The object of research, development or design (in Russian) : Древние и средневековые археологические комплексы и ландшафты Зайсанской котловины

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зайсан ойпатының ежелгі және ортағасырлық археологиялық кешендері

Aim of work (in Russian) : Реконструкция историко-культурных процессов в Алтае-Тарбагатайском регионе на основе изучения особенностей формирования археологических ландшафтов Зайсанской котловины древности и средневековья.

Aim of work (in Kazakh) : Ежелгі және ортағасырлардағы Зайсан қазаншұңқырының археологиялық ландшафттарының қалыптасу ерекшеліктерін зерттеу негізінде Алтай-Тарбағатай аймағындағы тарихи-мәдени процестерді қайта жаңғырту.

Методы исследования (на русском) : Поскольку территорию исследования можно отнести к слабоизученным, особенно по отношению к поселенческим памятникам, большое значение имеют полевые работы, направленные на получение новых данных. Поэтому производились полевые разведочные работы, направленные на получение первичных данных о памятниках их пространственном расположении и особенностях выявляемых конструкций. Для фиксации памятников применялся метод воздушной фотограмметрии для получения 3D моделей памятников и материалов для загрузки в ГИС. Также в ходе полевых работ производился отбор образцов грунта и костей животных для лабораторного исследования. Получены лабораторные заключения по радиоуглеродному датированию образцов костей животных в лаборатории Vilnius Radiocarbon. Осуществляется изучение образцов грунта из городища Биржан на извлечение осадочной ДНК животных, растений и бактерий в лаборатории sedaDNA Утрехтского университета. Выполнен трасологический анализ и сделано археозоологическое определение костяного изделия из городища Биржан специалистами Института археологии им. А.Х Маргулана. Полученные в ходе проведенных полевых исследований, анализа спутников снимков, а также материалов археологических исследований региона, опубликованные в научной литературе и хранящиеся в архивах составляется археологическая геоинформационная система (ГИС). ГИС содержит данные о пространственном расположении памятников и основных особенностях искусственных сооружений и позволяет проводить пространственный анализ.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу жүргізіліп жатқан аумақты, әсіресе қоныс ескерткіштері тұрғысынан, аз зерттелген аймаққа жатқызуға болатындықтан, жаңа деректер алуға бағытталған далалық жұмыстардың маңызы зор. Сондықтан ескерткіштер туралы олардың кеңістіктік орналасуы мен анықталған құрылымдардың ерекшеліктері туралы алғашқы мәліметтерді алуға бағытталған далалық барлау жұмыстары жүргізілді. Ескерткіштерді тіркеу үшін ескерткіштердің 3D модельдерін және ГАЖ-ға жүктеуге арналған материалдарды алу үшін әуе фотограмметриясы әдісі қолданылды. Сондай-ақ далалық жұмыстар барысында зертханалық зерттеулер үшін топырақ пен жануар сүйектерінің үлгілері алынды. Vilnius Radiocarbon зертханасында жануар сүйектерінің үлгілеріне радиокөміртекті мерзімдеу жүргізіліп, зертханалық қорытындылар алынды. Утрехт университетінің sedaDNA зертханасында Біржан қалашығынан алынған топырақ үлгілерінен жануарлар, өсімдіктер және бактериялардың шөгінді ДНҚ-сын алу бойынша зерттеу жүргізілуде. Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институтының мамандары Біржан қалашығынан табылған сүйек бұйымға трасологиялық талдау жасап, археозоологиялық анықтама берді. Далалық зерттеулер, спутниктік суреттерді талдау, сондай-ақ ғылыми әдебиеттерде жарияланған археологиялық зерттеу материалдары негізінде археологиялық геоақпараттық жүйе (ГАЖ) құрастырылуда. ГАЖ ескерткіштердің кеңістіктік орналасуы мен жасанды құрылыстардың негізгі ерекшеліктері туралы деректерді қамтиды және кеңістіктік талдау жүргізуге мүмкіндік береді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведен анализ научной литературы, архивных данных и собраны подробные сведения по истории археологических исследований в Зайсанской котловине. Собран перечень известных памятников района исследований. Осуществлена фиксация археологических памятников на левом берегу реки Калжыр, получены новые данные об археологических комплексах Зайсанской котловины. Получены новые сведения по поселенческим памятникам в Зайсанской котловине, получены археологические коллекции (фрагменты керамических сосудов, костяных изделий, кости животных – кухонные отходы и т.д.) и образцы для естественнонаучных исследований. Установлена датировка трех поселенческих памятников, находящихся в разных местах Зайсанской котловины. Создана и систематически пополняется археологическая геоинформационная система по археологическим памятникам Зайсанской котловины.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зайсан ойпатындағы археологиялық зерттеулер тарихына қатысты ғылыми әдебиеттер мен мұрағаттық деректерге талдау жүргізілді, сондай-ақ егжей-тегжейлі мәліметтер жиналды. Зерттеу жүргізілген аудан бойынша белгілі ескерткіштердің тізімі құрастырылды. Калжыр өзенінің сол жағалауында археологиялық ескерткіштер тіркеліп, Зайсан ойпатының археологиялық кешендері бойынша жаңа деректер алынды. Зайсан ойпатында орналасқан қоныстар бойынша жаңа мәліметтер алынды, археологиялық коллекциялар (керамикалық ыдыс сынықтары, сүйек бұйымдар, жануар сүйектері – керамика қалдықтары және т.б.) мен жаратылыстану ғылымдары әдістері негізінде зерттелетін сараптама үлгілері жиналды. Зайсан ойпатының әртүрлі бөліктерінде орналасқан үш қоныс ескерткішінің мерзімдемесі анықталды. Зайсан ойпатының археологиялық ескерткіштері бойынша археологиялық геоақпараттық жүйе жасалып, жүйелі түрде толықтырылуда.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Получены топографические планы памятников, 3D-модели и чертежи раскопанных объектов.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ескерткіштердің топографиялық жоспарлары, 3D-модельдері және қазылған нысандардың сызбалары жасалды.

