The object of research, development or design (in Russian) : Объекты исследований: животные, рыбы, паразиты, вирусы бешенства и КЛО.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны –жануарлар, балықтар, паразиттер, құтыру және ҚКҚ вирустары

Aim of work (in Russian) : Цель работы: Работа направлена на научное обеспечение эпизоотического благополучия рыбоводных и животноводческих хозяйств РК по инфекционным и паразитарным болезням, разработку и внедрение пероральной брикет-вакцины против бешенства у диких плотоядных животных, а также создание тест-систем для диагностики бешенства и КЛО методом ПЦР-РВ.

Aim of work (in Kazakh) : Жұмыс мақсаты – ҚР балық және малшаруашылығы шаруашылықтарының жұқпалы және паразитарлық аурулар бойынша эпизоотиялық салауаттылығын ғылыми қамтамасыз ету, нақты уақыт режимінде құтыруды және ҚКҚ зертханалық балаудың сынақ-жүйесін әзірлеу және енгізу, құтыруға қарсы брикет вакцинасын әзірлеу, сынау және қолдану.

Методы исследования (на русском) : В процессе выполнения работы проводились биологические и молекулярные исследования.

Методы исследования (на казахском) : Жұмысты орындау барысында биологиялық және молекулалық зерттеулер жүргізілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : В результате работы получены данные об эпизоотической ситуации по инфекционным заболеваниям рыб в 35 хозяйствах РК. Начата работа по созданию базы данных для моделирования и прогнозирования заболеваний рыб. Выявлены 4 вида плотинных мух и 5 видов иксодовых клещей, изучены зоны их распространения, определены показатели заражённости КРС клещами, а также уровень инфицированности тейлериозом и анаплазмозом в летний и осенний периоды. Разработаны научные основы применения пероральных брикетов для профилактики бешенства у животных. Определены среды обитания, пути миграции и плотность популяций диких плотоядных животных в районах, где регистрируется бешенство. Разработана опытно-промышленная серия антирабических пероральных вакцин. Для её испытания проводились полевые экспедиции. Проведено комиссионное тестирование тест-системы для диагностики бешенства методом ПЦР-РВ, определены её диагностические чувствительность и эффективность. Для выявления вируса КЛО была разработана ПЦР-РВ, при этом использовался праймер BTV10S/1, продемонстрировавший высокую чувствительность и специфичность.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жұмыс нәтижесінде ҚР 35 шаруашылықтарда балықтардың жұқпалы аурулары бойынша эпизоотиялық жағдай туралы деректер алынды, балық ауруларын модельдеу және болжау үшін деректер базасын құру бойынша жұмыстар басталды; бөгелек шыбындарының 4 және иксод кенелерінің 5 түрлері анықталып, олардың таралу аймақтары зерттелді, жазғы және күзгі маусымдарда ІҚМ кенемен залалдану көрсеткіштері мен тейлериоз, анаплазмозбен жұқтырылу деңгейі анықталды. ІҚМ қан паразиттік ауруларына қарсы дәрілік препараттардың тиімділігін және акарицидтік құралдардың әсерін анықтау бойынша сынақтар жүргізілді. Жануарлардың құтырмасын алдын алу үшін пероральды брикет вакцинаны қолдану бойынша ғылыми негіздері жасалды. Құтырма ауруының тіркелген аймақтарындағы жабайы жыртқыш жануарлардың мекендеу орталары, көші-қон жолдары және популяция тығыздығы анықталды. Антирабиялық пероральды вакцинаның тәжірибелік-өнеркәсіптік сериялары әзірленді. Вакцины сынақтан өткізту үшін далалық экспедициялар жүргізілді. НУ-ПТР әдісімен құтыруды диагностикалаудағы тест жүйесіне комиссиялық сынақ жүргізтіліп, диагностикалық ерекшелігі, сезімталдығы және тиімділігі анықталды. ҚКҚ вирусын анықтау үшін НУ-ПТР жасап шығарылды, ол үшін BTV10S/1 праймері қолданылды, жүйенің жоғары сезімталдығы мен ерекшелігі көрсетті.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные и экономические показатели программы включают: разработку мероприятий для обеспечения эпизоотического благополучия в рыбоводных хозяйствах Казахстана и создание интерактивных карт для мониторинга статуса регионов с целью повышения безопасности экспорта и импорта рыбы, разработки брикет вакцины против бешенства для диких плотоядных животных, ПЦР-РВ для диагностики бешенства и КЛО. Экономический эффект выражается обеспечением ветеринарной безопасности в области животноводстве, а также в росте объемов производства продукции аквакультуры и расширении географии рыбоводства, что способствует укреплению эпизоотического благополучия в стране.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Бағдарламаның негiзгi жобалау-экономикалық көрсеткiштерiне Қазақстанның балық шаруашылықтарында эпизоотиялық әл-ауқатты қамтамасыз ету жөнiндегi iс-шараларды әзiрлеу және балық экспорты мен импортының қауiпсiздiгiн арттыру мақсатында өңiрлер мәртебесiнiң мониторингiнiң интерактивтiк карталарын жасау, сонымен қатар жабайы аңдарға арналған құтырыққа қарсы брикет-вакцинаны, құтырық пен ҚКҚ балау қою үшін НУ-ПТР әдістерін жасап шығару кіреді. Экономикалық әсері малшаруашылығындағы ветеринариялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, сондай-ақ аквакультура өндірісінің дамуы мен балық шаруашылығы географиясының кеңеюімен сипатталады, бұл елдегі эпизоотиялық әл-ауқаттың нығаюына ықпал етеді.

