The object of research, development or design (in Russian) : Микроводоросль хлорелла, питательная среда, физико-химические параметры культивирования, биополимеры хитозан и натрийкарбоксиметилцеллюлоза, наночастицы серебра и железа, биологически активные вещества, почва, семена сельскохозяйственных растений.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Хлорелла микробалдыры, қоректену ортасы, өсірудің физика-химиялық параметрлері, хитозан және натрийкарбоксиметилцеллюлоза биополимерлері, күміс және темір нанобөлшектері, биологиялық активті заттар, топырақ, ауылшаруашылық өсімдіктерінің тұқымдары.

Aim of work (in Russian) : Разработка технологии химической модификации культивирования микроводоросли хлореллы с применением биополимеров и наночастиц для получения биологически активных веществ (БАВ) в качестве кормовых добавок, биоудобрения и биостимулятора роста и развития.

Aim of work (in Kazakh) : Жемдік қоспалар, биотыңайтқыштар және өсу мен дамудың биостимуляторлары ретінде биологиялық белсенді заттарды (ББЗ) алу үшін биополимерлер мен нанобөлшектерді пайдалана отырып, хлорелла микробалдырларын өсірудің химиялық модификациялау технологиясын әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Культивирование хлореллы проводится лабораторным вегетационным методом в гроубоксе и фотобиореакторе закрытого типа. Прирост клеток и биомассы микроводоросли исследуется микроскопическим и оптическим методами. Химический анализ БАВ в биомассе хлореллы и агрохимический анализ почвы выполняются физико-химическими методами: по Кьельдалю, гравиметрическим, титриметрическим, спектрофотометрическим, амперометрическим и оптико-эмиссионным методами, методами обратно-фазовой жидкофазной хроматографии и капеллярного электрофореза. Синтез и идентификация наночастиц металлов проводятся химическим, УФ- и ИК-спектрометрическим, ДЛС методами. Биостимулирующее влияние биоудобрения хлореллы на развитие и жизнеспособность семян овощных культур, структурирующий эффект на противоэрозионную устойчивость почвы изучаются в лабораторных и полевых модельных опытах.

Методы исследования (на казахском) : Хлорелла өсіру зертханалық вегетациялық әдіспен гроубокста және жабық фотобиореакторда жүргізіледі. Микробалдыр жасушаларының және биомассасының өсімі микроскопиялық және оптикалық әдістермен зерттеледі. Хлорелла биомассасындағы ББЗ химиялық анализі және топырақтың агрохимиялық анализі физика-химиялық әдістермен орындалады: Кьельдаль бойынша, гравиметриялық, титриметриялық, спектрофотометриялық, амперометриялық және оптикалық-эмиссиялық әдістермен, кері фазалы сұйық хроматография және капеллярлық электрофорез әдістерімен. Металл нанобөлшектерін синтездеу және сәйкестендіру химиялық, УК- және ИҚ-спектрометриялық, ДЛШ әдістерімен жүргізіледі. Хлорелла биотыңайтқышының көкөніс өсімдіктері тұқымдарының дамуы мен өміршеңдігіне биостимуляциялық әсері, топырақтың эрозияға қарсы төзімділігіне құрылымдық әсері зертханалық және далалық модельдік тәжірибелерде зерттеледі.