Level of implementation (in Russian) : Полученные результаты представлены в докладах на научно-практических конференциях. Подготовлена рукопись одной статьи, которая будет подана для публикации в международном научном журнале, рецензируемом в системах Scopus и Web of Science. Археологические материалы продолжают обрабатываться и готовятся научные статьи и доклады

Level of implementation (in Kazakh) : Алынған нәтижелер бойынша ғылыми-тәжірибелік конференцияларда баяндама жасалды. Scopus және Web of Science жүйелерінде рецензияланатын халықаралық ғылыми журналға жариялауға арналған бір мақала қолжазбасы дайындалды. Археологиялық материалдар өңделу үстінде және ғылыми мақалалар мен баяндамалар әзірленуде

Efficiency (in Russian) : Поставленные на отчетный год задачи по проекту выполнены. Получен новый материал из раскопок памятников поселенческого типа (3 памятника). Осуществлен ввод в научный оборот и апробация полученных предварительных результатов в виде докладов на научных конференциях и статьи в сборнике. Получены данные (топографические планы, 3D-модели, описания и аэрофотографии) для осуществления мероприятий по обеспечению сохранности объектов археологического наследия и планирования исследований.

Efficiency (in Kazakh) : Есептік жылға жоспарланған міндеттер толық орындалды. Қоныс типіндегі ескерткіштерді (3 ескерткіш) қазу нәтижесінде жаңа материалдар алынды. Алынған алдын ала нәтижелер ғылыми айналымға енгізіліп, ғылыми конференция жинағына шығарылды, апробациядан өткізілді. Археологиялық мұра нысандарын сақтау шараларын жүзеге асыру және зерттеу жұмыстарын жоспарлау мақсатында топографиялық жоспарлар, 3D-модельдер, сипаттамалар мен аэрофотосуреттер түріндегі деректер алынды.

Field of application (in Russian) : Основное применение полученных результатов – научные исследования в области археологии. Полученные результаты после апробации будут внедряться в образовательный процесс путем актуализации учебных программ дисциплин. В области охраны объектов историко-культурного наследия, а также при планировании современного хозяйственного освоения территорий могут использоваться планы памятников и картографические данные. Также полученные результаты могут использоваться при разработке туристических маршрутов.

Field of application (in Kazakh) : Алынған нәтижелердің негізгі қолдану саласы – археология саласындағы ғылыми зерттеулер. Апробациядан кейін алынған нәтижелер оқу пәндерінің бағдарламаларын өзектендіру арқылы білім беру үдерісіне енгізілетін болады. Тарихи-мәдени мұра нысандарын қорғау саласында, сондай-ақ зерттелу аймақтарын шаруашылық игеруін жоспарлау кезінде ескерткіштердің жоспарлары мен картографиялық деректер пайдаланылуы мүмкін. Сондай-ақ алынған нәтижелер туристік маршруттарды әзірлеу барысында қолданылуы мүмкін.