Level of implementation (in Russian) : Степень внедрения – методология математического моделирования оценки риска распространения и/или заноса особо опасных болезней рыб, рекомендации для внесения изменений и дополнений в ветеринарные (ветеринарно-санитарные) правила РК по болезням рыб в аквакультуре, научно-обоснованные мероприятия по профилактике болезней рыб с учетом факторов и рисков, определяющих их возникновение и распространение; мероприятия по профилактике кровепаразитарных и оводовых болезней сельскохозяйственных животных, в разработке отечественного высокоиммуногенного перорального брикетированного препарата для профилактики бешенства. Внедрены тест-системы ОТ-ПЦР в режиме реального времени для диагностики бешенства и катаральной лихорадки овец

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілу дәрежесі – балықтардың аса қауіпті ауруларының таралу және/немесе ену қаупін бағалаудың математикалық құрылымдаудың әдістемесі, аквакультурадағы балық аурулары бойынша ҚР ветеринариялық (ветеринариялық-санитариялық) ережелеріне өз-герістер мен толықтырулар енгізуге арналған ұсыныстар, балықтардың ауруларының пайда болуы мен таралуын анықтайтын факторлар мен тәуекелдерді ескере отырып, олар-ды алдын алуы бойынша ғылыми негізделген шаралар; ауылшаруашылығы жануарлары-ның қан паразитарлық және бөгелек ауруларын алдын алу бойынша шаралар, құтырма ауруының алдын алу үшін отандық жоғары иммуногендік пероральды брикеттелген препарат әзірлеу. Құтыру ауруын және қойдың катаралды қызбасына балау қою үшін нақты уақыт режиміндегі КT-ПТР тест жүйесі енгізтіледі

Efficiency (in Russian) : Эффективность разработок определяется экономической эффективностью разрабо- танных мероприятий по профилактике болезней сиговых, лососевых, карповых, осетро-вых рыб в аквакультурных хозяйствах РК с учетом факторов и рисков, определяющих их возникновение и распространение и мероприятий по профилактике кровепаразитарных болезней КРС, оводовых болезней лошадей и верблюдов. Разработка вакцины в будущем будет способствовать достижению эпизоотического благополучия в РК против вируса бешенства и позволит республике отказаться от импорта зарубежных препаратов, а также открыть возможность экспортировать ее в республики Центральной Азии.

Efficiency (in Kazakh) : Әзірлемелердің тиімділігі ҚР аквакультуралық шаруашылығында ақ балық, лосось, тұқы, бекіре тектес балықтарының ауруларының пайда болуы мен таралуын анықтайтын факторлар мен тәуекелдерді ескере отырып, ауруларды алдын алу бойынша жасалған ша-ралардың экономикалық тиімділігімен анықталады; ІҚМ қанпаразитарлық ауруларын, жылқы мен түйелердің бөгелек ауруларын алдын алудың экономикалық тиімділігімен анықталады. Вакцинаның әзірленуі алдағы уақытта Қазақстан Республикасында құтырма вирусына қарсы эпизоотикалық тұрақтылықты қамтамасыз етуге, шетелдік препараттарды импорттаудан бас тартуға мүмкіндік беріп, Орталық Азия республикаларына экспорттауға жол ашуға көмектеседі.

Field of application (in Russian) : Область применения – вирусология, биотехнология, ветеринария.

Field of application (in Kazakh) : Қолданылу саласы – вирусология, биотехнология, ветеринария.