The object of research, development or design (in Russian) : процесс гидродеметаллизации смеси горючего сланца и тяжёлой фракции низкотемпературной каменноугольной смолы АО «Шубарколь Комир».

The object of research, development or design (in Kazakh) : Бұл зерттеу «Шұбаркөл Көмір» АҚ өндіретін мұнайлы тақтатас пен төмен температуралы көмір шайырының ауыр фракциясының қоспасын гидродеметализациялау процесі болып табылады.

Aim of work (in Russian) : разработка технологии гидродеметаллизации указанной смеси, создание схемы извлечения микроэлементов (Ge, Ga) из твёрдого продукта и повышение выхода светлых дистиллятов.

Aim of work (in Kazakh) : осы қоспаны гидродеметаллизациялау технологиясын жасау, қатты өнімнен микроэлементтерді (Ge, Ga) алу схемасын құру және жеңіл дистилляттардың шығымын арттыру.

Методы исследования (на русском) : Применены термогравиметрический (TG/DTG) анализ, изоконверсионные методы Фридмана и Озавы–Флинна–Уолла, модель Šesták–Berggren, ИК-Фурье-спектроскопия, ГХ–МС, АЭС–ИСП, статистическая обработка (ANOVA, t-тест).

Методы исследования (на казахском) : термогравиметриялық талдау (TG/DTG), Фридман және Озава-Флинн-Уолл изоконверсия әдістері, Šesták-Berggren моделі, FTIR спектроскопиясы, GC-MS, ICP-AES және статистикалық талдау (ANOVA, t-test).

Obtained results and novelty (in Russian) : Установлена двойная функция горючего сланца как природного катализатора и донора водорода. Определены кинетические параметры и оптимальные условия процесса, обеспечивающие выход светлых фракций до 63% и степень деметаллизации до 89%. В твёрдом остатке концентрируются Ge, Ga, Ti, V и Nb; предложена схема их селективного извлечения (зольный анализ – щёлочной сплав – сорбция).

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Табиғи катализатор және сутегі доноры ретінде мұнайлы тақтатастың қосарлы қызметі анықталды. Жеңіл фракцияның шығымдылығын 63%-ға дейін және деметализация дәрежесін 89%-ға дейін қамтамасыз ететін кинетикалық параметрлер мен процестің оңтайлы шарттары анықталды. Қатты қалдықта Ge, Ga, Ti, V және Nb шоғырланған; оларды іріктеп алудың технологиялық схемасы (күлді талдау – сілтілі қорытпа – сорбция) ұсынылды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты могут быть использованы в нефтехимической и углехимической промышленности для глубокой переработки тяжёлого сырья с получением дистиллятов и концентратов редких и рассеянных микроэлементов. Рекомендовано пилотное внедрение на АО «Шубарколь Комир» с последующей адаптацией под лабораторно-промышленные установки. Технология позволяет увеличить выход светлых фракций на 15–20%, снизить энергозатраты на 10–12% и получить товарные концентраты редких элементов.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Нәтижелер мұнай-химия және көмір химия өнеркәсібінде сирек және микроэлементтердің дистилляттары мен концентраттарын алу үшін ауыр шикізатты терең өңдеу үшін пайдаланылуы мүмкін. Пилоттық енгізуді «Шұбаркөл Көмір» АҚ базасында зертханалық және өндірістік бейімдеумен ұсынылды. Технология жеңіл фракциялардың шығымын 15–20%-ға арттырып, энергия шығынын 10–12%-ға азайтады және сирек элементтердің коммерциялық концентраттарын береді.

Level of implementation (in Russian) :

Level of implementation (in Kazakh) :

Efficiency (in Russian) : -решение экологической проблемы в зоне производства низкотемпературной каменноугольной смолы на АО «Шубарколь Комир», уменьшение выброса токсичных веществ содержащие ртуть, кадмии, уран, мышьяк в атмосферу при сжигании горючих ископаемых - новые рабочие места за счет создания участка по комплексной переработке горючего сланца и высококипящей фракции смолы на предприятии АО «Шубарколь Комир». -решение экономических проблем, связанных с альтернативным использованием горючего сланца и высококипящих фракции смолы, содержащие ценные микроэлементы (германий, галлий, молибден, ванадии, никель, титан, кобальт), количество которых близко по содержанию к промышленным рудам.

Efficiency (in Kazakh) : «Шұбаркөл Көмір» АҚ-ындағы төмен температуралы таскөмір шайырын өндіру аймағында экологиялық мәселені шешу – жанғыш пайдалы қазбаларды жағу кезінде атмосфераға сынап, кадмий, уран, мышьяк сияқты улы заттардың шығарылуын азайту. «Шұбаркөл Көмір» АҚ кәсіпорнында жанғыш тақтатас пен шайырдың жоғарықайнайтын фракцияларын кешенді өңдеу аумағын құру арқылы жаңа жұмыс орындарын ашу. Құрамында бағалы микроэлементтер (германий, галлий, молибден, ванадий, никель, титан, кобальт) бар, мөлшері өнеркәсіптік кендердің мөлшеріне жақын, жанармай тақтатастары мен шайырдың жоғары қайнайтын фракцияларын балама пайдаланумен байланысты экономикалық мәселелерді шешу.

Field of application (in Russian) : –Нефтепереработка, нефтехимия и цветная металлургия; –АО «Шубарколь Комир»; –АО «Павлодарский нефтехимический завод»; –АО «Павлодарский алюминиевый завод» позволит разработать новую технологию извлечения редких и редкоземельных металлов и получения светлых дистиллятных фракций из смеси горючего сланца и тяжелой фракции низкотемпературной каменноугольной смолы.

Field of application (in Kazakh) : - Мұнай өңдеу, мұнай химиясы және түсті металлургия; - "Шұбаркөл Көмір" АҚ; - "Павлодар мұнай-химия зауыты" АҚ; - "Павлодар алюминий зауыты" АҚ сирек және сирек жер металдарын алудың және жанғыш тақтатас пен төмен температуралы көмір шайырының ауыр фракциясының қоспасынан жеңіл дистиллят фракцияларын алудың жаңа технологиясын әзірлеуге мүмкіндік береді.