Obtained results and novelty (in Russian) : 1) проведены вегетационные лабораторные опыты по исследованию влияния суспензии хлореллы в качестве биостимулятора на показатели жизнеспособности семян кукурузы, свеклы, моркови (всхожесть, дружность и энергия прорастания); 2) проведен лабораторный опыт по исследованию влияния биоудобрения хлореллы на противоэрозионную устойчивость и агрохимические показатели почвы; 3) отработана техника комплексной обработки почвы и семян кукурузы в условиях сельскохозяйственного производства ТОО «Агрофирмы «Приречное»»; 4) Опубликованы 1 статья в отечественном издании, рекомендованном КОКНВО (Синтез и применение наночастиц железа для получения биологически активных веществ Сhlorella vulgaris // Доклады РОО "Национальной Академии Республики Казахстан". – 2025. – № 354 (2). – С. 275–290.), 1 статья в зарубежном журнале, имеющем процентиль 91 по CiteScore в базе Scopus (Synthesis of Silver Nanoparticles Using Biopolymers for Cultivation of Chlorella vulgaris Protein Biomass // ES Materials and Manufacturing. – 2025. – 28, 1576.) и 1 статья в сборнике научных трудов Республиканской научно-практической конференции молодых ученых и студентов «XXI век: наука и инновации» (Жетысуский университет им. И. Жансугурова). Впервые исследована химическая модификация культивирования хлореллы с применением биополимеров и НЧ, позволяющая повысить продуктивность белковой биомассы с контролируемым составом БАВ в лабораторных и производственных условиях. Состав и технологии обладают патентной чистотой.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 1) биостимулятор ретінде хлорелла суспензиясының жүгері, қызылша, сәбіз тұқымдардың өміршеңдік көрсеткіштеріне (өнгіштігіне, біркелкі өнуіне және өну энергиясына) әсерін зерттеу бойынша вегетациялық зертханалық тәжірибелер жүргізілді; 2) хлорелла биотыңайтқышының топырақтың эрозияға төзімділігіне және агрохимиялық көрсеткіштеріне әсерін зерттеу бойынша зертханалық тәжірибе жүргізілді; 3) ЖШС «Агрофирма «Приречное»» ауылшаруашылық өндірісі жағдайында топырақ пен жүгері тұқымын кешенді өңдеудің техникасы әзірленді; 4) ҒЖБССҚК ұсынған отандық басылымда 1 мақала (Сhlorella vulgaris биологиялық белсенді заттарын алу үшін темір нанобөлшектерін синтездеу және қолдану//«Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясы» РҚБ Баяндамалары. – 2025. – № 354 (2). – Б. 275-290.), Scopus базасында Citescore бойынша 91 процентилі шетелдік журналдағы 1 мақала (Synthesis of Silver Nanoparticles Using Biopolymers for Cultivation of Chlorella vulgaris Protein Biomass//ES Materials and Manufacturing. – 2025. – 28, 1576.) және «XXI ғасыр: ғылым және инновация» атты жас ғалымдар мен студенттер арасындағы Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының (І. Жансүгіров ат. Жетісу университеті) ғылыми еңбектер жинағында 1 мақала жарияланды. Алғаш рет зертханалық және өндірістік жағдайларда ББЗ бақыланатын құрамы бар ақуыз биомассасының өнімділігін арттыруға мүмкіндік беретін биополимерлер мен НБ қолдану арқылы хлорелла өсірудің химиялық модификациясы зерттелді. Құрамымен технологиясы патенттік таза. 

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Низкие количества наночастиц и биополимеров могут стимулировать рост белковой биомассы хлореллы и усиленное накопление БАВ. Коммерческое внедрение технологии производства БАВ позволит получать дополнительный доход агропредприятиям и ориентировано на импортозамещение.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Нанобөлшектер мен биополимерлердің аз мөлшері хлорелла ақуызының биомассасының өсуін және ББЗ жинақталуының жоғарылауын ынталандыруы мүмкін. ББЗ өндіру технологиясын коммерциялық енгізу агроөнеркәсіп кәсіпорындарына қосымша табыс алуға мүмкіндік береді және импортты алмастыруға бағдарланған.

Level of implementation (in Russian) : Выполняются 2 РhD-докторские диссертации и 2 дипломные работы.

Level of implementation (in Kazakh) : 2 РhD-докторлық диссертация және 2 дипломдық жұмыс орындалады.

Efficiency (in Russian) : Эффективное получение белковой биомассы хлореллы с применением биополимеров и наночастиц для целенаправленного повышения продуктивности животных и птиц, плодородия почвы и жизнеспособности растений.

Efficiency (in Kazakh) : Жануарлар мен құстардың өнімділігін, топырақ құнарлылығын және өсімдіктердің өміршеңдігін мақсатты түрде арттыру үшін биополимерлер мен нанобөлшектерді қолдану арқылы хлорелла ақуызының биомассасын тиімді өндіру.

Field of application (in Russian) : Сельское хозяйство

Field of application (in Kazakh) : Ауылшаруашылығы