The object of research, development or design (in Russian) : Технологии поверхностной обработки сталей и сплавов, высокопрочные и износостойкие материалы и покрытия.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Болаттар мен қорытпалардың, беріктігі жоғары және тозуға төзімді материалдар мен жабындардың бетін өңдеу технологиялары.

Aim of work (in Russian) : Целью программы является обеспечение устойчивого развития машиностроительной отрасли Казахстана на основе разработки, научного обоснования и реализации промышленных технологий инженерии поверхности.

Aim of work (in Kazakh) : Бағдарламаның мақсаты – өнеркәсіптік жер үсті машина жасау технологияларын әзірлеу, ғылыми негіздеу және енгізу негізінде Қазақстанның машина жасау саласының тұрақты дамуын қамтамасыз ету.

Методы исследования (на русском) : Для исследования применяются современные апробированные методы экспериментальных исследований и испытаний такие как: рентгеноструктурный анализ, сканирующая электронная микроскопия, металлографический анализ, измерение микротвердости в соответствии с ASTM E92-17, испытания покрытий на адгезионную прочность методом отрыва, испытание образцов на коррозию электрохимическим методом; трибологические испытания на износостойкость образцов по схеме «шар-диск», мониторинг характеристик частиц, наноиндентирование, измерение шероховатости, адгезионная прочность и стойкость к царапанию.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу үшін тәжірибелік зерттеулер мен сынаудың заманауи дәлелденген әдістері қолданылады, мысалы: рентгендік дифракциялық талдау, сканерлеуші электронды микроскопия, металлографиялық талдау, ASTM E92-17 сәйкес микроқаттылықты өлшеу, жырту әдісімен қабықшаны қолдану арқылы жабысқақ беріктікке жабындарды сынау,электрохимиялық әдіспен үлгілерді коррозияға сынау; шарикті диск үлгілерінің тозуға төзімділігін трибологиялық сынау, бөлшектердің сипаттамаларын бақылау, нано шегініс, кедір-бұдырлық өлшемдері, жабысқақ беріктік пен сызаттарға төзімділік.

