The object of research, development or design (in Russian) : Горох, фасоль

The object of research, development or design (in Kazakh) : Асбұршақ, үрмебұршақ

Aim of work (in Russian) : Создать модели новых сортов гороха и фасоли на основании изучения селекционных и физиологических параметров.

Aim of work (in Kazakh) : Селекциялық және физиологиялық параметрлерді зерттеу негізінде асбұршақ пен үрмебұршақтың жаңа сорттарының модельдерін жасау.

Методы исследования (на русском) : Выявление источников и доноров генов с хозяйственно-ценными признаками и участие их в разработке модельного сорта гороха и фасоли; - выделить наиболее высокоурожайные образцы гороха и фасоли с помощью физиологических тестов; - установить корреляционные связи между вегетационными периодами, качественными и количественными признаками образцов гороха и фасоли; - установить оптимальные параметры модельного сорта гороха и фасоли.

Методы исследования (на казахском) : Шаруашылық-бағалы белгілері бар гендердің көздері мен донорларын анықтау және олардың асбұршақ пен үрмебұршақтың модельді сортын әзірлеуге қатысуы; - физиологиялық тестілердің көмегімен асбұршақ пен үрмебұршақтың өнімділігі анағұрлым жоғары үлгілерін бөлу; - өсу кезеңдері, асбұршақ пен үрмебұршақ үлгілерінің сапалық және сандық белгілері арасында корреляциялық байланыстар орнату; - асбұршақ пен үрмебұршақтың модельдік сортының оңтайлы параметрлерін белгілеу.

Obtained results and novelty (in Russian) : В коллекционном питомниках гороха и фасоли проведено фенотипирование и выделены лучшие сортообразцы и номера по хозяйственно-ценным признакам, которые будут включены на следующий год для подбора пар скрещиваний. В конкурсном питомнике по гороху урожайность варьировала от 18,8 до 27,7 ц/га. Номера Е-76, Е-86, А-542, Л-4-3-17 с урожайностью 21,4 ц/га были на уровне стандарта. Выделены высокопродуктивные номера с урожайностью от 21,5 до 27,7 ц/га: А-542, Л-4-3-17, Е-87, Л-11-8-19, Л-3-2-17, Л-2-1-17, Г-173, Е-77, А-567, 28/1, Б-186, Ж-55/2, Б-367, Г-44 которые достоверно превышают стандарт. В конкурсном питомнике по фасоли были выделены два номера, которые продемонстрировали лучшие результаты по урожайности: Черный с показателем 15,6 центнера с гектара и Булат/14 с урожайностью 17 центнера с гектара. Эти номера превзошли стандартные показатели по урожайности на 2,6-4 центнера с гектара. Впервые в Казахстане по результатам исследований начаты и продолжаются работы по составлению модели новых сортов гороха и фасоли на который будут ориентированы работы селекционеров.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Асбұршақ пен үрмебұршақтың коллекциялық питомниктерінде фенотиптеу жұмыстары жүргізіліп, шаруашылық құнды белгілеріне негізделген ең жақсы сортүлгілері мен номерлер анықталды, олар келесі жылы бұдандастыру жұмыстарына пайдаланатын болады. Конкурстық сортсынау питомнигінде асбұршақтың өнімділігі гектарына 18,8–27,7 центнер аралығында болды. Е-76, Е-86, А-542 және Л-4-3-17 нөмірлері гектарына 21,4 центнер өнім беріп, стандартпен тең нәтиже көрсетті. Ал өнімділігі гектарына 21,5-тен 27,7 центнерге дейін жеткен жоғары өнімді нөмірлер – А-542, Л-4-3-17, Е-87, Л-11-8-19, Л-3-2-17, Л-2-1-17, Г-173, Е-77, А-567, 28/1, Б-186, Ж-55/2, Б-367 және Г-44 – стандарттан айтарлықтай жоғары өнім көрсетті. Үрмебұршақтың конкурстық сортсынау питомнигінде ең жоғары өнімділік көрсеткен екі нөмір анықталды: Черный номері гектарына 15,6 центнер, ал Булат/14 — гектарына 17 центнер өнім берді. Аталған нөмірлердің өнімділігі стандарттан гектарына 2,6–4 центнерге жоғары болды. Қазақстанда алғаш рет жүргізілген зерттеу нәтижелеріне сүйене отырып, асбұршақ пен үрмебұршақтың жаңа сорттарының моделін әзірлеу жұмыстары қолға алынып, қазіргі уақытта жалғасып жатыр. Аталған модельдер селекционерлердің алдағы зерттеу және селекциялық бағыттағы жұмыстарына негіз болмақ.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В конкурсном питомнике по гороху урожайность варьировала от 18,8 до 27,7 ц/га. Номера Е-76, Е-86, А-542, Л-4-3-17 с урожайностью 21,4 ц/га были на уровне стандарта. Выделены высокопродуктивные номера с урожайностью от 21,5 до 27,7 ц/га: А-542, Л-4-3-17, Е-87, Л-11-8-19, Л-3-2-17, Л-2-1-17, Г-173, Е-77, А-567, 28/1, Б-186, Ж-55/2, Б-367, Г-44 которые достоверно превышают стандарт. В конкурсном питомнике по фасоли были выделены два номера, которые продемонстрировали лучшие результаты по урожайности: Черный с показателем 15,6 центнера с гектара и Булат/14 с урожайностью 17 центнера с гектара. Эти номера превзошли стандартные показатели по урожайности на 2,6-4 центнера с гектара.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Конкурстық сортсынау питомнигінде асбұршақтың өнімділігі гектарына 18,8–27,7 центнер аралығында болды. Е-76, Е-86, А-542 және Л-4-3-17 нөмірлері гектарына 21,4 центнер өнім беріп, стандартпен тең нәтиже көрсетті. Ал өнімділігі гектарына 21,5-тен 27,7 центнерге дейін жеткен жоғары өнімді нөмірлер – А-542, Л-4-3-17, Е-87, Л-11-8-19, Л-3-2-17, Л-2-1-17, Г-173, Е-77, А-567, 28/1, Б-186, Ж-55/2, Б-367 және Г-44 – стандарттан айтарлықтай жоғары өнім көрсетті. Үрмебұршақтың конкурстық сортсынау питомнигінде ең жоғары өнімділік көрсеткен екі нөмір анықталды: «Черный» сорты гектарына 15,6 центнер, ал «Булат/14» — гектарына 17 центнер өнім берді. Аталған нөмірлердің өнімділігі стандарттан гектарына 2,6–4 центнерге жоғары болды.

Level of implementation (in Russian) : Разработка будет внедряться в научно-исследовательские учреждения, занимающиеся селекцией самоопыляющихся культур

Level of implementation (in Kazakh) : Сортқа әзірленген модель өздігінен тозаңданатын дақылдарды селекциямен айналысатын ғылыми-зерттеу мекемелеріне енгізілетін болады.

Efficiency (in Russian) : Разработка модели сорта позволяет селекционеру более эффективно и экономично создавать сорта, максимально приближающиеся к идеальным.

Efficiency (in Kazakh) : Сорттың моделін әзірлеу селекционерге жоғары өнімді, әртүрлі стресстік факторларға төзімді сортқа барынша жақындайтын сорттарды неғұрлым тиімді және үнемді жасауға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Сельское хозяйство, селекция и семеноводство сельскохозяйственных культур

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы, ауыл шаруашылығы дақылдарының селекциясы және тұқым шаруашылығы