The object of research, development or design (in Russian) : Многоэтажные здания города Алматы. По результатам паспортизации выявлено свыше 10 000 таких строительных объектов. Здания крупнопанельные, кирпичные, каркасные, с металлическим каркасом.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Алматы қаласындағы көпқабатты ғимараттар. Төлқұжаттау нәтижелері бойынша мұндай 10 000-нан астам құрылыс объектісі анықталды. Ғимараттар іріпанельді, кірпіш, қаңқалы және металл қаңқалы болып келеді.

Aim of work (in Russian) : Разработать методику оценки сейсмического риска для жилых многоквартирных зданий с учетом результатов паспортизации жилого фонда города Алматы, наличия тектонических разломов и инструментальных данных инженерно-сейсмометрической службы. Результаты работы позволят дать оценку ущерба жилого фонда для мегаполиса г. Алматы.

Aim of work (in Kazakh) : Алматы қаласының тұрғын үй қорын төлқұжаттау нәтижелерін, тектоникалық жарылымдардың болуын және инженерлік-сейсмометриялық қызметтің аспаптық деректерін ескере отырып, көппәтерлі тұрғын ғимараттар үшін сейсмикалық тәуекелді бағалау әдістемесін әзірлеу. Жұмыс нәтижелері Алматы қаласының мегаполисі үшін тұрғын үй қорының залалын бағалауға мүмкіндік береді.

Методы исследования (на русском) : Основной метод исследований — это численный эксперимент на основе метода статистических испытаний (метод Монте-Карло). Сейсмическое воздействие моделируется нестационарным случайным процессом, реализации которого будут получены, например, методом скользящего суммирования. Параметры случайного процесса соответствуют местным особенностям сейсмогенных зон города Алматы. Здание при этом будет моделироваться нелинейной динамической системой. Сейсмический риск (риск потерь) – это вероятность потерь при сейсмическом воздействии. Основные методы исследований — это методы математической статистики, математической теории надежности и риска, методы динамики нелинейных систем, методы инженерной сейсмологии.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеудің негізгі әдісі — бұл статистикалық сынақтар әдісіне негізделген сандық эксперимент (Монте-Карло әдісі). Сейсмикалық әсер стационарлық емес түрде кездейсоқ үдеріс арқылы модельденеді, оны жүзеге асыру, мысалы, сырғымалы жиынтықтау әдісімен алынады. Кездейсоқ үдерістің параметрлері Алматы қаласының сейсмогендік аймақтарының жергілікті ерекшеліктеріне сәйкес келеді. Бұл жағдайда ғимарат сызықтық емес динамикалық жүйемен модельденеді. Сейсмикалық тәуекел (жоғалту қаупі) – бұл сейсмикалық әсер кезіндегі шығасы ықтималдығы. Зерттеудің негізгі әдістері — бұл математикалық статистика әдістері, сенімділік пен тәуекелдің математикалық теориясы, сызықтық емес жүйелер динамикасының әдістері, инженерлік сейсмология әдістері.

