The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования выступают нейтронодефицитные изотопы траснфермиевых элементов, образованных в результате реакции полного слияния 48Ca+204Pb, а именно изотопы 249,250,251No. Детально исследованы свойства радиоактивного распада этих изотопов, включая временные и энергетические характеристики.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны ретінде 48Ca + 204Pb толық қосылу реакциясы нәтижесінде түзілген трансфермий элементтерінің нейтрон тапшылығы бар изотоптары, атап айтқанда 249, 250 және 251 нобелий изотоптары алынды. Бұл изотоптардың радиоактивті ыдырау қасиеттері, оның ішінде уақыттық және энергиялық сипаттамалары жан-жақты зерттелді.

Aim of work (in Russian) : Целью эксперимента являлось исследование свойств радиоактивного распада изотопов трансфермиевых элементов при различных энергиях налетающего пучка. Эксперимент направлен на получение высокой статистики данных, позволяющих получить детальные данные о свойствах распада, времени жизни, сечении образования, изомерного соотношения, идентификации различных мод распада.

Aim of work (in Kazakh) : Эксперименттің мақсаты – трансфермий элементтері изотоптарының радиоактивті ыдырау қасиеттерін шоғырдың әртүрлі энергияларында зерттеу болды. Эксперименттің басты міндеті – ыдырау қасиеттері, өмір сүру уақыты, түзілу қимасы, изомерлік қатынасы және әртүрлі ыдырау түрлерін анықтау бойынша егжей-тегжейлі деректер алуға мүмкіндік беретін жоғары статистикалық мәліметтер жинау.

Методы исследования (на русском) : Корреляционный метод исследования экспериментальных данных при помощи альфа-, бета-, гамма- спектроскопии. Данный метод включает в себя поиск совпадений по времени, позиции и энергии между имплантированным в детектор ядра отдачи (ЯО) и последующих распадов, таких как альфа-частицы, осколки спонтанного деления (СД) электронов и гамма-квантов. Данный метод позволяет определять энергию альфа-частиц, энергию альфа-распада, измерять периоды полураспада, находить изомерные состояния, определять энергию конверсионных электронов и гамма-переходов.

Методы исследования (на казахском) : Эксперименттік деректерді зерттеу үшін альфа-, бета-, гамма-спектроскопия әдістерін қолданатын корреляциялық әдіс пайдаланылды. Бұл әдіс детекторға имплантацияланған ядро қалдығы (ЯҚ) мен оның кейінгі ыдырау өнімдері – альфа-бөлшектер, өздігінен бөліну фрагменттері (ӨБ), электрондар мен гамма-кванттар арасындағы уақыт, кеңістік және энергия бойынша сәйкестіктерді іздеуге негізделген. Аталған әдіс альфа-бөлшектердің энергиясын, альфа-ыдырау энергиясын анықтауға, жартылай ыдырау кезеңдерін өлшеуге, изомерлік күйлерді табуға, сондай-ақ конверсиялық электрондар мен гамма-өту энергияларын анықтауға мүмкіндік береді.

Obtained results and novelty (in Russian) : В результате запланированных работ по проекту за 2025 год были получены экспериментальные данные по изучению радиоактивных свойств распада нейтронодефицитных изотопов нобелия, образованных в реакции полного слияния 48Ca + 204Pb в фокальной плоскости сепаратора GRAND. Эксперимент был проведен при различных энергиях пучка от 228 до 254 МэВ с целью измерения функций возбуждения хn испарительных каналов. В ходе эксперимента впервые была получена высокая статистика данных по 249No - ~ 400 ядер, что позволило детальнее изучить свойства распада: получены новые данные по тонкой структуре альфа-спектра (3 альфа линии: 9.09, 9.12, 9.20 МэВ), измерено время жизни — 55(3) мсек. Сечение образование данного изотопа, образованного в канале с вылетом 3-х нейтронов хорошо согласуется с теоретическими расчетами функции возбуждения для того же канала реакции. Максимум функции возбуждения (~0.5 нб) соответствует энергии пучка 236-238 МэВ.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2025 жылға жоспарланған жоба жұмыстарының нәтижесінде GRAND сепараторының фокалдық жазықтығында 48Ca + 204Pb толық қосылу реакциясы барысында түзілген нобелийдің нейтрон тапшылығы бар изотоптарының радиоактивті ыдырау қасиеттерін зерттеуге арналған эксперименттік деректер алынды. Эксперимент булану арналарының хn қозу функцияларын өлшеу мақсатында пучок энергиясы 228 бен 254 МэВ аралығында өзгертіле отырып жүргізілді. Эксперимент барысында алғаш рет 249No изотопы бойынша жоғары статистикалық деректер (~400 ядро) алынып, оның ыдырау қасиеттерін егжей-тегжейлі зерттеуге мүмкіндік туды. Альфа-спектрдің жұқа құрылымы бойынша жаңа мәліметтер алынды (үш альфа-сызық: 9.09, 9.12 және 9.20 МэВ), изотоптың өмір сүру уақыты 55(3) мс деп өлшенді. Үш нейтрон ұшып шығу арнасы арқылы түзілген бұл изотоптың түзілу қимасы сол реакция арналары үшін есептелген теориялық қозу функцияларымен жақсы сәйкестік көрсетті. Қозу функциясының максимумы шамамен 0.5 нб мәнінде болып, пучок энергиясының 236–238 МэВ аралығына сәйкес келеді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : не предусмотрено

