The object of research, development or design (in Russian) : Сорта и линии озимой мягкой пшеница

The object of research, development or design (in Kazakh) : күздік жұмсақ бидайдың сорттары мен желілері

Aim of work (in Russian) : Отбор конкурентоспособных сортов и линий озимой пшеницы с высокой жаро- и засухоустойчивостью в условиях юга и юго-востока Казахстана с использованием селекционных и генетических и методов.

Aim of work (in Kazakh) : Селекциялық-генетикалық әдістерді қолдана отырып Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығысы жағдайында күздік бидайдың ыстыққа және құрғақшылыққа төзімділігі жоғары және бәсекеге қабілетті сорттары мен линияларын сұрыптап алу.

Методы исследования (на русском) : Полевые и лабораторные

Методы исследования (на казахском) : егістік және зертханалық

Obtained results and novelty (in Russian) : Определены основные физиологические механизмы и признаки растений, определяющие жаро- и засухоустойчивость сортов озимой пшеницы в условиях юга и юго-востока Казахстана. Оценены сорта и линии озимой пшеницы из Казахстана и зарубежья по признакам жаро- и засухоустойчивости в различных условиях из них выделены: Стекловидная 24, Богарная 56, Вавилов, Дулати, Егемен 20, Кызыл бидай, Тәлімі 80, Момышулы, Мереке 70, Димаш, Гром (Россия), Алексеич (Россия), Евклид (Россия), Безостая 100(Россия), 19051-11, 19251-1, 20060-2, 20388-3, 20389-1, 20841-2. Сорта Алексеич, Ахмат, Безостая 100 (Россия), Дулати (Казахстан), а также селекционные линии 20982-2, 21730-1, 22372К (Казахстан) проявили высокую устойчивость к желтой ржавчине, к септориозу высокоустойчивыми оказались российский сорт Ахмат и французский сорт Евклид. Методом «челночной селекции» («Shuttle breeding») были изучены материнские и отцовские формы жаро- и засухоустойчивых сортов и современных продуктивных сортов лучшие которых были привлечены для гибридизации твел методом - 150 гибридных популяций. Выделены сорта и линии озимой пшеницы с высокими показателями продуктивности и качества зерна. К этой группе относятся: Момышулы, Димаш, Мереке-70, Бесагаш, Раминал, Егемен-20, Вавилов-14, Богарная-56, Карой-90, Кызыл бидай, Алексеич, Альмира, 19051-11. Сорта Несипхан, Арап, Дулати, Жетысу, Хантенгри, Безостая-100, Ахмад, Евклид, 20060-2 могут быть использованы как средне-сильные (улучшенного качества).

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қазақстаннан және шетелден келген күздік бидайдың сорттары мен линиялары, олардың ішінде: Стекловидная 24, Богарная 56, Вавилов, Дулати, Егемен 20, Қызыл бидай, Тәлім 80, Момышұлы, Мереке 70, Димаш, Гром (Ресей), Алексеич (Ресей), Евклид (Ресей), Безостая 100 (Ресей), 19051-11, 19251-1, 20060-2, 20388-3, 20389-1, 20841-2, әртүрлі жағдайларда ыстыққа және құрғақшылыққа төзімділік белгілері бойынша бағаланды. Алексеич, Ахмат, Безостая 100 (Ресей), Дулати (Қазақстан) сорттары, сондай-ақ 20982-2, 21730-1, 22372к (Қазақстан) селекциялық линиялары сары тотқа жоғары төзімділік көрсетті, септориозға ресейлік Ахмат сорты және француз Евклид сорты жоғары төзімді болып шықты. "Шаттл селекциясы" әдісімен ыстыққа және құрғақшылыққа төзімді сорттар мен қазіргі заманғы өнімді сорттардың аналық және әкелік формалары зерттеліп, олардың ең жақсы твел әдісімен 150 гибриді популяцияны будандастыру үшін қолданылды. Күздік бидайдың өнімділігі мен астық сапасының жоғары көрсеткіштері бар сорттары мен линиялары іріктеліп алынды. Бұл топқа мыналар жатады: Момышұлы, Димаш, Мереке-70, Бесағаш, Раминал, Егемен-20, Вавилов, Богарная-56, Карой-90, Қызыл бидай, Алексеич, Альмира, 19051-11. Несипхан, Арап, Дулати, Жетісу, Хантенгри, Безостая-100, Ахмад, Евклид, 20060-2 сорттарын орташа күшті (жақсартылған сапа) ретінде пайдалануға болады

