The object of research, development or design (in Russian) : ячмень

The object of research, development or design (in Kazakh) : арпа

Aim of work (in Russian) : Изучение динамики сигнальной сети как активные формы кислорода (АФК), абсцизовая кислота (АБК) и липидов в комплексе для выявления новых механизмов устойчивости к стрессу ценных культур, как ячмень, для уменьшения потери урожая из-за высокотемпературного стресса.

Aim of work (in Kazakh) : Жоғары температура әсерінен егіннің шығынын азайту үшін арпа сияқты құнды дақылдардағы стресске төзімділіктің жаңа механизмдерін анықтау үшін оттегінің белсенді түрлерін (ОБФ), абсциз қышқылын (АБҚ) және липид сияқты сигнал желісінің динамикасын зерттеу.

Методы исследования (на русском) : морфологический, биохимический, липидомный, физиологический

Методы исследования (на казахском) : морфологиялық, биохимиялық, липидомдық, физиологиялық.

Obtained results and novelty (in Russian) : - Был проведен скрининг в условиях теплового стресса для выявления чувствительных и устойчивых сортов из коллекции Казахского научно-исследовательского института сельского хозяйства им. А.И. Бараева. В результате сорт Астана-2000 проявил наибольшую жаростойкость, а сорт Целинный-91 был идентифицирован как чувствительный и отобран для дальнейшего лабораторного анализа. - При сравнительном анализе морфологических, физиологических характеристик и показателей стресса у обоих сортов наблюдалось увеличение длины стеблей и корней, а также снижение содержания хлорофилла во все дни воздействия стресса; при этом показатель стресса – малоновый диальдегид – увеличивался, достигая наибольшего значения у обоих сортов на 3-и сутки. - Липидомный анализ показал, что сорт Астана-2000 сохранял хорошую сбалансированность и устойчивость липидного состава, в то время как сорт Целинный-91 демонстрировал постепенное снижение всех классов липидов. - Определен уровень АБК как гормонального сигнального пути в различных временных диапазонах теплового стресса. У сорта Астана-2000 выявлено более раннее и сбалансированное начало АБК и АБК-сигнализации, тогда как у сорта Целинный-91, напротив, реакция на стрессовые условия была поздней и нестабильной, что приводило к нарушению окислительно-восстановительной регуляции. - Изучена динамика активности антиоксидантных ферментов. У сорта Астана-2000 выявлена более высокая активность антиоксидантных ферментов, чем у сорта Целинный-91.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : - А.И. Бараев атындағы ҚазАШ ҒЗИ коллекциясынан сезімтал және төзімді сорттарды анықтау үшін термиялық стресс жағдайында жылыжайда скрининг жүргізілді. Нәтижесінде Астана-2000 ең жоғары ыстыққа төзімділікті көрсетті, ал Целинный-91 сезімтал сорт ретінде анықталып кейінгі зертханалық талдауларға таңдалды. - Зертханалық жағдайда жоғары температуралы стресстің арпаның төзімді және сезімтал сорттарына морфологиялық, физиологиялық белгілер мен стресс көрсеткіштері бойынша салыстырмалы талдау 5 күн аралығында жасалды. Екі сорттың да сабақтары мен тамырларының ұзындығы және хлорофилл мөлшерінің төмендеуі стресстің барлық күндерінде орын алады; ал стресс индикаторы-малондиальдегид мөлшерінің артты, ең жоғары деңгейі арпатынң екі сортында да 3-ші күнге сәйкес келді; - Липидомдық талдау жүргізу нәтижесінде Астана-2000 сорты липидтік құрамының тепе-теңдігі мен төзімділігін жақсы сақтағаны анықталды, ал Целинный-91 сорты барлық липидтік кластары бойынша біртіндеп төмендейтіні көрсетілді; - Жылу стрессінің әртүрлі уақыт диапазонында ОБТ және гормоналды сигнал беру жолы ретінде АБҚ деңгейі анықталды, Астана-2000 сорты ертерек және теңгерімді ОБТ пен АБҚ сигнал беруі анықталды, ал Целинный -91 сорты керісінше, стресс жағдайына кеш және тұрақсыз жауап беріп, редокс реттелуінің бұзылуына әкелді. - Ферментативті антиоксиданттардың динамикасы зерттелді. Целинный -91 сортына қарағанда Астана-2000 сорты антиоксиданттық ферменттердің жоғары белсенділігі анықталды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Научно-исследовательская работа создает научную основу для более глубокого понимания адаптивных стратегий злаковых культур и предложения новых подходов к повышению стрессоустойчивости путем анализа интегрированной системы сигнальных молекул.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : зерттеу жұмысы дәнді дақылдардың бейімделу стратегияларын терең түсінуге және сигналдық молекулалардың интеграцияланған жүйесін талдау арқылы стресс төзімділігін арттырудың жаңа тәсілдерін ұсынуға ғылыми негіз қалайды.

Level of implementation (in Russian) : Полученные научные результаты будут использованы в образовательном процессе в области биотехнологии растений, физиологии растений и биохимии. Данные исследования будут служить основой для работ в прикладных исследованиях и разработках по созданию стрессоустойчивых растений.

Level of implementation (in Kazakh) : Алынған ғылыми нәтижелер өсімдіктер биотехнологиясы, өсімдіктер физиологиясы, биохимиясы салаларындағы оқу үрдісінде қолданылады. Бұл зерттеулер стреске төзімді өсімдіктерді құру үшін қолданбалы зерттеулер мен әзірлемелер үшін негіз болады.

Efficiency (in Russian) : получение новых фундаментальных данных о адаптивных стратегиях злаковых культур растений в условиях теплового стресса.

Efficiency (in Kazakh) : жылу стресс жағдайында дәнді дақылдардың бейімделу стратегиялары туралы жаңа іргелі деректер алу.

Field of application (in Russian) : биотехнология растений, физиология растений, биохимия.

Field of application (in Kazakh) : өсімдіктер биотехнологиясы, өсімдіктер физиологиясы, биохимия.