен авторлық құқықтар алынды, монография рәсімделді. Білім беру тиімділігі: PhD дайындалды, магистранттар тартылды. Экономикалық тиімділік: қосылыстарды коммерцияландыру және табиғи микробқа қарсы препараттарды әзірлеу шығындарын азайту мүмкін

Field of application (in Russian) : медицина, здравоохранение, ветеринария

Field of application (in Kazakh) : медицина, денсаулық сақтау, ветеринария