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Определены основные физиологические механизмы и признаки растений, определяющие жаро- и засухоустойчивость сортов озимой пшеницы в условиях юга и юго-востока Казахстана. Изучена роль отдельных признаков листового аппарата (размеры и форма, восковой слой, скручивание во время засухи), стебля (длина последнего междоузлия) и колоса (остистость, восковой слой и другие) для засухоустойчивости пшеницы. Выделены: Стекловидная 24, Вавилов, Димаш, Егемен 20, Фараби, Несипхан, Тәлімі 80, Гозгон (Узбекистан), Евклид (Франция), Безостая 100 (Россия). Среди сортов озимой пшеницы с высокой жаро- и засухоустойчивостью выделены генотипы, обладающие с устойчивостью и выносливостью к болезням – желтой ржавчине и септориозу. Сорта Алексеич, Ахмат, Безостая 100 (Россия), Дулати (Казахстан), а также селекционные линии 20982-2, 21730-1, 22372К (Казахстан) проявили высокую устойчивость к желтой ржавчине. Выделены сорта и линии озимой пшеницы с высокими показателями продуктивности и качества зерна. К этой группе относятся: Момышулы, Димаш, Мереке-70, Бесагаш, Раминал, Егемен-20, Вавилов-14, Богарная-56, Карой-90, Кызыл бидай, Алексеич, Альмира, 19051-11. Сорта Несипхан, Арап, Дулати, Жетысу, Хантенгри, Безостая-100, Ахмад, Евклид, 20060-2 могут быть использованы как средне-сильные (улучшенного качества). Проведено скрещивание с участием засухоустойчивых сортов и современных высокоурожайных сортов озимой пшеницы, получено 150 гибридных популяций.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығысындағы күздік бидай сорттарының ыстыққа және құрғақшылыққа төзімділігін анықтайтын өсімдіктердің негізгі физиологиялық механизмдері мен белгілері анықталды. Бидайдың құрғақшылыққа төзімділігі үшін жапырақ аппаратының жеке белгілерінің рөлі, сабағы және масағы зерттелді және осы белгілер бойынша, Стекловидная 24, Вавилов, Димаш, Егемен 20, Фараби, Несіпхан, Тәлімі 80, Гозгон, Евклид, Безостая 100 сорттары іріктеліп алынды. Ыстыққа және құрғақшылыққа төзімділігі жоғары күздік бидай сорттарының ішінде ауруларға төзімділігі, яғни, сары тот және септориозға төзімділігі бар генотиптер ерекшеленеді. Алексеич, Ахмат, Безостая 100 (Ресей), Дулати (Қазақстан) сорттары, сондай-ақ 20982-2, 21730-1, 22372к (Қазақстан) селекциялық желілері сары тотқа жоғары төзімділік көрсетті. үздік бидайдың өнімділігі мен астық сапасының жоғары көрсеткіштері бар сорттары мен линиялары іріктеліп алынды. Бұл топқа мыналар жатады: Момышұлы, Димаш, Мереке-70, Бесағаш, Раминал, Егемен-20, Вавилов, Богарная-56, Карой-90, Қызыл бидай, Алексеич, Альмира, 19051-11. Несипхан, Арап, Дулати, Жетісу, Хантенгри, Безостая-100, Ахмад, Евклид, 20060-2 сорттарын орташа күшті (жақсартылған сапа) ретінде пайдалануға болады. Құрғақшылыққа төзімді сорттар мен күздік бидайдың заманауи жоғары өнімді сорттарының қатысуымен будандастыру жүргізілді, 150 гибридті популяция алынды.

Level of implementation (in Russian) : не предусмотрено

Level of implementation (in Kazakh) : қарастырылмаған

Efficiency (in Russian) : Выделенные линии повышают эффективность селекции озимой пшеницы на засухоустойчивость.

Efficiency (in Kazakh) : Таңдалған желілер құрғақшылыққа төзімділік үшін күздік бидай өсірудің тиімділігін арттырады.

Field of application (in Russian) : Полученные результаты будут применены в растениеводстве, сельскохозяйственной науке, при обучении студентов

Field of application (in Kazakh) : Алынған нәтижелер өсімдік шаруашылығында, ауыл шаруашылығы ғылымында, жоғары оқу орындары мен колледж студенттерін оқытуда қолданылады.