The object of research, development or design (in Russian) : Массив горных пород горнодобывающих объектов в зонах повышенной тектонической активности

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жоғары тектоникалық белсенділік аймақтарындағы тау-кен өндіру нысандарының жыныстар массиві

Aim of work (in Russian) : Выявить и количественно обосновать закономерности изменения параметров основных элементов горных конструкций как функций напряжённо-деформированного состояния массива горных пород с учётом структурно-тектонической и геодинамической обстановки месторождений

Aim of work (in Kazakh) : Кен орындарының құрылымдық-тектоникалық және геодинамикалық ахуалын ескере отырып, жыныстар массивінің кернеулі-деформацияланған күйіне тәуелді тау-кен құрылыстарының негізгі элементтері параметрлерінің өзгеру заңдылықтарын айқындау және сандық тұрғыдан негіздеу.

Методы исследования (на русском) : Методология включала последовательное объединение шахтных, лабораторных и расчётно-аналитических подходов: систематизацию геолого-маркшейдерских и производственных данных по объектам Казахстана; лабораторное определение физико-механических свойств пород и модуля упругости; численное моделирование методами вероятностного анализа с учетом сейсмической активности и геолого-тектонических условий; статистическую обработку результатов моделирования и регрессионный анализ для выделения устойчивых зависимостей между геолого-геодинамическими факторами и параметрами основных элементов горных конструкций; верификацию моделей сопоставлением с натурными наблюдениями; картирование и классификацию опасных зон с последующим обобщением результатов в аналитической справке по вероятностному анализу массива горных пород.

Методы исследования (на казахском) : Әдіснама шахталық, зертханалық және есептік-талдамалық тәсілдерді кезең-кезеңімен біріктіруді қамтыды: Қазақстан нысандары бойынша геологиялық-маркшейдерлік және өндірістік деректерді жүйелендіру; жыныстардың физика-механикалық қасиеттері мен серпімділік модулін зертханалық анықтау; сейсмикалық белсенділік пен геологиялық-тектоникалық жағдайларды ескере отырып, ықтималдық талдау әдістерімен сандық модельдеу; модельдеу нәтижелерін статистикалық өңдеу және геологиялық-геодинамикалық факторлар мен тау-кен құрылыстарының негізгі элементтерінің параметрлері арасындағы тұрақты байланыстарды айқындау үшін регрессиялық талдау; модельдерді табиғи бақылаулармен салыстырып верификациялау; қауіпті аймақтарды картографиялау және жіктеу, әрі жыныстар массивін ықтималдық талдау бойынша нәтижелерді аналитикалық анықтамаға жинақтау.

