The object of research, development or design (in Russian) : Взрослое население Республики Казахстан в возрасте от 18 до 69 лет, численностью 6720 человек, проживающее в 17 областях и 3 городах республиканского значения, отобранное по принципу репрезентативности с учётом региональных, гендерных и возрастных особенностей (3273 мужчины и 3447 женщин). Демографические, социально-экономические и поведенческие характеристики респондентов, включенных в исследование. Эпигенетические факторы, включая уровень метилирования ДНК и длину теломер, рассматриваемые как биомаркеры биологического старения и предикторы развития неинфекционных заболеваний. Взаимосвязи эпигенетических маркеров биологического старения – длины теломер и уровней ДНК-метилирования – с показателями здоровья, поведенческими особенностями и распространённостью ключевых факторов риска неинфекционных заболеваний у взрослого населения Республики Казахстан на популяционном уровне.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстан Республикасының 18 бен 69 жас аралығындағы ересек халқы, жалпы саны 6720 адам, 17 облыс пен республикалық маңызы бар 3 қалада тұратын халық, өңірлік, гендерлік және жас ерекшеліктерін ескере отырып, репрезентативтілік қағидаты бойынша іріктелген (3273 ер адам және 3447 әйел). Зерттеуге енгізілген респонденттердің демографиялық, әлеуметтік-экономикалық және мінез-құлықтық сипаттамалары. Эпигенетикалық факторлар, оның ішінде ДНҚ метилдену деңгейі мен теломер ұзындығы, биологиялық қартаюдың биомаркерлері және инфекциялық емес аурулардың дамуының предикторлары ретінде қарастырылады. Қазақстан Республикасының ересек халқы арасында популяциялық деңгейде биологиялық қартаюдың эпигенетикалық маркерлерінің – теломер ұзындығы мен ДНҚ метилдену деңгейлерінің – денсаулық көрсеткіштерімен, мінез-құлық ерекшеліктерімен және инфекциялық емес аурулардың негізгі қауіп факторларының таралуымен өзара байланыстары.

Aim of work (in Russian) : Расширение возможностей персонализированной и превентивной профилактики неинфекционных заболеваний через исследование эпигенетических факторов, прогнозирование биологического возраста и репродуктивной функции с помощью моделей машинного обучения, а также разработку рекомендаций для улучшения здоровья населения Республики Казахстан.

Aim of work (in Kazakh) : Инфекциялық емес аурулардың алдын алудың жекелендірілген және превентивті мүмкіндіктерін кеңейту эпигенетикалық факторларды зерттеу, биологиялық жасты және репродуктивтік функцияны машинамен оқыту модельдері арқылы болжау, сондай-ақ Қазақстан Республикасының халқының денсаулығын жақсарту бойынша ұсынымдар әзірлеу арқылы жүзеге асырылады.

Методы исследования (на русском) : - Разведывательные исследования (exploratory studies) - Выборочные исследования (sample studies) - Социологические исследования (sociological studies) - Аналитически-статистические исследования (analytical studies) - Количественные исследования (quantitative studies) - Описательные исследования (descriptive studies) - Качественные исследования (qualitative studies) - Прогностическое моделирование (predictive modeling) - Молекулярно-генетические методы: определение уровней метилирования ДНК методом MSP (Methylation-Specific PCR); определение длины теломер методом qPCR.

Методы исследования (на казахском) : - Барлау зерттеулері (exploratory studies) - Іріктемелік зерттеулер (sample studies) - Социологиялық зерттеулер (sociological studies) - Аналитикалық-статистикалық зерттеулер (analytical studies) - Сандық зерттеулер (quantitative studies) - Сипаттамалық зерттеулер (descriptive studies) - Сапалық зерттеулер (qualitative studies) - Болжамдық модельдеу (predictive modeling) - Молекулалық-генетикалық әдістер: ДНҚ метилдену деңгейін MSP әдісімен (Methylation-Specific PCR) анықтау; теломер ұзындығын qPCR әдісімен анықтау.