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : қарастырылмаған

Level of implementation (in Russian) : не предусмотрено

Level of implementation (in Kazakh) : қарастырылмаған

Efficiency (in Russian) : Полученные в ходе эксперимента результаты имеют важное значение для дальнейшего развития исследований в области физики сверхтяжелых элементов. Разработанные методики настройки ионно-оптической системы газонаполненного сепаратора GRAND, а также усовершенствованные процедуры калибровки детекторной системы GABRIELA уже используются при планировании и проведении новых экспериментов на Фабрике сверхтяжелых элементов ОИЯИ с использованием пучков 48Ca и других мишеней (238U, 242Pu, 248Cm). Полученные экспериментальные данные по нейтронодефицитным изотопам нобелия включены в базу данных ядерных свойств и применяются для уточнения теоретических моделей ядерных реакций и механизмов образования трансфермиевых ядер. Таким образом, результаты работы внедрены в текущие исследовательские программы и используются в научной практике при подготовке и анализе экспериментов по изучению сверхтяжелых элементов.

Efficiency (in Kazakh) : Эксперимент нәтижесінде алынған деректер аса ауыр элементтер физикасы саласындағы зерттеулерді одан әрі дамыту үшін маңызды мәнге ие. Газбен толтырылған GRAND сепараторының ион-оптикалық жүйесін баптау әдістемелері мен GABRIELA детекторлық жүйесін калибрлеудің жетілдірілген тәсілдері қазіргі уақытта Дубнадағы Аса ауыр элементтер фабрикасында 48Ca шоғырын және 238U, 242Pu, 248Cm сияқты нысаналарды пайдалану арқылы жаңа эксперименттерді жоспарлау және өткізу барысында қолданылуда. Нобелийдің нейтрон тапшылығы бар изотоптары бойынша алынған эксперименттік деректер ядролық қасиеттер жөніндегі деректер базасына енгізіліп, ядролық реакциялар мен трансфермий ядроларының түзілу механизмдерін сипаттайтын теориялық модельдерді нақтылау үшін пайдаланылуда. Осылайша, жұмыстың нәтижелері қолданыстағы зерттеу бағдарламаларына енгізіліп, аса ауыр элементтерді зерттеу саласындағы эксперименттерді дайындау мен талдау кезінде ғылыми тәжірибеде қолданылуда.

Field of application (in Russian) : Результаты проведенных исследований могут быть использованы в области экспериментальной и теоретической ядерной физики, в частности при изучении свойств и механизмов образования сверхтяжелых и трансфермиевых элементов. Полученные данные по радиоактивным свойствам изотопов нобелия 249, 250 и 251 служат основой для уточнения ядерных моделей, описывающих процессы слияния и распада в области предельных значений ядерной стабильности. Разработанные методики настройки и калибровки систем GRAND и GABRIELA применимы при проведении последующих экспериментов по исследованию редких ядер и сверхтяжелых элементов. Полученные результаты могут быть использованы при подготовке научных публикаций, обучении специалистов в области ядерной физики и разработке новых экспериментальных установок.

Field of application (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеу нәтижелері эксперименттік және теориялық ядролық физика саласында, әсіресе аса ауыр және трансфермий элементтерінің қасиеттері мен түзілу механизмдерін зерттеу барысында пайдаланылуы мүмкін. Нобелийдің 249, 250 және 251 изотоптарының радиоактивті қасиеттері жөніндегі алынған деректер ядролық тұрақтылықтың шекті аймағындағы қосылу мен ыдырау үдерістерін сипаттайтын ядролық модельдерді нақтылау үшін негіз бола алады. GRAND және GABRIELA жүйелерін баптау мен калибрлеудің әзірленген әдістемелері сирек ядролар мен аса ауыр элементтерді зерттеуге арналған кейінгі эксперименттерде қолдануға жарамды. Алынған нәтижелер ғылыми жарияланымдарды дайындау кезінде, ядролық физика саласындағы мамандарды оқытуда және жаңа эксперименттік қондырғыларды әзірлеуде пайдаланылуы мүмкін.