The object of research, development or design (in Russian) : Сорта и гибриды томатов казахстанской и американской селекции, дикие виды

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстандық және америкалық сұрыптар мен будандар, жабайы қызанақ түрлері

Aim of work (in Russian) : Поиск новых доноров и источников генов устойчивости к альтернариозу томата и разработка новых SCAR-маркеров

Aim of work (in Kazakh) : Қызанақтың альтернариозға төзімділігінің жаңа донорлары мен ген көздерін іздеу және жаңа SCAR-маркерлерін әзірлеу

Методы исследования (на русском) : Методы исследований: микробиологические, гибридизация, молекулярно-генетические

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу әдістері: микробиологиялық, будандастыру, молекулалық-генетикалық

Obtained results and novelty (in Russian) : Результаты исследований: – за 2023 год: Проведен сбор и характеристика 58 сортообразцов томата для определения фенотипических признаков. Проведена посадка, фенологическая оценка и анализ структуры урожая. Проведен скрининг 58 генотипов. Проведена гибридизация и получено 9 гибридов F₁. Проведена морфологическая и молекулярная идентификация грибов рода Alternaria с использованием трех маркеров. – за 2024 год: Проведено изучение коллекции томатов на опытных полях юго-востока Казахстана. Проведена посадка, фенологическая оценка и анализ структуры урожая. Проведена оценка коллекции 9 гибридов томата F2 по фенотипическим признакам. Получено 5 гибридов F1. Проведено полногеномное секвенирование BSA-seq и идентифицировано 14 финальных регионов-кандидатов. – за 2025 год: Проведена посадка, фенологические наблюдения и анализ структуры урожая 40 генотипов F2-F3. Получено 3 гибрида. Проведен биохимический анализ плодов. Разработаны 4 пары SCAR маркеров и проведено тестирование коллекции. Новизна полученных результатов – идентифицированы гены-кандидаты устойчивости томата к альтернариозу с использованием BSA-Seq и разработаны SCAR-маркеры.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері: – 2023 жыл: фенотиптік белгілерін анықтау мақсатында 58 қызанақ сұрып үлгісі жиналып, сипатталды. Отырғызу, фенологиялық бағалау және өнім құрылымын талдау жүргізілді. 58 генотип альтернариозға төзімділікке скринингтен өткізілді. Будандастыру нәтижесінде F1 ұрпағындағы 9 будан алынды. Alternaria туысына жататын саңырауқұлақтар үш маркерді пайдалану арқылы морфологиялық және молекулалық тұрғыда анықталды. 2024 жыл: Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы тәжірибелік алқаптарда қызанақ коллекциясы зерттелді. Отырғызу, фенологиялық бағалау және өнім құрылымын талдау жүргізілді. F2 ұрпағындағы 9 буданның фенотиптік белгілері бағаланды. 5 жаңа F1 буданы алынды. BSA-seq толық геномдық секвенирлеу технологиясы қолданылып, 14 кандидаттық аймақ (регион) анықталды. 2025 жыл: F2-F3 ұрпақтарындағы 40 генотип бойынша отырғызу, фенологиялық бақылау және өнім құрылымын талдау жүргізілді. 3 жаңа будан алынды. Жемістердің биохимиялық құрамы (құрғақ заттар, қанттар, қышқылдылық, С витамині, нитраттар) зерттелді. 4 жұп SCAR-маркері әзірленіп, коллекция альтернариозға төзімділікке сынақтан өткізілді. Алынған нәтижелердің жаңалығы – BSA-Seq технологиясын қолдану арқылы қызанақтың альтернариозға төзімділігімен байланысты кандидат гендері анықталып, SCAR-маркерлері жасалды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разработаны 4 пары SCAR маркеров и проведено тестирование коллекции томатов на устойчивость к альтернариозу.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Төрт жұп SCAR маркерлері әзірленді және қызанақ топтамасы альтернарияға төзімділік үшін бағаланды.

Level of implementation (in Russian) : Подготовлены научно-методические рекомендации для использования набора SCAR маркеров для оценки генотипов томата на устойчивость к альтернариозу в селекционно-генетических программах.

Level of implementation (in Kazakh) : Қызанақ генотиптерін альтернариозға төзімділігі бойынша бағалау үшін SCAR-маркерлер жиынтығын қолдану жөніндегі ғылыми-әдістемелік ұсынымдар дайындалды және оларды селекциялық-генетикалық бағдарламаларда қолдану ұсынылды.

Efficiency (in Russian) : Коллекция томатов казахстанской селекции протестирована с использованием SCAR-маркеров и отобраны наиболее перспективные линии.

Efficiency (in Kazakh) : Қазақстандық селекциядағы қызанақ коллекциясы SCAR-маркерлерін пайдалану арқылы сынақтан өткізілді және альтернариозға төзімді ең перспективалы желілер іріктелді.

Field of application (in Russian) : НИО, селекционные центры, специалисты по генетике и молекулярной биологии.

Field of application (in Kazakh) : ҒЗИ, селекциялық орталықтар, генетика және молекулалық биология мамандары.