Obtained results and novelty (in Russian) : 1. Разработана математ-я модель сейсм-го воздействия с целью определения величин сейсм-го риска. Разработан модуль для расчета на основе математ-го пакета MATLAB. 2. Выполнен анализ акселерограмм 2-х землетрясений 2024 г.- 23 января и 4 марта. Выявлены варианты сейсм-го воздействия, имеющего характер следящей силы. 3. Проведен анализ инструмент-х записей предыдущих землетрясений. Имеется оцифрованная запись землетрясения, которая может предположительно связана с влиянием тектонического разлома (ст-я «Школа»). 4. Отмечено аномально высокое значение PGA ускорения свыше 85 см/c2 при землетрясении 4 марта 2024 года (ст-я «Абая,10») 5. Проведена корректировка выборки из 8 искусст-х акселерограмм для расчета систем сейсмоизоляции. Уточнены параметры корреляционных функций случайного процесса. 6. Проведено изучение грунтовых условий в районе тектонических разломов г. Алматы. 7. Разработана методика оценки сейс-го риска для зданий, моделируемых нелинейными системами. Для определения величин риска используется метод статистических испытаний (метод Монте-Карло). 8. Для примера определены вероятностные характеристики параметров колебаний модели крупнопанельного здания. Определены параметры надежности (вероятности безотказной работы), величины сейсм-го риска и отказа здания. 9. Выполнен расчет риска отказа для кирпичного здания по результатам экспериментальных исследований. Результаты соответствуют данным паспортизации. 10. Все результаты являются новыми.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 1. Сейсм-қ тәуекелдің шамаларын анықтау мақсатында сейсм-қ әсердің математикалық моделі жасалды. MATLAB матем-ық пакеті негізінде есептеуге арналған модуль жасалды. 2. 2024 ж. 2-ші жер сілкінісінің акселерограм-на талдау жасалды - 23 қаңтар және 4 наурыз. Бақылау күші сипатына ие сейсм-қ әсердің нұсқалары анықталды. 3. Алдыңғы жер сілкіністерінің аспаптық жазбаларына талдау жүргізілді. Жер сілкінісінің цифрланған жазбасы бар, ол тектоникалық ақаулардың әсерінен болуы мүмкін (ст. "Мектеп"). 4. 2024 жылғы 4 наурыздағы жер сілкінісі кезінде 85 см/c2-ден жоғары үдеудің PGA-ның қалыптан тыс жоғары мәні атап өтілді ("Абай,10 ст.) 5. Сейсм-қ оқшаулау жүйелерін есептеу үшін 8 өнер акселерограм-ың үлгісін түзету жүргізілді. Кездейсоқ процестің корреляциялық функция-ң парам-рі нақтыланды. 6. Алматы қ. тектоникалық ақаулар аудан-ғы топырақ жағдайларын зерттеу жүргізілді. 7. Сызықтық емес жүйелермен модельденген ғимараттар үшін сейсм-қ тәуекелді бағалау әдістемесі жасалды. Тәуекел шамаларын анықтау үшін статистикалық сынақ әдісі (Монте-Карло әдісі) қолданылады. 8. Мысал үшін үлкен панельді ғимарат моделінің тербеліс параметр-ің ықтималдық сипаттамалары анықталған. Сенімділік параметрлері (жұмыс ықтималдығы), сейсм-қ тәуекел мөлшері және ғимараттың істен шығуы анықталды. 9. Эксперименттік зерттеулердің нәтижелері бойынша кірпіш ғимараттың істен шығу қаупін есептеу жүргізілді. Нәтижелер паспорттау деректеріне сәйкес келеді. 10. Барлық нәтижелер жаңа.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Рациональное распределение инвестиций на сейсмическое усиление строительных объектов.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Құрылыс объектілерін сейсмикалық күшейтуге арналған инвестицияларды ұтымды бөлу.

Level of implementation (in Russian) : Степень внедрения - средняя. Понятие сейсмического риска в предлагаемых формулировках введен в текст «Строительного кодекса», который принят 8 октября 2025 года в первом чтении Мажилисом Парламента Республики Казахстан.

Level of implementation (in Kazakh) : Іске асыру дәрежесі - орташа. Сейсмикалық тәуекел ұғымы ұсынылған тұжырымдарда "құрылыс кодексінің" мәтініне енгізілді, ол 2025 жылғы 8 қазанда Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің бірінші оқылымында қабылданды.

Efficiency (in Russian) : Повышение надежности сейсмостойкого строительства. Снижение экономических и людских потерь при возможном землетрясении.

Efficiency (in Kazakh) : Сейсмикаға төзімді құрылыстың сенімділігін арттыру. Ықтимал жер сілкінісі кезінде экономикалық және адам шығындарын азайту.

Field of application (in Russian) : Сейсмостойкое строительство и безопасность сооружений.

Field of application (in Kazakh) : Сейсмикаға төзімді құрылыс және құрылыстардың қауіпсіздігі.