The object of research, development or design (in Russian) : почва, растения пшеницы, гербициды сульфонилмочевины и биологические препараты для изучения остаточного последействия гербицидов сульфонилмочевины в почве и пшенице, в севообороте (в последующих культурах), влияния биологических удобрений на состав почвенной микрофлоры и урожайность зерновых. В результате исследований будут разработаны технологии повышения урожайности с минерализацией химических препаратов и увеличения внесения биологических.

The object of research, development or design (in Kazakh) : сульфонилмочевина гербицидтерінің топырақтағы және бидайдағы, ауыспалы егісте (кейінгі дақылдарда) қалдықты әсерін, биологиялық тыңайтқыштардың топырақ микрофлорасының құрамына және астық дақылдарының өніміне әсерін зерттеуге арналған топырақ, бидай өсімдіктері, сульфонилмочевина гербицидтері және биологиялық препараттар. Зерттеулер нәтижесінде химиялық заттардың минералдануы арқылы өнімділікті арттыру және биологиялық препараттарды қолдануды арттыру технологиялары әзірленеді.

Aim of work (in Russian) : Изучение последействия гербицидов сульфонилмочевины в почве и пшенице, оценка эффективности влияния их остатков на последующие культуры в севообороте, а также оценка влияния биологических удобрений на состав почвенной микрофлоры и урожайность зерновых в условиях земледелия Северного Казахстана

Aim of work (in Kazakh) : Сульфонилмочевина гербицидтерінің топырақтағы және бидайдағы қалдық әсерлерін және олардың қалдықтарының Солтүстік Қазақстан ауыспалы егістеріндегі дақылдарға әсерін зерттеу

Методы исследования (на русском) : При проведении исследований применяются описательные, корреляционные и экспериментальные подходы. Постановка полевых опытов (планирование, схемы, повторности и др.) научно обоснована, и произведена на основе общепринятых методов в агрономии - «Методика полевого опыта», Доспехов Б.А. (1985). Остатки (последействие) сульфонилмочевинных гербицидов в почве и в растениях определялись методом газовой хроматографии и методом биоанализа. Учеты и наблюдения за растениями - определение высоты растений, биомассы побегов и урожайности зерна (зерновых) и уровень их снижения проводятся в соответствии с методикой ГСИ, контрольная обработка (без использования гербицидов) рассчитана и использована при анализе результатов испытаний. При реализации опыта по оценке влияния биологических препаратов на микрофлору почвы и качество урожая культур, так же проводились учеты и наблюдения. Данные исследований проанализированы с использованием соответствующего статистического программного обеспечения.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу жүргізу кезінде сипаттамалық, корреляциялық және тәжірибелік тәсілдер қолданылады. Танаптық тәжірибелерді қою (жоспарлау, сұлбалар, қайталанулар және т.б.) ғылыми негізделген және агрономиядағы жалпы қабылданған әдістер - Б. А. Доспеховтың (1985) "Танаптық тәжірибе әдістемесі", негізінде жасалған. Топырақтағы және өсімдіктердегі сульфонилмочевина гербицидтерінің қалдықтары (қалдық әсерлері) газ хроматографиясы және биоанализ әдісімен анықталды. Өсімдіктердің өсуі мен дамуы бойынша есептеулер мен бақылаулар - өсімдіктердің биіктігін, өскіндердің биомассасын және астықтың (дәнді дақылдардың) өнімділігін және олардың төмендеу деңгейін анықтау МСС әдістемесіне сәйкес жүргізіледі, бақылау өңдеу (гербицидтерді қолданбау арқылы) есептелген және сынақ нәтижелерін талдау кезінде пайдаланылған. Биологиялық препараттардың топырақ микрофлорасына және дақылдар өнімінің сапасына әсерін бағалау бойынша тәжірибені іске асыру кезінде де өсімдіктердің өсуі мен дамуы бойынша есептеулер мен бақылаулар жүргізілді. Зерттеу деректері тиісті статистикалық бағдарламалық жасақтаманың көмегімен талданды.

