The object of research, development or design (in Russian) : духовно-культурные ценности, представленные в языке письменных памятников.

The object of research, development or design (in Kazakh) : жазба ескерткіштер тіліндегі рухани-мәдени құндылықтар

Aim of work (in Russian) : рассмотреть язык древнекипчакских письменных памятников как целостную лексическую систему и, сопоставив её с лексикой казахского языка, выявить языковую картину мира духовных, культурных и национальных ценностей.

Aim of work (in Kazakh) : Орта ғасырлық көне қыпшақ жазба ескерткіштерінің тілін тұтас лексикалық жүйе ретінде қазақ тілі лексикасымен салыстыра отырып, рухани, мәдени, ұлттық құндылықтар әлемінің тілдік бейнесін зерттеу.

Методы исследования (на русском) : историко-сравнительный, сопоставительно-типологический, диахронный, компонентный и описательный методы, а также лексико-семантический и когнитивно-логический анализ.

Методы исследования (на казахском) : тарихи-салыстырмалы әдіс, салғастырмалы-типологиялық, диахронды, компонеттік талдау, сипаттау әдістері, лексика-семантикалық және танымдық-логикалық талдау амалдары.

Obtained results and novelty (in Russian) : Средневековые письменные памятники на древнекипчакском языке впервые комплексно исследованы как этнолингвистический источник в контексте казахской культуры; Путём этнолингвистического анализа письменных памятников доказана преемственность культуры Великой степи на протяжении веков; Раскрыта языковая картина мира духовных и культурных ценностей; Определены национальная специфика и границы духовно-культурной номинации в системе лексических единиц. По теме исследования опубликовано 5 статей в журналах КОКСНВО МНВО РК, 4 статьи – в отечественных изданиях; представлено 5 докладов на международных и 1 на республиканской конференции. Изданы 1 статья в Scopus, 2 монографии, 1 сборник научно-исследовательских статей и 1 буклет-брошюра: 1. Эпоха Золотой Орды: поэма Кутба «Хосров и Ширин» (XIV в.), (320 с.) 2. Язык средневековых письменных памятников – мир духовных и культурных ценностей. (228 с). 3.Язык – национальный код. – Сборник научно-исследовательских статей (316 с). Проведена международная научная конференция «Тюркский мир: духовно-культурное пространство письменных памятников среднетюркского периода (X-XIV вв.)» (27.09.24 г.), материалы опубликованы в сборнике (287 с.)

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Орта ғасырлардағы көне қыпшақ тілді жазба ескерткіштер этнолингвистикалық дерек ретінде алғаш рет қазақ мәдениетімен сабақтастырылып, кешенді түрде зерттелді; ортағасырлық жазба мұраларға этнолингвистикалық талдау жасау арқылы Ұлы Дала мәдениетінің ғасырлар бойы үнемі сабақтастықта қалыптасқаны тілдік деректермен сипатталды; рухани, мәдени құндылықтар әлемінің тілдік бейнесі ашылды; әрбір лексикалық бірліктің аталуындағы ұлттық ерекшелік, рухани, мәдени номинация шегі анықталды. ҚР ҒЖБМ ҒЖБССҚК тізбесіндегі журналдарда 5, отандық ЖОО-ның Хабаршысында 4 мақала жарияланды, халықаралық конференцияларда 5, республикалық конференцияда 1 баяндама конференция материалдарының жинақтарында жарық көрді. Scopus базасындағы ғылыми журналға 1 мақала жарияланды. 2 монография, 1 ғылыми-зерттеу мақалалар жинағы, 1 буклет-кітапша жарық көрді: 1.Алтын Орда дәуірі: Құтыптың «Хұсрау мен «Шырын» поэмасы (ХІVғ.). (Алматы: «Liber» баспасы, 2023. –320 б.); 2.«Орта ғасыр жазба ескерткіштер тілі – рухани, мәдени құндылықтар әлемі» (Орал: «Quanysy» баспасы, 2025. –268 б.); 3.«Тіл – ұлттық код» ғылыми зерттеу мақалалар жинағы жарық көрді(Орал: «Quanysy» баспасы,2024. –316 б.). «Түркі әлемі: орта түркі дәуірі (Х-ХІVғ.) жазба мұраларының рухани-мәдени кеңістігі» атты халықаралық ғылыми конференция оздырылып,(27 қыркүйек 2024 жыл.) конференция материалдары жинақ ретінде басылды (Орал: «БҚИТУ баспа орталығы», 2024. –287б.).

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Материалы проекта были переплетены с учебными программами и расширили структуру системы гуманитарного образования. С антропоцентрической направленностью, рассматривающей язык как духовно-культурный код нации, казахский язык стал основой для углубленного изучения исторической лексикологии. Результатом проекта стала подготовка и презентация монографии. По этому поводу были организованы семинары, тренинги, круглые столы, конференции.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жоба материалдары оқу бағдарламаларымен сабақтасып, гуманитарлық білім беру жүйесінінің құрылымын кеңейте түсті. Тілді ұлттың рухани-мәдени коды ретінде қарастыратын антропоцентристік бағытпен қазақ тілі тарихи лексикологиясын тереңдей оқытуға негіз болды. Жобаның нәтижесі монография дайындалып, ұсынылды. Бұл бойынша семинарлар, тренингтер, дөңгелек үстелдер, конференциялар ұйымдастырылды.

Level of implementation (in Russian) :

Level of implementation (in Kazakh) :

Efficiency (in Russian) : Эффективность проекта «Язык средневековых письменных памятников – мир духовных и культурных ценностей» заключается в дальнейшем конкретном раскрытии концепции «казахская история на казахском языке». Только при рассмотрении духовно-культурной истории народа на основе письменного наследия возможно выявление его мировоззрения и национальной языковой картины мира. Указанный проект также отличается своей результативностью в углублённом преподавании тюркологических знаний студентам высших учебных заведений. Он служит основой для углублённого изучения исторической лексикологии казахского языка на антропоцентристском уровне, рассматривая язык как духовно-культурный код нации.

Efficiency (in Kazakh) : «Орта ғасыр жазба ескерткіштері тілі - рухани, мәдени құндылықтар әлемі» атты жобаның тиімділігі «қазақ тарихы қазақ тілінде» деген тұжырымды одан әрі нақтылауында болып отыр. Ұлттың өзін -өзі тануы үшін рухани-мәдени тарихын жазба мұраларға сүйеніп қарастырғанда ғана дүниетаным, ұлттық тілдік бейне анықталды. Аталған жоба ЖОО студенттеріне тереңдетілген түркологиялық білім берудегі тиімділігімен де ерекшеленеді. Қазақ тілі тарихи лексикологиясын тілді ұлттың рухани-мәдени коды ретінде қарастыратын антропоцентристік деңгейде тереңдей оқытуға негіз болады.

Field of application (in Russian) : все публикации могут быть использованы исследователями в области гуманитарных наук, а также студентами и магистрантами специальностей «Казахская филология» и «Тюркология» в учебных и научных целях.

Field of application (in Kazakh) : жоба бойынша жарық көретін барлық жарияланымдарды гуманитарлық ғылыми ізденістер кезінде зерттеушілер; қазақ филологиясы, түркітану мамандықтарының білім алушылары мақсатты түрде пайдалана алады.