Obtained results and novelty (in Russian) : Согласно календарному плану на 2025 год (Приложение А) разработан способ микродугового оксидирования деталей из алюминиевых сплавов. Разработан электрохимический способ очистки от нагара внутренних поверхностей ствола орудия. Предложен способ электролитно-плазменной химико-термической обработки стали 20 и резьбовой пары «болт-гайка». Разработана технология повышения эксплуатационного ресурса запорно-регулирующей арматуры путем ионно-плазменного азотирования. Разработана технология HVOF напыления металлокерамических покрытий для упрочнения и восстановления военной техники и котельных труб. Разработан способ получения нанокомпозиционных покрытий методом холодного газодинамического напыления. Разработан способ получения градиентных детонационных покрытий. Создана научная лаборатория «Порошковые защитные и упрочняющие покрытия». Создан инжиниринговый центр «Упрочняющие технологии и покрытия». Опубликовано 4 статьи в изданиях, имеющих процентиль по CiteScore не меннее 50 в базе данных Scopus, а также 5 статей в журналах, рекомендованных КОКСНВО.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2025 жылға арналған күнтізбелік жоспарға сәйкес (А Қосымшасы) алюминий қорытпаларынан жасалған бөлшектерді микро доғалық тотықтыру тәсілі әзірленді. Мылтық оқпанының ішкі беттерін көміртектен тазартудың электрохимиялық әдісі жасалды. 20 болатты және бұрандалы "болт-гайка" жұбын электролиттік-плазмалық химиялық-термиялық өңдеу әдісі ұсынылды. Иондық-плазмалық азоттау жолымен бекіту-реттеу арматурасының пайдалану ресурсын арттыру технологиясы әзірленді. Әскери техника мен қазандық құбырларын нығайту және қалпына келтіру үшін металл-керамикалық жабындарды HVOF бүрку технологиясы әзірленді. Суық газдинамикалық бүрку әдісімен нанокомпозициялық жабындарды алу тәсілі әзірленді. Градиентті детонациялық жабындарды алу тәсілі әзірленді. "Ұнтақты қорғаныс және қатайтатын жабындар" ғылыми зертханасы құрылды. "Қатайтатын технологиялар мен жабындар" инжинирингтік орталығы құрылды. Scopus дерекқорында citescore бойынша кемінде 50 процентилі бар басылымдарда 4 мақала, сондай-ақ КОКСНВО ұсынған журналдарда 5 мақала жарияланды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Повышение конкурентоспособности отечественной продукции за счет снижения расходов на приобретение запасных частей, за счет создания импортозамещающего оборудования для металлообрабатывающей промышленности и за счет создания ремонтных участков на базе машиностроительных предприятий, за счет продления ресурса изделий, сокращения объемов в запасных частях, снижения затрат на металлургический цикл производства, сокращение расходов сырьевых, энергетических и трудовых ресурсов, а также за счет создания инжинирингового центра по упрочнению и восстановлению деталей машиностроения, который будет оказывать инжиниринговые услуги для повышения производительности и технико-экономической эффективности машиностроительных предприятий. Реализация программы позволит повысить престиж научного потенциала Казахстана, интеграцию науки и производства, создание новых рабочих мест, а также приток молодых специалистов в науку и наукоемкие производства. Кроме того, активное участие в выполнении данной программы магистрантов, докторантов и молодых ученых будет способствовать повышению уровня знаний и опыта в исследовательской работе молодого поколения ученых и подготовке высококвалифицированных кадров в области материаловедения.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Қосалқы бөлшектерді сатып алу құнын төмендету, металл өңдеу өнеркәсібі үшін импортты алмастыратын құрал-жабдықтарды құру және машина жасау кәсіпорындары базасында жөндеу алаңдарын құру, өнімнің қызмет ету мерзімін ұзарту, көлемін азайту арқылы отандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру, қосалқы бөлшектерді өндіру, металлургиялық өндіріс циклінің шығындарын азайту, шикізат, энергия және еңбек ресурстарының шығындарын азайту, сондай-ақ машина жасау бөлшектерін нығайту және қалпына келтіру бойынша инженерлік орталық құру арқылы жүзеге асырылады, машина жасау кәсіпорындарының өнімділігін және техникалық-экономикалық тиімділігін арттыру бойынша инженерлік қызмет көрсету. Бағдарламаны іске асыру Қазақстанның ғылыми әлеуетінің беделін арттыруға, ғылым мен өндірісті интеграциялауға, жаңа жұмыс орындарын құруға, сондай-ақ ғылым мен жоғары технологиялық өндірістерге жас мамандардың келуіне мүмкіндік береді. Сонымен қатар, осы бағдарламаға магистранттар, докторанттар және жас ғалымдардың белсенді қатысуы өскелең ұрпақ ғалымдарының ғылыми-зерттеу жұмыстарындағы білім деңгейі мен тәжірибесін арттыруға және материалдар саласында жоғары білікті кадрларды дайындауға ықпал етеді.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено.

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілмеген.

Efficiency (in Russian) : Результаты программы обеспечат развитие технологий инженерии поверхности и их широкое внедрение в машиностроительной отрасли Казахстана. Внедрение сложных методов инженерии поверхности стимулирует инновации и может привести к прорыву в материаловедении. Внедряя инновации в области инженерии поверхности, Казахстан может позиционировать себя как лидера в области высокотехнологичного производства и материаловедения, повышая свою конкурентоспособность на мировой арене.

Efficiency (in Kazakh) : Бағдарламаны іске асыру нәтижелері жер үсті машина жасау технологияларын дамытуды және оларды Қазақстанның машина жасау өнеркәсібіне кеңінен енгізуді қамтамасыз етеді. Күрделі беттік инженерия әдістерін енгізу инновацияларды алға тартады және материалтануда серпілістерге әкелуі мүмкін. Жер үсті инженериясына инновацияларды енгізу арқылы Қазақстан өзін әлемдік аренадағы бәсекеге қабілеттілігін арттыра отырып, жоғары технологиялық өндіріс пен материалтану саласындағы көшбасшы ретінде көрсете алады.

Field of application (in Russian) : Машиностроительные предприятия и другие предприятия по выпуску металлических материалов и изделий для автомобилестроения, самолетостроения, металлургии, энергетики, авиакосмической и оборонной отрасли.

Field of application (in Kazakh) : Машина жасау кәсіпорындары және автомобиль, авиация, металлургия, энергетика, аэроғарыш және қорғаныс өнеркәсібі үшін металл материалдары мен бұйымдарын шығаратын басқа да кәсіпорындар.