The object of research, development or design (in Russian) : Взрослые пациенты и дети, которым планируется проведение или уже были проведены операции по трансплантации сердца, печени или почек.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жүрек, бауыр немесе бүйрек трансплантациясын жасау жоспарланған немесе жасалған ересек пациенттер мен балалар.

Aim of work (in Russian) : Развитие донорства органов в Казахстане и улучшение выживаемости трансплантата путем совершенствования методов диагностики и лечения острых и хронических дисфункций трансплантированных органов.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстанда органдардың донорлығын дамыту және трансплантацияланған органдардың жіті және созылмалы дисфункцияларын диагностикалау және емдеу әдістерін жетілдіру арқылы трансплантаттың өмір сүруін жақсарту.

Методы исследования (на русском) : иммунологические, генетические методы, лабораторно-функциональные тестирования в соответствии со стандартной клинической практикой.

Методы исследования (на казахском) : иммунологиялық, генетикалық әдістер, стандартты клиникалық тәжірибеге сәйкес зертханалық функционалдық сынақтар.

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе реализации программы достигнуты ключевые результаты для развития трансплантологии в Казахстане. Внедрен метод смешанной лимфоцитарной реакции (MLR) для оценки иммунного статуса реципиентов, оптимизированы условия инкубации, концентрации CFSE и митомицина C, стандартизированы протоколы анализа CD4⁺, CD8⁺ и CD25⁺ Т-клеток. Метод успешно апробирован на клинических образцах и показал высокую диагностическую ценность для мониторинга посттрансплантационного иммунного ответа. Проведено полноэкзомное секвенирование 199 образцов ДНК реципиентов, выявлены патогенные варианты TTN, MYH7, PKD1, COL4A3, COL4A5, а также SNP IL1B (rs1143634) и TP53 (rs1615895), связанные с риском острого отторжения. Внедрение цифровой ПЦР для анализа донорской внеклеточной ДНК (dd-cfDNA) обеспечило высокочувствительный мониторинг повреждения трансплантата и эффективности иммуносупрессии. Оценены амбулаторные модели ведения пациентов, выявлены социально-демографические и психоэмоциональные факторы приверженности лечению, разработаны меры для региональной системы амбулаторного сопровождения. Социологические исследования подтвердили эффективность образовательных интервенций. Разработаны и валидированы русско- и казахоязычные шкалы BODS, KODS, ODAS, а валидация KDQOL-SF™ 1.3 позволила оценить качество жизни пациентов. Результаты создали научно-практическую основу для внедрения молекулярно-генетических методов и персонализированного подхода к ведению реципиентов органов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Бағдарламаны жүзеге асыру барысында Қазақстандағы Трансплантологияны дамытуға бағытталған маңызды нәтижелер алынды. Ағза реципиенттерінің иммундық статусын бағалау үшін аралас лимфоциттік реакция (MLR) әдістемесі енгізілді; инкубация жағдайлары, CFSE және митомицин С концентрациялары оңтайландырылып, CD4⁺, CD8⁺ және CD25⁺ Т-жасушаларын талдау стандартталды. Әдіс клиникалық үлгілерде сынақтан өтіп, посттрансплантациялық иммундық жауапты динамикалық бақылауда тиімділігі дәлелденді.199 реципиенттің ДНҚ үлгілеріне толық экзомды секвенирлеу жүргізіліп, ағза жеткіліксіздігімен байланысты TTN, MYH7, PKD1, COL4A3, COL4A5 гендеріндегі патогенді варианттар, сондай-ақ жедел бас тарту қаупін арттыратын IL1B (rs1143634) және TP53 (rs1615895) SNP-варианттары анықталды. Донорлық жасушадан тыс ДНҚ-ны (dd-cfDNA) цифрлық ПТР арқылы талдау трансплантаттың зақымдануын және иммуносупрессия тиімділігін бақылауға мүмкіндік берді. Амбулаторлық модельдер, соның ішінде «үйдегі стационар» форматы, клиникалық тиімділігі дәлелденіп, емделуге бейімділікке әсер ететін әлеуметтік және психоэмоционалдық факторлар анықталды. Донорлыққа көзқарасты бағалау үшін қазақ және орыс тілдерінде BODS, KODS, ODAS шкалалары әзірленіп валидтелді. KDQOL-SF™ 1.3 сауалнамасы пациенттердің өмір сапасын бағалап, әлеуметтік-экономикалық факторлардың әсерін көрсетті. Нәтижелер молекулалық-генетикалық тәсілдерді трансплантологияға енгізуге және реципиенттерді жеке бағытта басқаруға ғылыми-практикалық негіз қалады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Оснащена лаборатория для проведения MLR, проточной цитометрии и dd-cfDNA; закуплено и введено в эксплуатацию профильное оборудование и расходные материалы; обучен лабораторный и клинический персонал. Проведены 51 MLR-исследование пар донор–реципиент и анализ 199 образцов геномной ДНК (WES, панель), внедрена dPCR на QIAcuity. Разработаны методические рекомендации по менеджменту трансплантации и создана национальная информационная платформа по донорству и трансплантации, опубликованы монографии. Реализация мероприятий позволила локализовать дорогостоящие тесты и повысить эффективность трансплантационной службы РК.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зертхана MLR, ағынды цитометрия және dd-cfDNA жүргізу үшін жабдықталды; мамандандырылған жабдықтар мен шығын материалдары сатып алынып, пайдалануға берілді; зертханалық және клиникалық қызметкерлер оқытылды. Донор-реципиент жұптарының елу бір MLR зерттеуі және 199 геномдық ДНҚ үлгілерін (WES, панель) талдау жүргізілді, сондай-ақ QIAcuity-де dPCR енгізілді. Трансплантацияны басқару бойынша нұсқаулықтар әзірленді, донорлық және трансплантация бойынша ұлттық ақпараттық платформа құрылды және монографиялар жарияланды. Бұл шаралар қымбат сынақтарды оқшаулауға мүмкіндік берді және Қазақстан Республикасында трансплантация қызметінің тиімділігін арттырды.