Obtained results and novelty (in Russian) : Установлены закономерности изменения параметров зон максимальных растягивающих и сжимающих напряжений вокруг основных элементов горных конструкций и техногенных обнажений в зависимости от глубины разработки, физико-механических свойств и модуля упругости пород. Количественно охарактеризованы численные показатели напряжённо-деформированного состояния массива горных пород для действующих и строящихся предприятий горнопромышленных регионов Казахстана с учётом структурно-тектонической и геодинамической обстановки. Выполнено вероятностное (сценарное) численное моделирование и его верификация натурными наблюдениями; выделены устойчивые зависимости между геолого-геодинамическими и горнотехническими факторами и параметрами элементов горных конструкций. Подготовлена аналитическая справка по результатам исследований НДС массива, включающая обобщённые выводы и основы риск-ориентированного зонирования. Сформулированы краткие прикладные ориентиры для проектирования и мониторинга в условиях повышенной тектонической и геодинамической активности. Новизна. Предложен согласованный вероятностный подход к оценке НДС массива для горнодобывающих объектов, учитывающий вариабельность геологических факторов и позволяющий калибровать модели по полевым данным.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Техногендік ашылымдар мен тау-кен құрылыстарының негізгі элементтері маңындағы ең жоғары созу және сығу кернеулері аймақтарының параметрлерінің өзгеру заңдылықтары игеру тереңдігіне, жыныстардың физика-механикалық қасиеттеріне және серпімділік модуліне тәуелді екені анықталды. Қазақстанның тау-кен өнеркәсіптік өңірлеріндегі жұмыс істеп тұрған және салынатын кәсіпорындар үшін жыныстар массивінің кернеулі-деформацияланған күйінің сандық көрсеткіштері құрылымдық-тектоникалық және геодинамикалық ахуалды ескере отырып сандық тұрғыдан сипатталды. Ықтималдық (сценарийлік) сандық модельдеу жүргізіліп, нәтижелері табиғи бақылаулармен верификацияланды; геолого-геодинамикалық және тау-кен-техникалық факторлар мен тау-кен құрылыстары элементтерінің параметрлері арасындағы тұрақты тәуелділіктер айқындалды. Массивтің НДС бойынша зерттеу нәтижелерін қамтитын аналитикалық анықтама дайындалып, жалпыланған қорытындылар мен тәуекелге бағдарланған аудандастырудың негіздері ұсынылды. Жоғары тектоникалық және геодинамикалық белсенділік жағдайында жобалау мен мониторингке арналған қысқа қолданбалы бағдарлар тұжырымдалды. Жаңалығы. Тау-кен өндіру нысандары үшін массивтің кернеулі-деформацияланған күйін бағалауға арналған келісімді ықтималдық тәсіл ұсынылды, ол геологиялық факторлардың өзгергіштігін ескеріп, модельдерді далалық деректер бойынша баптауга мүмкіндік береді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные и технико-экономические показатели выражены через количественные характеристики напряжённо-деформированного состояния массива и параметры зон максимальных растягивающих и сжимающих напряжений вокруг элементов горных конструкций, техногенных обнажений с учётом глубины разработки, физико-механических свойств и модуля упругости пород, что обосновано вероятностным моделированием.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Негізгі конструктивтік және техникалық-экономикалық көрсеткіштер жыныстар массивінің кернеулі-деформацияланған күйінің сандық сипаттамалары мен тау-кен құрылысы элементтері және техногендік ашылымдар маңындағы ең жоғары созу және сығу кернеулері аймақтарының параметрлері арқылы, игеру тереңдігін, жыныстардың физика-механикалық қасиеттері мен серпімділік модулін ескере отырып, өрнектелген, бұл ықтималдық модельдеумен негізделген.

Level of implementation (in Russian) : Полученные на текущий момент результаты проходят опытно-промышленную апробацию на ряде производственных объектов с уточнением проектных параметров, получение акта внедрения не предусмотрено на данном этапе.

Level of implementation (in Kazakh) : Қазіргі уақытта алынған нәтижелер бірқатар өндірістік нысандарда жобалық параметрлерді нақтылау арқылы тәжірибелік-өнеркәсіптік апробациядан өтуде, осы кезеңде енгізу актісін алу көзделмеген.

Efficiency (in Russian) : Полученные результаты повышают достоверность прогнозов НДС массива, позволяют оперативно уточнять проектные параметры, что в совокупности снижает вероятность обрушений и необоснованные затраты на поддержание выработок, обеспечивая более устойчивую работу горнотехнических сооружений.

Efficiency (in Kazakh) : Алынған нәтижелер массивтің кернеулі-деформацияланған күйі бойынша болжамдардың дәлдігін арттырады, жобалық параметрлерді жедел нақтылауға мүмкіндік береді, бұл өз кезегінде опырылу ықтималдығын және қазбаларды ұстап тұруға кететін негізсіз шығындарды азайтып, тау-кен-техникалық құрылыстардың неғұрлым орнықты жұмысын қамтамасыз етеді.

Field of application (in Russian) : При геомеханическом обосновании проектных решений для действующих и строящихся горнодобывающих объектов.

Field of application (in Kazakh) : Қолданыстағы және салынып жатқан тау-кен өндіру нысандары үшін жобалық шешімдерді геомеханикалық тұрғыдан негіздеуде