Obtained results and novelty (in Russian) : Были адаптированы и апробированы инструменты исследования – анкета по методологии STEPS ВОЗ на русском и казахском языках. Разработана обучающая программа для исследователей полевых команд и координаторов, включающая проведение анкетирования, антропометрических измерений, сбор и транспортировку биоматериалов, а также обучение по принципам GCP. Исследование было зарегистрировано на портале ClinicalTrials.gov. Проведено анкетирование с использованием инструмента STEPS среди 6720 респондентов из 17 областей и 3 городов республиканского значения, собраны данные о социально-экономических, психосоциальных, поведенческих и репродуктивных характеристиках населения. Выполнены лабораторные исследования: общий холестерин, триглицериды, липопротеиды низкой и высокой плотности, креатинин, гликозилированный гемоглобин, электролиты, эстрадиол, тестостерон. Проведен анализ факторов, влияющих на здоровье и распространённость хронических НИЗ, а также стратегий профилактики, ориентированных на конкретные риски. В рамках популяционного исследования (n = 6720) были отобраны 478 образцов лейкоцитарной пленки для исследования уровней метилирования ДНК (MSP) и длины теломер (qPCR). Разработан цифровой портал BioAge KazNMU (тест-панель), интегрирующий эпигенетические и клинические данные для расчёта биологического возраста.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу құралдары бейімделіп, апробациядан өткізілді – ДДСҰ-ның STEPS әдіснамасы бойынша сауалнама орыс және қазақ тілдерінде әзірленді. Далалық топтардың зерттеушілері мен үйлестірушілеріне арналған оқыту бағдарламасы дайындалды, оған сауалнама жүргізу, антропометриялық өлшеулер, биоматериалдарды жинау және тасымалдау, сондай-ақ GCP қағидаттары бойынша оқыту кірді. Зерттеу ClinicalTrials.gov порталында тіркелді. STEPS құралын пайдалана отырып, 17 облыс пен республикалық маңызы бар 3 қаладан барлығы 6720 респондент қамтылды. Халықтың әлеуметтік-экономикалық, психоәлеуметтік, мінез-құлықтық және репродуктивтік сипаттамалары туралы деректер жиналды. Зертханалық зерттеулер жүргізілді: жалпы холестерин, триглицеридтер, төмен және жоғары тығыздықтағы липопротеидтер, креатинин, гликозилденген гемоглобин, электролиттер, эстрадиол және тестостерон деңгейлері анықталды. Халық денсаулығына әсер ететін факторларға және созылмалы инфекциялық емес аурулардың таралуы мен нақты қауіп факторларына бағытталған профилактикалық стратегияларға талдау жүргізілді. Популяциялық зерттеу (n = 6720) аясында 478 лейкоцитарлық қабықша үлгісі алынып, ДНҚ метилдену деңгейі (MSP) және теломер ұзындығы (qPCR) анықталды. BioAge KazNMU (тест-панель) цифрлық порталы әзірленді – ол эпигенетикалық және клиникалық деректерді біріктіріп, теломер ұзындығы, CpG-метилдену, биохимиялық және антропометриялық көрсеткіштер мен артериялық қысым негізінде биологиялық жасты есептеуге мүмкіндік береді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные и технико-экономические показатели будут представлены по завершении реализации научно-технической программы.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Негізгі конструктивтік және техникалық-экономикалық көрсеткіштер зерттеу бағдарламасын іске асыру аяқталғаннан кейін ұсынылады.

Level of implementation (in Russian) : Степень внедрения будет представлена по завершении реализации научно-технической программы.

Level of implementation (in Kazakh) : Ғылыми-техникалық бағдарламаны іске асыру аяқталғаннан кейін ұсынылады.

Efficiency (in Russian) : Эффективность исследования будет представлена по завершении реализации программы.

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеу тиімділігі бағдарлама іске асырылғаннан кейін ұсынылады.

Field of application (in Russian) : Общественное здравоохранения; Эпидемиология; Медицина; Генетика.

Field of application (in Kazakh) : Қоғамдық денсаулық сақтау; Эпидемиология; Медицина; Генетика.