Level of implementation (in Russian) : Степень внедрения разработок по Программе оценивается как высокая. Метод смешанной лимфоцитарной реакции (MLR) и цифровая ПЦР (dd-cfDNA) внедрены в клиническую практику для мониторинга иммунного статуса реципиентов органов. Разработанные протоколы и алгоритмы персонализированной коррекции иммуносупрессии применяются в диагностических и научно-клинических центрах. Созданы предпосылки для интеграции генетического тестирования и молекулярного мониторинга в национальные стандарты ведения трансплантированных пациентов. Пилотные амбулаторные модели терапии реализованы в ряде регионов, что подтверждает практическую применимость и устойчивость внедрённых решений.

Level of implementation (in Kazakh) : Бағдарлама әзірлемелерін енгізу деңгейі жоғары деп бағаланады. Аралас лимфоциттік реакция (MLR) әдісі және сандық ПТР (dd-cfDNA) орган алушыларының иммундық мәртебесін бақылау үшін клиникалық тәжірибеге енгізілді. Жеке иммуносупрессияны түзетудің әзірленген хаттамалары мен алгоритмдері диагностикалық және зерттеу клиникалық орталықтарында қолданылуда. Трансплантацияланған науқастарды күтудің ұлттық стандарттарына генетикалық тестілеу мен молекулалық мониторингті біріктіру үшін алғышарттар жасалды. Бірқатар аймақтарда пилоттық амбулаториялық емдеу модельдері енгізілді, бұл енгізілген шешімдердің практикалық қолданылуы мен тұрақтылығын растайды.

Efficiency (in Russian) : Программа продемонстрировала высокую эффективность, обеспечив внедрение метода смешанной лимфоцитарной реакции (MLR) и цифровой ПЦР для мониторинга иммунного статуса реципиентов. Проведён комплекс генетических исследований, выявивших ключевые молекулярные предикторы риска отторжения и осложнений, что позволило разработать алгоритмы персонализированной коррекции иммуносупрессии. Внедрение амбулаторных моделей терапии повысило доступность помощи и удовлетворённость пациентов. Социокультурные исследования определили факторы, влияющие на готовность к донорству, а оценка качества жизни выявила значительное улучшение состояния после трансплантации. Полученные результаты подтверждают научную, клиническую и социальную результативность Программы.

Efficiency (in Kazakh) : Бағдарлама жоғары тиімділікті көрсетті, бұл аралас лимфоциттік реакция (MLR) әдісін және реципиенттердің иммундық мәртебесін бақылау үшін сандық ПТР енгізуге мүмкіндік берді. Генетикалық зерттеулердің кешенді жиынтығы қабылдамау және асқынулар қаупінің негізгі молекулалық предикторларын анықтады, бұл иммуносупрессияны жекешелендіру алгоритмдерін әзірлеуге мүмкіндік берді. Амбулаториялық емдеу модельдерін енгізу қолжетімділікті және пациенттердің қанағаттанушылығын арттырды. Әлеуметтік-мәдени зерттеулер донорлардың дайындығына әсер ететін факторларды анықтады, ал өмір сүру сапасын бағалау трансплантациядан кейінгі жағдайлардың айтарлықтай жақсарғанын көрсетті. Бұл нәтижелер бағдарламаның ғылыми, клиникалық және әлеуметтік әсерін растайды.

Field of application (in Russian) : медицина, трансплантология

Field of application (in Kazakh) : медицина, трансплантология