Obtained results and novelty (in Russian) : В 2025 году согласно утверждённой программе выполнен полный комплекс исследований по изучению последействия гербицидов сульфонилмочевинного ряда и влияния биопрепаратов на яровую пшеницу. Проведён отбор и анализ семян сортов «Таймас» и «Уралосибирская», выполнены лабораторные и полевые опыты в хозяйствах Северного Казахстана. Установлено, что гербициды при соблюдении норм не оказывают выраженного угнетающего действия, а биопрепараты («Микориза», «Голд», «NPSB») повышают энергию прорастания, стрессоустойчивость и фотосинтетическую активность растений. Средняя урожайность составила 26 ц/га при гербицидах и 20–21 ц/га при биопрепаратах. Проведён ВЭЖХ-анализ остаточного содержания гербицидов; их уровень оказался ниже порога токсичности. Образцы почвы и растений направлены в лабораторию для углублённого анализа. Все работы выполнены в срок и в соответствии с утверждённой научной программой.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2025 жылы бекітілген бағдарламаға сәйкес сульфонилмочевина қатары гербицидтерінің кейінгі әсерін және биопрепараттардың жаздық бидайға ықпалын зерттеуге арналған толық кешенді зерттеу жұмыстары жүргізілді. «Таймас» және «Оралсібірлік» сорттарының тұқымдары іріктеліп, талдау жасалды, Солтүстік Қазақстан шаруашылықтарында зертханалық және далалық тәжірибелер орындалды. Гербицидтерді қолдану нормалары сақталған жағдайда олардың өсімдіктерге айқын тежеуші әсері байқалмады, ал биопрепараттар («Микориза», «Голд», «NPSB») тұқымның өнгіштік энергиясын, күйзеліс төзімділігін және өсімдіктердің фотосинтетикалық белсенділігін арттырды. Орташа өнімділік гербицидтер қолданылған нұсқаларда 26 ц/га, биопрепараттарда 20–21 ц/га деңгейінде болды. Гербицидтердің қалдық мөлшерін анықтау үшін жоғары тиімді сұйық хроматография (ЖТСХ) жүргізіліп, олардың деңгейі уыттылық шегінен төмен екені анықталды. Топырақ пен өсімдік үлгілері терең зертханалық талдау үшін жіберілді. Барлық жұмыстар бекітілген ғылыми бағдарламаға сәйкес және белгіленген мерзімде орындалды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Для обоснования эффективности применения гербицидов сульфонилмочевины, биоудобрений, сравнительной характеристики качества исследуемых объектов (почвы и растений), и экономической рентабельности их применения, будет проведена экономическая оценка полученных данных, с учетом последействия гербицидов сульфонилмочевины.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Сульфонимочевина гербицидтерін, био тыңайтқыштарды қолданудың тиімділігін, зерттелетін объектілер (топырақ және өсімдіктер) сапасының салыстырмалы сипаттамасын және оларды қолданудың экономикалық тиімділігін негіздеу үшін сульфонилмочевина гербицидтерінің әсерін ескере отырып, алынған деректерге экономикалық бағалау жүргізілетін болады.

Level of implementation (in Russian) : Реализация данного проекта требует постановки непрерывных полевых и лабораторных опытов и глубоко научного анализа. Уровень готовности технологии (по шкале TRL): на момент подачи заявки - 2, на момент завершения - 3.

Level of implementation (in Kazakh) : Бұл жобаны жүзеге асыру үздіксіз танаптық және зертханалық тәжірибелер мен терең ғылыми талдауды қажет етеді. Технологияның дайындық деңгейі (TRL шкаласы бойынша): өтінім беру кезінде - 2, аяқтау кезінде - 3.

Efficiency (in Russian) : При оценке влияния последействия гербицидов сульфонилмочевины, определения его уровня, будут разработаны технологии повышения урожайности с минимализацией химических препаратов и увеличения внесения биологических. Разработанный комплекс мероприятий позволит повысить здоровье нации, и сократит расходы фермеров на чрезмерное применение химических препаратов, а также, применение органической продукции улучшит микрофлору почвы, повышая ее продуктивность.

Efficiency (in Kazakh) : Сульфонилмочевина гербицидтерінің әсерін бағалау, оның деңгейін анықтау кезінде химиялық препараттарды барынша азайта отырып және биологиялық препараттарды енгізуді көбейте отырып, өнімділікті арттыру технологиялары әзірленетін болады. Әзірленген іс-шаралар кешені ұлттың денсаулығын жақсартуға және фермерлердің химиялық препараттарды шамадан тыс қолдануға, сондай-ақ органикалық өнімдерді қолдануға жұмсайтын шығындарын азайтуға мүмкіндік береді, топырақтың микрофлорасын жақсартады, оның өнімділігін арттырады.

Field of application (in Russian) : сельское хозяйство (земледелие, растениеводство)

Field of application (in Kazakh) : ауыл шаруашылығы (егіншілік, өсімдік шаруашылығы)